ەدىل جاڭبىرشين: گەولوگيالىق بارلاۋعا تارتىلاتىن ينۆەستيتسيا كولەمى جەتكىلىكسىز

«سوندىقتان جاڭا مۇناي مەن گاز قورلارىن انىقتاۋ – بۇل تەك ەنەرگەتيكالىق ەمەس, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك پەن ەكونوميكالىق ەگەمەندىك ماسەلەسى.جالپى, 2012 جىلعا دەيىن ەلىمىزدىڭ جەر قويناۋىنداعى بولجامدى الىناتىن شارتتى وتىن رەسۋرستارى 22,7 ملرد توننا دەپ باعالانعان بولسا, 2010–2012 جىلدارى جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەر ناتيجەسىندە بۇل كورسەتكىش 76 ملرد تونناعا دەيىن قايتا ەسەپتەلدى. ونىڭ 70 ملرد توننادان استامى كاسپي ماڭى, ءۇستىرت-بوزاشى, ماڭعىستاۋ جانە وڭتۇستىك تورعاي باسسەيندەرىندە شوعىرلانعان. ال قالعان بولىگى از زەرتتەلگەن, بىراق الەۋەتى جوعارى پروۆينتسيالاردى ورنالاسقان», دەدى ەدىل جاڭبىرشين.

دەپۋتاتتىڭ پىكىرىنشە, بۇگىندە گەولوگيالىق بارلاۋ سالاسى ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ تۇراقتىلىعى مەن ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىنىڭ وزەگىنە اينالىپ وتىر. سونىمەن قاتار ول وسى سالاعا تارتىلاتىن ينۆەستيتسيا كولەمىنىڭ جەتكىلىكسىز ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. ماسەلەن, قازاقستاندا ءبىر شارشى شاقىرىمعا بار بولعانى 8 اقش دوللارى جۇمسالسا, اقش-تا – 87 دوللار, اۆستراليادا – 167 دوللار, كانادادا – 203 دوللار بولىنەدى.

«بۇل ايىرماشىلىق – ءبىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق كليماتتاعى ەڭ ءالسىز بۋىننىڭ ءبىرى ەكەنىن كورسەتەدى. ويتكەنى گەولوگيالىق بارلاۋ – جوعارى تاۋەكەل مەن ۇزاقمەرزىمدى كاپيتال سالىمىن قاجەت ەتەتىن سالا. ەگەر مەملەكەت پەن زاڭنامالىق جۇيە ينۆەستوردىڭ قۇقىعىن كەپىلدەندىرمەسە, ول جاڭا ايماققا قارجى سالمايدى. سوندىقتان پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ باستاماشىلىعىمەن ازىرلەنگەن بۇل زاڭ جوباسى وسى جۇيەنى تۇبەگەيلى وزگەرتەدى»,  دەدى جاڭبىرشين.

دەپۋتات زاڭ جوباسىنداعى نەگىزگى جاڭالىقتاردى دا اتاپ ءوتتى. بىرىنشىدەن, از زەرتتەلگەن اۋماق ۇعىمى ەنگىزىلەدى. ياعني, شەگىندە شەكتەۋلى وڭىرلىك زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلمەگەن نەمەسە جۇرگىزىلگەنىمەن, ناتيجەسىندە پەرسپەكتيۆالى باسسەيندەر انىقتالماعان ايماقتار از زەرتتەلگەن دەپ تانىلادى.

ەكىنشىدەن, ءوز قارجىسىمەن گەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇرگىزگەن ينۆەستور ءارى قاراي بارلاۋ جانە ءوندىرۋ كەزەڭىندە باسىم قۇقىققا يە بولادى. بۇل ءۇشىن العاشقى ءۇش جىل ىشىندە كەلىسىمشارت اۋماعىنىڭ كەمىندە 30 پايىزىن قامتيتىن 2D سەيسميكالىق زەرتتەۋ جۇرگىزۋ تالابى ەنگىزىلەدى.

«ياعني, كىم شىن مانىندە زەرتتەۋگە قارجى سالسا – سول ءارى قاراي يگەرۋ قۇقىعىن الادى. بۇل ءادىس ينۆەستوردىڭ مۇددەسىن قورعايدى جانە ەلگە جاڭا گەولوگيالىق دەرەكتەر بەرەدى», دەدى دەپۋتات.

ۇشىنشىدەن, رەزەرۆتەگى ۋچاسكەلەردىڭ اينالىمىن ءتيىمدى ەتۋ كوزدەلگەن. قازىر ۇلتتىق كومپانيالارعا 53 ۋچاسكە رەزەرۆكە بەرىلگەن, بىراق ولاردىڭ تەك 20 پايىزى عانا يگەرىلە باستاعان. قالعاندارى ۇزاق ۋاقىت بويى اينالىمسىز تۇر. وسىعان بايلانىستى زاڭ جوباسى رەزەرۆتەۋ مەرزىمىن شەكتەپ, بوس ۋچاسكەلەردى ەلەكتروندىق اۋكتسيون ارقىلى نارىققا شىعارۋدى قاراستىرادى.

تورتىنشىدەن, ۋران سالاسىنداعى ۇلتتىق كومپانياعا باسىمدىق بەرىلەدى. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, الەمدە اتوم ەنەرگەتيكاسىنا دەگەن قىزىعۋشىلىق قايتا ارتىپ كەلەدى. سوندىقتان جاڭا كەن ورىندارىن ىزدەۋ جانە يگەرۋ بويىنشا ۇلتتىق كومپانياعا باسىم قۇقىق بەرۋ – ستراتەگيالىق شەشىم.

ەدىل جاڭبىرشين زاڭ جوباسىن قابىلداۋ ارقىلى كۇتىلەتىن ناتيجەلەردى دە اتاپ ءوتتى:

1 ملرد اقش دوللارى كولەمىندە جاڭا ينۆەستيتسيا تارتۋ; از زەرتتەلگەن اۋماقتاردىڭ جەر قويناۋىن بارلاۋعا جول اشۋ; كومىرسۋتەك سالاسىندا ينۆەستورلار مەن ۇلتتىق كومپانيالار ءۇشىن تەڭ جاعداي ورناتۋ; بارلاۋ مەن ءوندىرۋ اراسىنداعى الشاقتىقتى قىسقارتۋ; ۋراندى بارلاۋ بويىنشا ۇلتتىق كومپانياعا باسىم قۇقىق بەرۋ.

«قۇرمەتتى دەپۋتاتتار! بۇگىن قارالىپ وتىرعان زاڭ جوباسى — ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن, ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن جانە گەولوگيالىق عىلىمنىڭ جاڭا دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتەتىن ستراتەگيالىق قۇجات. سونىمەن قاتار, بۇل زاڭ – قازاقستاننىڭ تابيعي بايلىعىن ۇلت يگىلىگىنە اينالدىرۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام. سايىپ كەلگەندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ – ءبىزدىڭ ورتاق جاۋاپكەرشىلىگىمىز. سوندىقتان وسى زاڭ جوباسىن قولداۋلارىڭىزدى سۇرايمىن», دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى ەدىل جاڭبىرشين.