«قازاق جاۋدان جەڭىلگەن ەمەس!»– دەپ اتويلاپ, ءبىر ۇرىستا 150-دەن استام نەمىس پەن 7 دزوتتى تالقانداعان يساتاي سۇيەۋباەۆ ەرلىگىن ءادىل باعالايتىن كەز كەلدى
1913 جىلى ماڭعىستاۋدىڭ تيگەن اۋىلىندا تۋىپ, ءوز ەركىمەن مايدانعا سۇرانىپ كەتكەن يساتاي سۇيەۋباەۆ پەن ونىڭ قان مايداندا كورسەتكەن ەرەن ەرلىگى تۋرالى ماڭعىستاۋلىقتار جەتىك بىلەدى. جەڭىستىڭ 70 جىلدىعى مەرەكەسى قارساڭىندا ەرلىگى اۋىزدان-اۋىزعا, ۇرپاقتان-ۇرپاققا تاراپ, ەل جادىنان وشپەستەي ورىن العان قازاقتىڭ باتىر ۇلى تۋرالى ايتۋدى ءجون سانادىق.
قازاق حالقىنىڭ تاعدىر-تالايىنا تاپ كەلگەن قيىن جىلدارى كوپشىلىكپەن بىرگە تۇرىكمەنستان جەرىنە تۇياعى تيگەن كوپتىڭ ءبىرى يساتاي بولدى. اعامىزدىڭ بۇل ەلگە ماڭعىستاۋدان وندىرىسكە قولعابىس بەرۋ ءۇشىن جۇمىس كۇشى رەتىندە كوشىرىلگەن مىڭعا تارتا وتباسىنىڭ اراسىندا جولى تۇسەدى. مۇندا وداقتىق دەڭگەيدە تانىمال قارابۇعازداعى سۋلفات وندىرىسىنە جۇمىسقا تۇرادى. كىسىگە ەسەسىن جىبەرمەيتىن تەنتەك مىنەزدى, ءبىر جاعى كەۋدەسىن ەشكىمگە باستىرا بەرمەيتىن نامىس يەسى يساتاي وسى ءوندىرىس ورنىندا ءجۇرىپ, كاۆكاز جىگىتتەرىنىڭ جۇدىرىعىنان تالاي قازاق جىگىتىن اراشالاپ, قاراكوز قانداستارىنىڭ قامقورشىسىنا اينالادى. ەڭبەكتە وتە جاۋاپتى, تياناقتى يساتايدىڭ بەدەلى جۇمىستاستارى مەن باسشىلىق اراسىندا تەز بەلگىلى بولىپ, ەسىمى ەلگە جاقسى تانىمال بولادى. ەڭبەكپەن بىرگە تەحنيكا ءتىلىن ۇيرەنىپ, شوفەرلىك كۋالىككە قول جەتكىزەدى. 1940 جىلى تۋعان جەرى ماڭعىستاۋعا ورالىپ, اۋدانداعى جالعىز ماشينانىڭ رولىنە وتىرادى. ال سوعىس باستالعاندا يساتايدىڭ ەكى باۋىرى – اكىمباي مەن سىرلىباي مايدانعا اتتانادى.
ەل باسىنا كۇن تۋعان قىسىلتاياڭ شاقتا وي مەن قىرعا شارۋا قامىمەن شاپقىلاپ جۇرەتىن اۋدانداعى جالعىز كولىكتىڭ قۇلاعىندا وينايتىن بىردەن-ءبىر شوفەر رەتىندە يساتاي العاشىندا مايدانعا جىبەرىلمەيدى. باسشىسى بەدەلىن سالىپ برونمەن قالدىرىپ وتىرادى. ال ناعىز ەردىڭ جۇمىسى ەل اراسىندا ماشينامەن «سەرۋەندەپ ءجۇرۋ ەمەس», قولعا قارۋ الىپ, ەل قورعاۋ دەپ ۇققان يساتايدىڭ كوڭىلى مايداندا. بىردە مىنەزىنىڭ قيقارلىعى بار يساتاي ۇنەمى جانىندا وتىراتىن تىكەلەي باستىعىمەن كەلىسپەي قالسا كەرەك. قولىنداعى جۋان بيلىگىن مالدانىپ, دوق كورسەتكەن دوكەيدىڭ زابىرىنە كونگىسى كەلمەگەن يساتاي ماشينانى وتالدىرىپ, ءوزى كابينادان ءتۇسىپ قالىپ, توبەدەن تومەن قارايعى جولمەن جىبەرە سالادى. ابىروي بولعاندا كولىك اۋدارىلماي, جول جيەگىندەگى تومپەكتەر مەن بۇتاعا سوقتىعىسىپ, سالدىرلاپ-گۇلدىرلەپ توبە ەتەگىنە جەتە توقتايدى. كوزى الاقتاپ, كابينادان شوشىنا تۇسكەن باسشىسى يساتايدى سوتقا بەرۋگە نەمەسە وق پەن وتتىڭ ورتاسى – مايدانعا اتتاندىرۋعا شەشىم قابىلدايدى. سوڭعىسى يساتايدىڭ ارمانداپ جۇرگەن «جازاسى» ەدى, مايدانعا قۋانا-قۋانا اتتانادى. بۇل 1942 جىلدىڭ تامىز ايى بولاتىن. ورىنبور قالاسىندا ءۇش اي دايىندىقتان وتكەن ول وڭتۇستىك-باتىس مايدانىنىڭ 21-ارمياسى 293-ءشى اتقىشتار ديۆيزياسى قۇرامىنا اۆتوماتشى بولىپ جىبەرىلەدى.
بۇل, سوعىس تاريحىنان بەلگىلى, جاۋدىڭ ستالينگراد قالاسىنا قاھارىن توگىپ, بىراق الا الماي ىزالانا شابۋىل جاساپ, قالا ماڭىن قان-قاساپ الاڭعا اينالدىرا كەڭەس اكەرلەرىمەن كەسكىلەسە ايقاسقان شاعى-تىن. قالانى قورشاعان ءپاۋليۋستىڭ اسكەرىنە تۋ سىرتىنان سوققى بەرۋ ۇيعارىلعان الاساپىران كەزدە يساتاي قىزمەت ەتەتىن پولك وسى مايدانعا جىبەرىلەدى دە, قيان-كەسكى شايقاستىڭ بەل ورتاسىنا كەپ تۇسەدى.
اسىرەسە, 1942 جىلدىڭ 20 قاراشاسىندا گرومكي حۋتورىنىڭ ماڭىندا الاپات شايقاس ورىن الادى. دوڭگەلەنە شەپ قۇرىپ, مىقتى قورعانىسقا كوشكەن جاۋ ءدال الدارىندا بەتپە-بەت كەلىپ تۇرعان كەڭەس اسكەرىنىڭ كۇشىن بايقاعانمەن, تاجىريبەسىنىڭ ازدىعىن دا ءبىلىپ, ايىلىن جيماي ۇرىس سالادى. كەيىن ي.سۇيەۋباەۆتىڭ ەرلىگىنە قاتىستى گازەتكە سۇحبات بەرگەن 293-ديۆيزياداعى 1036-اتقىشتار پولكىنىڭ بۇرىنعى شتاب باستىعى ا.س.سۋۆوروۆتىڭ ايتۋىنشا, جاعدايدى بايقاعان ارميا باسشىلىعى قوسىمشا كۇش رەتىندە 5 «كۆ» تانكىسىن الدىرىپ, الدىمەن تانك دەسانتشىلارىن ۇرىسقا سالادى. ەڭ مىقتى دەگەن جاۋىنگەرلەردى تەمىر توندى تەحنيكا ۇستىنە وتىرعىزادى. العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ اۋىزعا ىلىككەن يساتاي سۇيەۋباەۆ ەسەن نۇرعازيەۆ, پەتر زاپرياگايلوۆ, يكرام سۇلتانوۆ, ە.شاتىكوۆ كوماندير تانكىنە وتىرعىزىلادى. بۇل ءساتتى پولكتىڭ بۇرىنعى كومانديرى, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, زاپاستاعى پولكوۆنيك ا.دميتريەۆ بىلاي باياندايدى: «...19 قاراشادا سوۆەت ارمياسىنىڭ تاريحي شابۋىلى باستالدى: وڭتۇستىك باتىس جانە دون مايدانىنىڭ ءاسكەرلەرى ىلگەرى جىلجىدى. «كاتيۋشالاردىڭ» تاڭعى 8 ساعات 50 مينۋتتا قولداۋىمەن جاياۋ اسكەر اتاكاعا كوتەرىلدى.
...رۋمىندار مەن كومەككە كەلگەن نەمىس اسكەرلەرىنىڭ قارسىلىعىن تويتارا وتىرىپ, اسكەرلەرىمىز ىلگەرى جىلجىدى. جان الىپ-جان بەرىسكەن سۇراپىل ساتتە اۆتوماتشى يساتاي سۇيەۋباەۆ تانكتەن سەكىرىپ, جاڭا عانا جاۋ وق اتقان جەردى اۆتوماتتان كوسىپ-كوسىپ ءوتتى. سونىمەن قاتار, تانككە دە باعىت سىلتەدى. ديسكىدەگى وق ءبىتتى. بىراق جاۋ ءالى بەرىلگەن جوق. يساتاي تانك ۇستىنە قايتادان سەكىرىپ شىعىپ, ليۋكتەن: «اكەل گراناتانى!» دەپ ايقايلادى. سۇيەۋباەۆ جاۋعا گراناتانى ءۇستى-ۇستىنە لاقتىرىپ, تانكتى العا وزدىردى».
ال ارميانىڭ ساياسي ءبولىمىنىڭ باستىعى سوكولوۆ 1943 جىلى اقپان ايىندا 1466, دالا پوشتاسى, 134-بولىمشە مەكەنىنەن ۆكپ (ب) گۋرەۆ وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسىنا جازعان حاتىندا: «ءبىزدىڭ ارميانىڭ ءبىر بولىمىندە ستالينگراد ءۇشىن, وتان ءۇشىن قازاق حالقىنىڭ داڭقتى ۇلى يساتاي سۇيەۋباەۆ قاھارماندىقپەن سوعىسۋدا... ول ەشقانداي تايسالماي جانە اسقان باتىلدىقپەن جاۋدى تالقاندادى. جۋىردا تانك دەسانتى ۇرىسقا قاتىسىپ, يساتاي جاۋعا قارسى اۆتوماتتان وق جاۋدىرىپ, كوپتەگەن فاشيستەردىڭ كوزىن جويدى. ءبىر كەزدە پاترونى ءبىتتى. ول ەندى جاۋ دزوتىنا تانك ليۋگىنەن الىنعان گراناتالاردى لاقتىردى. ءبىر نەمىس وفيتسەرى ەرجۇرەك جاۋىنگەردى قۇرتۋ ءۇشىن تانككە جۇگىردى. سۇيەۋباەۆ ونى دا ءوز كاسكاسىمەن ۇرىپ ءولتىردى. ۇرىستىڭ ءبىر قىزعان شاعىندا قولىنان جارالاندى. سوندا شەپتى تاستاپ كەتكەن جوق. وسى سوعىستا عانا سۇيەۋباەۆ 150-دەن استام گيتلەرشىلەردى قۇرتىپ, 7 دزوتتى تاس-تالقان ەتتى» دەپ جازادى. 1036 اتقىشتار پولكىنىڭ بۇرىنعى شتاب باستىعى ا.س.سۋۆوروۆ: «...يساتايدىڭ ءبىر ءوزى ون كىسىنىڭ ورنىنا سوعىستى دەگەن ءسوز اۋىزدا ءجۇردى. ەڭ الدىمەن جاۋ وعىنان قايمىقپاي, ءىسىڭدى اقىلمەن ىستەۋدىڭ ءوزى باتىلدىق قوي. تانك ۇستىندە قالىپ قويۋى دا باتىلدىق پەن تاپقىرلىق تەك يساتاي ەسىمىمەن بايلانىستى دەپ بىلەم. ول بار مۇمكىندىگىن پايدالاندى. قولدانعان قارۋلارى – جاۋعا دەگەن كەك, اقىلدى قاراكەت, اۆتومات, گراناتا, كاسكا. پايدالانا بىلسە, بۇلار وڭتايلى قارۋلار ەكەن. مەن ءوزىم وسى وپەراتسياعا قاتىستىلىعىمدى ماقتان تۇتامىن. ول جۇرەگى شايلىقپاعان قازاق حالقىنىڭ قاھارمان ۇلدارىنىڭ ءبىرى», دەپ ەسكە العان ەكەن كەيىن.
كاسكامەن ءوزى ۇرىپ ولتىرگەن جاۋدى قۇتقارماققا جۇگىرگەن ەكىنشى جاۋدى دا ءوز قارۋىمەن تۇيرەپ تاستايدى. الايدا, جانىنان جارىلعان سناريادتان اۋىر جارالانادى. جارالانسا دا جىعىلماي, ءتىپتى جاراسىن ەلەمەي, كەرىسىنشە وجەتتەنە سوڭىنا دەيىن شايقاسقان ونى مايدان دالاسىنان گوسپيتالعا الىپ كەتەدى. يساتايدىڭ جارالانعان ساتىنە كۋا بولعان دارىگەر ي.ي.رىجيكوۆ «بۇل ەرلىكتىڭ تابيعاتى ايرىقشا بولەك بولدى. ول العا دەگەندە تەك بەتالدى شابا بەرمەي اقىلمەن, تاپقىرلىقپەن قيمىل جاساۋ كەرەك دەگەندى ءىس جۇزىندە كورسەتىپ بەردى ەمەس پە؟ ول جارالانعان سوڭ دا ۇرىس دالاسىن تاستاعان جوق. پولكتىڭ مەديتسينالىق پۋنكتىنە ءتۇسكەن سوڭ 319 مەديتسينالىق-سانيتارلىق باتالونىنا جونەلتىلدى. مەن ول كەزدە پولكتىڭ سانيتارلىق دارىگەرى ەدىم. يساتاي شىن ءمانىندەگى باتىر سولدات» دەگەن ەستەلىك قالدىرعان. ءبىر دەرەكتەردە, وسى ۇرىستا يساتايدىڭ 19 جەرىنەن جارالانعانى ايتىلادى.
ي.سۇيەۋباەۆتىڭ ەرلىگى مايدان گازەتتەرىنە جازىلىپ, جاۋىنگەرلەر اراسىنا ليستوۆكالار تاراتىلادى. تۋعان جەرىنە, اتا-انا, وتباسىنا ارنايى حاتتار كەلىپ, ونىڭ ەرلىگىن بۇكىل ەلگە تانىستىرۋ ارقىلى سوعىستا جاۋىنگەرلەر مەن تىلداعى ەڭبەككەرلەردى جەڭىسكە جىگەرلەندىرە تۇسەدى. ونىڭ ەرلىگى مەن ەسىمىن قازاق دالاسىنان حالىق اقىنى, جىراۋ ساتتىعۇل جانعابىلوۆ, مايدان دالاسىنان ل.كاتسكەلسون, كاپيتان موسسوۆيچ جىرعا قوسادى.
وق پەن وت تۇمشالاعان وسى ۇرىستا يساتايدىڭ ءبىراز قارۋلاس دوستارى اجال قۇشادى. ال, جاۋعان وقتىڭ ورتاسىندا جاۋدى جاپىرىپ, قانشا نىساناعا ىلىكسە دە بويىنا وق دارىماي اتوي سالعان يساتايدى, قازاقى تىلمەن ايتساق, «پەرىشتەلەرى ساقتاعان». جانىندا بولعان جولداستارى نەمەسە بۇكىل مايدانعا تاراعان ەرلىگى تۋرالى اڭگىمەلەردى ەستىگەن زامانداس ارداگەرلەر: «اۆتوماتىنىڭ وعى ءبىتىپ, تانكتەن گراناتا لاقتىرعان ساتتە يساتاي: «قازاق جاۋدان جەڭىلگەن ەمەس! قازاق قازىر سەندەرگە ءولىم اكەلەدى!» دەپ ايقايلايدى ەكەن», دەگەندى ايتادى. ءمىنە, الاپات ايقاستا حالقىمىزدىڭ قايسار ۇلى قالاي سوعىسقان؟! ەرلىگىنە سان ۇلت وكىلدەرى ءتانتى بولىپ, قازاق حالقىنىڭ قانعا بىتكەن قايسارلىعىن تاني ءتۇستى دەۋگە بولادى.
گرومكي حۋتورىنىڭ ماڭىنداعى بولعان سول شايقاستا كورسەتكەن ەرلىگى ءۇشىن ارميا قولباسشىسى گەنەرال ي.چيستياكوۆ ونى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا لايىق دەپ تاۋىپ, اسكەري كەڭەستىڭ مۇشەسى گەنەرال ي.كراينوۆ, 293-ديۆيزيانىڭ كومانديرى گەنەرال پ.لوگۋتيننىڭ قول قويۋىمەن ەسىمىن ەڭ جوعارى ناگراداعا ۇسىنادى. الايدا, بەلگىسىز سەبەپتەرمەن يساتايعا ول ماراپات ەمەس, لەنين وردەنى بەرىلەدى. ونىڭ ءمانىسىن سول كەزدى كوزىمەن كورىپ, ءىس باسىندا جۇرگەندەر كەيىن «سوعىس الدىندا باستىققا كورسەتكەن قىلىعى كەسىرىن تيگىزدى. بىرنەشە گەنەرالداردىڭ جازعان ۇسىنىسى تۋعان جەرىنە قاراۋ ءۇشىن جىبەرىلگەن كەزدە, باياعى «ءزابىر» كورگەن باسشىلار ماقۇلداماي جىبەرگەن» دەگەندى ايتادى. سول ۋاقىتتا 21-ءشى ارميادا بۇل اتاققا ۇسىنىلعان جالعىز ي.سۇيەۋباەۆ قانا بولادى. مۇنىڭ ءوزى ونىڭ كوزسىز باتىر ەكەندىگىن دالەلدەي تۇسەدى. ارميا قولباسشىسى گەنەرال ي.چيستياكوۆتىڭ قولىنان لەنين وردەنىن العان يسەكەڭ ءبىر اي مەرزىمگە دەمالىسقا ەلگە كەلەدى, حالىقپەن كەزدەسەدى. قايتادان مايدانعا اتتانىپ, سوعىستى شىعىس پرۋسسيا جەرىندە اياقتاپ, ەلگە ورالادى. باستان-اياق وتە باتىلدىقپەن سوعىسىپ, تالاي ەرلىكتەردىڭ ورتاسىندا جۇرەدى. سارعايعان گازەت قيىندىلارى مەن مۇراعات قۇجاتتارىنا كوز سالساق, يساتايدىڭ ەرەكشەلىگى – ول باتىلدىقپەن بىرگە وقيعاعا ساي ارەكەت ەتەتىن تاپقىر, اقىلمەن ءارى شاپشاڭ ويلاپ جانە قيمىلداپ ۇلگەرەتىن زەرەكتىگىندە. ۇرىمتال تۇستى قالت جىبەرمەيتىن ۇتقىرلىعىندا.
سوعىستان كەۋدەسىن سىڭعىرلاعان وردەن-مەدالدارعا تولتىرىپ, امان-ەسەن ەلگە ورالعان ي.سۇيەۋباەۆ تەحنيكانىڭ ءتىلىن جەتىك بىلەتىن بولعاندىقتان, كولحوز, كەڭشارلاردا, تاۋشىقتاعى كومىر وندىرىسىندە, تەحنيكا سالاسىندا قىزمەت ەتەدى. ەڭبەكتە دە الدىنا جان سالمايدى, بەرىلە جۇمىستانىپ, قاتارىنىڭ الدى بولادى. سوندىقتان قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ پرەزيديۋمى يساتاي سۇيەۋباەۆتى قىزىل تۋمەن ماراپاتتاپ, 100 سوم سىياقى بەرەدى. وسى اقشاعا سوعىستان كەيىن جاداپ-جۇدەگەن تۇرمىسىن تۇزەپ, مايداننان ورالماعان اكىمباي مەن سىرلىبايدىڭ قاسىرەتىن تارتىپ جانى جابىرقاعان اناسى كۇنجاندى قۋانتپاق بولىپ, استراحاننان كيىز ءۇي ساتىپ اكەلۋگە اتتانادى. ۆولودار اۋدانىنان بەس كيىز ءۇي ساتىپ الىپ, ونى كەمەگە تيەپ, اۋىلعا بەت العان شاقتا جانىنداعى كەمە ماتروستارىمەن كەلىسپەي قالادى. جامان ويلاعان ەكى جىگىت اشىق تەڭىزگە شىعىسىمەن يساتايدى تەڭىزگە لاقتىرماق بوپ, جابىلا كەتەدى. ەكەۋىمەن ارپالىسا ءجۇرىپ يساتاي باتىر ولاردىڭ بىرەۋىن وزىمەن بىرگە تەڭىز تۇبىنە الا قۇلايدى. وسىلايشا, 1947 جىلى قىركۇيەك ايىندا كەشەگى وتكەن زۇلماتتى جىلداردا ەلدى قورعاپ, ەرلىگى كەڭەس وداعى شەڭبەرىنە تاراپ, ءتىپتى «اتسا وق دارىمايتىن, ورتەسە وت شارپىمايتىن» قازاق دەگەن حالىقتىڭ ۇلى» دەپ ەسىمى نەمىستەر جاعىنىڭ وزىنە تانىلعان ايبىندى ۇل قاپىدا قازا تاپتى. سوعىس بىتكەنمەن, ەل ەسىن جيماعان قيىن كەزەڭدە سۇيەگى استراحان وبلىسىنىڭ ۆولودار اۋدانىنا قويىلادى. سوڭىندا قالعان جالعىز ۇلى دا كوپ ۇزاماي شەتىنەپ كەتەدى. ەل تاۋەلسىزدىگىن العان سوڭ, 1993 جىلى جازدا اعايىندارى مەن جەرلەستەرى سۇيەگىن ماڭعىستاۋعا اكەلىپ قايتا جەرلەپ, باسىنا بەلگى قويىپ, اس بەردى.
كەزىندە ماڭعىستاۋ وبلىستىق گازەتىن باسقارعان س.ەسىموۆ باستاپ, باتىردىڭ تۋىستارى قولداعان ىزدەۋلەر ناتيجەسىندە پودولسكىدەن يساتايعا قاتىستى ءبىراز دەرەكتەر, قۇجاتتار الدىرىلعان. قازىر سوعىستىڭ اتى اڭىزعا اينالعان ايبىندى ەرى يساتاي سۇيەۋباەۆ تۋرالى مالىمەتتەر – كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا ۇسىنعان ماراپاتتاۋ قاعازى, مايدان دالاسىنا تاراعان ليستوۆكالار, دميتريەۆ, سوكولوۆتاردىڭ, سونداي-اق 21-ءشى ارمياداعى جالعىز لەنين وردەندى جاۋىنگەر ەكەندىگىن ايتقان ارميا قولباسشىسى چيستياكوۆ پەن 293-ديۆيزيا كومانديرى ياشكين جازبالارى, يساتايدىڭ ەرلىگى تۋرالى ەلگە مايدان دالاسىنان جازىلعان حاتتار ماڭعىستاۋ وبلىستىق مەملەكەتتىك مۇراعاتىندا ساقتاۋلى. ال ل.كاتسكەلسوننىڭ يساتايعا ارناعان ولەڭى قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتى جانىنداعى پارتيا تاريحى ينستيتۋتىنىڭ پارتيا مۇراعاتىنان الىنعان. جانە ءبىر ناقتىلارلىق نارسە – يساتاي ءبىر ۇرىستا, ياعني سول گرومكي حۋتورى ماڭىنداعى شايقاستا جاۋدىڭ 7 دزوتىمەن بىرگە, نەشە جاۋدى ولتىرۋىنە قاتىستى. ءبىر دەرەكتەردە 150-دەن استام دەسە, ەكىنشى قۇجاتتاردا 282 دەپ ايتىلادى. قايسىسى بولعاندا دا ءبىر ادام ءۇشىن ولقى ەرلىك ەمەس... الايدا, كەزىندە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنان قۇر قالعان يساتاي سۇيەۋباەۆ ءالى لايىقتى ماراپاتتان قاعاجۋ كورىپ كەلەدى. يساتايدىڭ رۋحى ماقتاۋ-ماداقتاۋعا ءزارۋ ەمەس بولار, الايدا, ءوز قولىمىز ءوز اۋىزىمىزعا جەتكەنىنە شيرەك عاسىرعا جۋىق ۋاقىت وتسە دە, ەرىمىزدى ەلەمەي قويعانىمىز ەلدىككە سىن. قازاقستاننىڭ باسقا دالا-قالالارىن ايتپاعاندا, تۋعان جەرى ماڭعىستاۋ اۋماعىندا يساتاي باتىر اتىمەن اتالاتىن اۋىل تۇرماق, بىردە-ءبىر مەكتەپ, كوشە جوق. 1995 جىلى ي.سۇيەۋباەۆتى «حالىق قاھارمانى» اتاعىنا ۇسىنىپ, كەيىنىرەك اقتاۋ قالاسىنداعى №8 ورتا مەكتەپتى باتىر اتىمەن اتاۋعا ۇسىنىستار بولىپ, بىرقاتار جۇمىستار جۇرگەنمەن, ارتى سيىرقۇيىمشاقتانىپ بارىپ, بەلگىسىز كۇيىندە قالدى. مەكتەپكە بۇيىرماعان سەبەبى – ەكى ارالىقتا موراتوري كەلىپ كيلىكتى.
ماڭعىستاۋ وڭىرىنەن اسكەر قاتارىنا توپتاپ شاقىرىلۋ 1939-1940 جىلداردا باستالدى. 1939 جىلى شەۆچەنكو اۋداندىق اسكەري كوميسسارياتى ارقىلى 56, 1940 جىلى 764 ادام, 1941 جىلى 120, 1942 جىلى 3896 ادام قىزىل ارميا قاتارىنا اتتانعان بولاتىن. ماڭعىستاۋ تۇرعىندارىنان مايدانعا اتتانعان وسى بىرنەشە مىڭداعان ازاماتتاردىڭ اراسىنان ءمادي بەگەنوۆ, جۇماعالي قالدىقاراەۆ, بەرليندى العاش بومبالاعان ۇشقىشتاردىڭ ءبىرى ءبىلال قاليەۆ سىندى كەڭەس وداعىنىڭ باتىرلارى اتانسا, «داڭق» وردەنىنىڭ تولىق يەگەرى كەمەر وڭعالباەۆ, لەنين وردەندى قارتباي بەكجانوۆ پەن يساتاي سۇيەۋباەۆتاردىڭ ەسىمى, سونداي-اق «داڭق» وردەنىنىڭ ءىى دارەجەسىن جانە «جاۋىنگەرلىك قىزىل تۋ», «قىزىل جۇلدىز», «ءى دارەجەلى وتان سوعىسى» وردەندەرىمەن, باس قولباسشىنىڭ 8 رەت العىس حاتىمەن ماراپاتتالعان تۇياقباي بيمەمبەتوۆ ەسىمدەرى جىلدارمەن بىرگە جاڭعىرا جالعاسىپ كەلەدى. قۇدايعا شۇكىر, ارالارىندا مەكتەپكە اتى بەرىلگەندەرى دە بار. جەڭىستىڭ 70 جىلدىعى مەرەكەسى قارساڭىندا سوعىستا قازاق حالقىنىڭ داڭقىن اسىرعان زور ەرلىك كورسەتىپ, كۇللى ارميانىڭ ماقتانىشىنا اينالعان, بىراق كۇنى بۇگىنگە دەيىن لايىقتى باعاسىن الماعان يساتاي باتىر سۇيەۋباەۆقا «حالىق قاھارمانى» اتاعى بەرىلسە دەيمىز. سونىمەن قاتار, وبلىس ورتالىعى اقتاۋ قالاسىنان ەسكەرتكىش تۇرعىزىلىپ, باتىر اتى مەكتەپ نەمەسە وزگە دە الەۋمەتتىك-پاتريوتتىق, ءتىپتى قورعانىس سالاسىنداعى نىساندار مەن ۇجىمدارعا بەرىلسە, باتىر رۋحى الدىنداعى شەكسىز پارىزدىڭ سالدەي وتەۋى بولار ما ەدى...
گۇلايىم شىنتەمىرقىزى, «ەگەمەن قازاقستان».
ماڭعىستاۋ وبلىسى.