جاساندى ينتەللەكتىنىڭ كەرنەۋى كۇن سايىن كۇشەيىپ كەلەدى. ادامزات اقپاراتتى ساندىققا ەمەس, ساندىق الگوريتمگە جۇكتەپ, جەكە دەرەكتەرىن جاساندى ينتەللەكتىگە اماناتتاي باستادى. بۇل ءۇردىستىڭ قانشالىقتى قاۋىپتى ءيا قاۋىپسىز ەكەنىن تسيفرلىق كوممۋنيكاتسيالار سالاسىنىڭ زەرتتەۋشىسى ايگۇل احمەتوۆادان سۇراپ بىلدىك.
– بۇگىندە جاساندى ينتەللەكت تەك تەحنولوگيا ەمەس, ادام ءومىرىنىڭ بولشەگىنە اينالدى. دەگەنمەن, ول ءبىزدىڭ ورتاق جادىمىزعا – ادامزات ەستەلىگىنە قالاي ىقپال ەتىپ وتىر؟
– ءيا, راسىندا دا, جاساندى ينتەللەكت ەندى تەك ەسەپتەۋ قۇرالى ەمەس, ەستەلىكتىڭ جاڭا تاسىمالداۋشىسى. بۇرىن ءبىز اقپاراتتى ءوز قولىمىزبەن جازىپ, ساقتايتىنبىز. ەندى بۇل پروتسەستى الگوريتمدەر اتقارىپ وتىر. قاي جاڭالىق ەلەنەدى, قانداي دەرەك ساقتالادى, نە ۇمىتىلادى – سونىڭ ءبارىن اۆتوماتتى جۇيەلەر شەشەدى. وسىلايشا, جاساندى ينتەللەكت ءبىزدىڭ collective جادىمىزدى قالىپتاستىرىپ جاتىر.
– بۇرىن تاريحتى ادامدار جازاتىن. ەندى تاريحتىڭ اۆتورى – الگوريتم دەگەن تۇسىنىك ۇرەي تۋدىرماي ما؟
– بۇل – جاڭا شىندىق. ءار ءداۋىر ءوز شەجىرەشىسىن تۋدىرادى. بۇگىندە الگوريتم – سول شەجىرەشىنىڭ جاڭا ءتۇرى. الايدا الگوريتم شىندىقتى ەمەس, تانىمالدىقتى ولشەيدى. ول ءۇشىن ەڭ باستى ولشەم – قارالىم مەن رەاكتسيا. ال ءمانى بار, بىراق از كورىلگەن دۇنيەلەر كولەڭكەدە قالىپ جاتادى. ەڭ ۇلكەن قاۋىپ – اقپاراتتىڭ جوعالۋى ەمەس, ماڭىزدىسىنىڭ ەلەنبەي قالۋى.
– ياعني, كۇن سايىن جاساپ جاتقان اقپاراتتىڭ باسىم بولىگى ەرتەڭ ۇمىت قالادى دەگەن ءسوز بە؟
– ءدال سولاي. MIT Center for Digital Humanities زەرتتەۋىنە سايكەس, 2030 جىلعا قاراي 2010-جىلدارى جاسالعان تسيفرلىق كونتەنتتىڭ شامامەن 40 پايىزى ىزدەۋ جۇيەلەرىنەن جوعالۋى مۇمكىن. ول وشىرىلمەيدى, بىراق الگوريتم ونى ەندى كورسەتپەيدى. بۇل – جاڭا قۇبىلىس: اقپارات بار, بىراق وعان جول جابىق. ياعني, ول ءبىزدىڭ ورتاق ەستەلىگىمىزدەن ءبىرجولا ءتۇسىپ قالادى.
– مۇنداي جاعدايدا شىندىقتى كىم ساقتاي الادى؟
– شىندىقتى ساقتاۋ – ادامنىڭ مىندەتى. جاساندى ينتەللەكت بىزگە كومەكتەسەدى, بىراق ول سەزىم مەن ماعىنانى تۇسىنە المايدى. ول فاكتىنى ەستە ساقتايدى, بىراق ونىڭ ءمانىن سەزبەيدى. سوندىقتان ءبىز تەحنولوگيانى شىنايىلىقتىڭ ورنىنا ەمەس, ماعىنانى اشۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قۇرال رەتىندە قابىلداۋىمىز كەرەك.
– ءسىز ءجيى ايتاتىن «تسيفرلى ەستەلىكتىڭ ەتيكاسى» دەگەن ۇعىمنىڭ ءمانى نەدە؟
– بۇل – جاڭا مادەني جاۋاپكەرشىلىك. ءبىز تسيفرلى كەڭىستىكتە تەك اقپارات ساقتاپ قانا قويماي, ونىڭ ماعىناسىن دا ساقتاۋعا ءتيىسپىز. بولاشاقتا «تسيفرلى ەستەلىك كۋراتورى» دەگەن جاڭا ماماندىق پايدا بولۋى مۇمكىن. بۇل – دەرەكتەردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە ەمەس, ولاردىڭ رۋحاني جانە مادەني مانىنە جاۋاپ بەرەتىن مامان.
– بولاشاقتا ادام مەن جاساندى ينتەللەكت اراسىنداعى تەپە-تەڭدىك ساقتالا ما؟
– ەگەر ادام ورتالىقتا قالسا – ساقتالادى. جاساندى ينتەللەكت ەستە ساقتاۋعا كومەكتەسەدى, بىراق نە ەستە قالۋى كەرەك ەكەنىن ادام شەشەدى. ادامسىز ەستەلىك – جاي عانا مالىمەت. ماعىنا مەن جاۋاپكەرشىلىك تەك ادامعا ءتان.
– سىزدىڭشە, بولاشاق تاريحىنىڭ ساپاسى نەمەن ولشەنبەك؟
– سانىمەن ەمەس, مانىمەن. بولاشاق تاريحى كىم كوپ جازدى, كىم كوپ ءبولىستى دەگەنمەن ەمەس, كىم شىندىقتى ساقتاي الدى دەگەنمەن ولشەنەدى. تسيفرلى عاسىردا دا ەڭ قۇندى ەستەلىك – ادامنىڭ جۇرەگى مەن ەسىندە قالعان دۇنيە.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
ابزال ماقاش,
«Egemen Qazaqstan»