پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ء(مامس) جۇيەسىن جاڭعىرتۋ ماسەلەلەرى قارالدى. سونىمەن قاتار كولەڭكەلى ەكونوميكانى تومەندەتۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان ءىس-شارالار تۋرالى تالقىلاندى.
مەديتسينالىق كومەك بارشاعا قولجەتىمدى بولۋى كەرەك
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋ قولعا الىندى. ءتيىستى جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر. ول مەديتسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز – اشىق, ادىلەتتى جانە ەڭ باستىسى, بارلىق ازاماتتار ءۇشىن قولجەتىمدى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ», دەپ اتاپ ءوتتى پرەمەر-مينيستر.
وسى ماقساتتا مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان زاڭ قابىلداندى. زاڭ كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ اياسىن كەڭەيتىپ, ساپاسىن ارتتىرۋمەن قاتار, بۇكىل دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ۇزاقمەرزىمدى قارجىلىق ورنىقتىلىعىنا وڭ اسەرىن تيگىزەدى. 2026 جىلدان باستاپ تۇرمىسى تومەن ازاماتتار جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىمەن قوسىمشا قامتىلادى. بۇل ءاربىر ازامات ءۇشىن قولجەتىمدى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
اۋقىمدى وزگەرىستەردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ورتالىق جانە جەرگىلىكتى ورگاندار كۇش جۇمىلدىرۋى قاجەت. وسىعان بايلانىستى ولجاس بەكتەنوۆ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىمەن جانە ءوڭىر اكىمدىكتەرىمەن بىرگە مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدىڭ جاڭا تەتىگىن ەنگىزۋ بويىنشا ۇيلەسىمدى جۇمىس جۇرگىزۋدى تاپسىردى.
«مەديتسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ساپاسىنا, تەگىن ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنە قاتىستى الاڭداۋشىلىق بىلدىرگەن ازاماتتارعا دا قۇلاق اسۋ قاجەت. كەيبىر جاڭا ەرەجەلەردى ءتۇسىنۋ قيىن. سوندىقتان ءاربىر وتانداسىمىز مەديتسينالىق كومەك الۋ تەتىكتەرى مەن ونى جەتىلدىرۋ جۇمىستارىنان حاباردار بولۋى كەرەك», دەدى پرەمەر-مينيستر.
بۇل رەتتە بالالارعا, زەينەتكەرلەرگە, مۇگەدەكتەر مەن ازاماتتاردىڭ باسقا دا جەڭىلدىكتى ساناتتارىنا مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ءتارتىبى مەن كولەمى وزگەرىسسىز قالۋعا ءتيىس.
قوماقتى قارجى ءتيىمدى جۇمسالسا يگى
مەديتسينالىق ينفراقۇرىلىم قارقىندى تۇردە دامىپ كەلەدى. بيىل 655 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, 1 ملن اۋىل تۇرعىنى العاشقى مەديتسينالىق-سانيتاريالىق كومەكپەن قامتىلادى. جالپى, بيىل مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋگە مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن 3 ترلن تەڭگە ءبولىندى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ جانە ولاردى الەۋمەتتىك قولداۋدى كۇشەيتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ورىنداۋ شەڭبەرىندە كەيىنگى جەتى جىلدا ەلىمىزدە دارىگەرلەردىڭ ورتاشا جالاقىسى 2,8 ەسە ءوستى. بۇل تۋرالى ۇكىمەت وتىرىسى بارىسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اقمارال ءالنازاروۆا باياندادى.
«دارىگەرلەردىڭ ورتاشا جالاقىسى 159 مىڭ تەڭگەدەن 442 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ءوستى. 1 ادامعا ارنالعان مەديتسينالىق شىعىستار 98 مىڭ تەڭگەدەن 258 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ۇلعايدى. قارجىلاندىرۋدىڭ ۇلعايۋى مەديتسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدىلىگىنە تىكەلەي اسەر ەتتى. باستاپقى دەڭگەيدە كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر جانە كونسۋلتاتسيالىق-دياگنوستيكالىق قىزمەتتەر سانى 2,7 ەسە ۇلعايدى», دەدى ا.ءالنازاروۆا.
ۇكىمەت باسشىسى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە قارجىنىڭ ءتيىمدى جۇمسالۋىن جانە مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن, ونىڭ ىشىندە تسيفرلىق قۇرالدار مەن جاساندى ينتەللەكت ەلەمەنتتەرىن ەنگىزۋ ارقىلى قاتاڭ باقىلاۋعا الۋدى تاپسىردى. سونىمەن قاتار مينيسترلىك مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ستاندارتتارى مەن ەرەجەلەرىن قايتا قاراۋى كەرەك. ەمدەلۋشىلەر ءۇشىن ءبارىن وڭتايلاندىرىپ, بارىنشا جەڭىلدەتۋ قاجەت.
«الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى» كەاق باسقارما توراعاسى ايدىن قۇلسەيىتوۆ قوردى كەشەندى ترانسفورماتسيالاۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى باياندادى. ول بۇگىندە بارلىق بيزنەس-ۇدەرىستەردى تۇبەگەيلى قايتا قۇرۋ, ولاردى اۆتوماتتاندىرۋ, ولاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جۇرگىزىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
«قوردى ترانسفورماتسيالاۋ ماقساتتارى سۋبەكتيۆيزمگە قارسى تسيفرلىق توسقاۋىل جاساۋعا باعىتتالعان. بىرىنشىدەن, ءبىز قاتاڭ كوپساتىلى باقىلاۋدى ەنگىزۋ ارقىلى قىزمەتكەرلەردىڭ جەكە شەشىم قابىلداۋ مۇمكىندىگىن بولدىرماۋعا تىرىسامىز. ەكىنشىدەن, شەشىمدەردى توپ بولىپ دەربەس ەسەپتىلىكسىز قابىلدايتىن القالىق جاۋاپسىزدىق قاعيداتىن بارىنشا ازايتۋ قاجەت», دەپ اتاپ ءوتتى ا.قۇلسەيىتوۆ.
قورىتىندىلاي كەلە, پرەمەر-مينيستر ءتيىستى سالا باسشىلارىنا بىرقاتار ناقتى تاپسىرما بەردى. اتاپ ايتساق, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىمەن بىرلەسىپ, وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن قوردىڭ بيزنەس-ۇدەرىستەرىن اۆتوماتتاندىرۋ مەن وڭتايلاندىرۋ جۇمىستارىن اياقتاۋعا ءتيىس. سونداي-اق ازاماتتار مەن مەديتسينالىق ۇيىمدار ءۇشىن ىڭعايلى سەرۆيستەردى ەنگىزە وتىرىپ, تسيفرلىق پلاتفورمانى تولىقتاي قايتا قاراۋى كەرەك. بۇدان بولەك, اتالعان ۆەدومستۆو مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, بيىلعى 1 جەلتوقسانعا دەيىن مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدىڭ جاڭا نورمالارىن اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ بويىنشا جۇمىس جوسپارىن ازىرلەپ, جۇزەگە اسىرۋى قاجەت. ءوڭىر اكىمدىكتەرى مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە مەديتسينالىق كومەك ساپاسىن ارتتىرۋ بويىنشا پارمەندى شارالار قابىلداپ, ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە جارنا تولەۋگە قاتىستى مىندەتتەمەلەردىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ تاپسىرىلدى.
كەشەندى شەشىمدەر تالاپ ەتىلەدى
ۇكىمەت وتىرىسىندا كولەڭكەلى ەكونوميكانى تومەندەتۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان ءىس-شارالار تۋرالى دا تالقىلاندى.
«مەملەكەت باسشىسى بيىل ىشكى جالپى ونىمدەگى كولەڭكەلى ەكونوميكا ۇلەسىن 15%-عا دەيىن ازايتۋ مىندەتىن قويدى. بۇل كورسەتكىشتى ودان ءارى تومەندەتە بەرۋگە ءتيىسپىز. بىزگە تازا ءارى اشىق ەكونوميكا كەرەك. وسى باعىتتا بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندار مەن بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ جۇمىسىن كۇشەيتۋ قاجەت. بۇل جۇمىس تەك حات-حابار الماسىپ, ەسەپ بەرۋمەن عانا شەكتەلمەۋگە ءتيىس. ەكونوميكا جانە سالىق تۇراقتىلىعى, تسيفرلاندىرۋ, سونداي-اق بيزنەس جۇرگىزۋدى وڭايلاتۋ ىسىندە ساپالى ءارى كەشەندى شەشىمدەر قاجەت», دەپ اتاپ ءوتتى و.بەكتەنوۆ.
پرەزيدەنت جولداۋدا جاپپاي تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگياسىن ەنگىزۋ ارقىلى ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىن جاڭعىرتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. بۇل – ستراتەگيالىق مىندەت.
قارجى ءمينيسترى ءمادي تاكيەۆ ەكونوميكانى كولەڭكەدەن شىعارۋ ءۇشىن جاساندى ينتەللەكت پەن تسيفرلىق تەڭگەنى پايدالانىپ جاتقانى تۋرالى باياندادى.
«ەلەكتروندى شوت-فاكتۋرالار بەرۋ كەزىندە بيومەتريالىق جەكە باسىن انىقتاۋ تالابىنىڭ ەنگىزىلۋى 33 ملرد تەڭگەدەن استام سوماعا جالعان شوت-فاكتۋرالار جازۋ ارەكەتىنىڭ الدىن الدى. ە-تاڭبا جوباسى ارقىلى ەنگىزىلگەن اۆتوماتتاندىرىلعان قاداعالاۋ جۇيەسى ققس تەڭگەرىمىن تەكسەرۋگە جانە «سۇر» سحەمالاردى ەرتە باستان انىقتاپ, جولىن كەسۋگە مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. قازىردىڭ وزىندە 250 ملن ەلەكتروندىق شوت-فاكتۋرا جانە 500 ملن تولەم وڭدەلدى. جوبا ناتيجەسىندە بيۋدجەتكە جىلىنا 100 ملرد تەڭگەگە دەيىن ءتۇسىم تۇسەدى دەپ كۇتىلىپ وتىر. ودان بولەك, ۇلتتىق بانكپەن بىرلەسىپ «تسيفرلىق قوسىلعان قۇن سالىعى» قاناتقاقتى جوباسىن جۇزەگە اسىرىپ جاتىرمىز. تسيفرلىق تەڭگەمەن ەسەپ ايىرىسۋ اقشانى كولەڭكەگە جاسىرۋ جولىن بۇعاتتاپ, بارلىق جەتكىزۋ تىزبەگىن اشىق ەتەدى», دەدى م.تاكيەۆ.
ءالى دە بىرقاتار سەكتوردا, ونىڭ ىشىندە ساۋدا, قۇرىلىس جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىندا تسيفرلاندىرۋ دەڭگەيى جەتكىلىكسىز دەڭگەيدە ەكەنىنە نازار اۋدارىلىپ, بارلىق مۇددەلى مينيسترلىكتەرگە ءوز سالاسىندا جاپپاي تسيفرلاندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ تاپسىرىلدى.
دەرەكتەردى وڭدەۋ ورتالىعى قۇرىلادى
تسيفرلىق باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءتيىستى رەسۋرستار قاجەت. وسىعان بايلانىستى جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگى كەلەسى جىلى مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ ءوز الدىنا دەرەكتەردى وڭدەۋ ورتالىعىن قۇرۋى كەرەك.
جالپى, ەلىمىزدەگى بىرقاتار تسيفرلىق جوبا ءوز تيىمدىلىگىن كورسەتتى. كولەڭكەلى ەكونوميكامەن كۇرەستە قولما-قول اقشاسىز تولەمدەر ماڭىزدى ءرول اتقارادى.
«جوبانى ودان ءارى تاراتۋ ءۇشىن قارجى مينيسترلىگى ۇلتتىق بانكپەن بىرلەسىپ, رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەر, سونداي-اق مەملەكەتتىك حولدينگتەردىڭ بيۋدجەتتەرى شەڭبەرىندە تسيفرلىق تەڭگەنى پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتۋى قاجەت. جۇمىستىڭ ناتيجەسى تۋرالى ماعان كەلەر جىلدىڭ 1 اقپانىنا دەيىن بايانداڭىزدار. قارىزدار مەن سۋبسيديالاردىڭ ماقساتتى تۇردە جۇمسالۋىنا اۆتوماتتاندىرىلعان مونيتورينگ جۇيەسىن ەنگىزۋ ءۇشىن اقپاراتتىق جۇيەلەردىڭ ينتەگراتسياسىن قامتاماسىز ەتىپ, باقىلاۋدى كۇشەيتۋ قاجەت», دەپ تاپسىردى و.بەكتەنوۆ.
كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋدىڭ جان-جاقتى ءارى اشىق بولۋى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كىرىستەرىنىڭ كولەمىنە ايتارلىقتاي اسەر ەتەدى. سوندىقتان قارجى جانە ساۋدا مينيسترلىكتەرى ەكسپورتتىق جانە يمپورتتىق وپەراتسيالارعا مونيتورينگ جاساۋدى كۇشەيتۋى قاجەت. تاۋەكەلدەر بەيىنىن جاڭارتىپ, جۇك تاسىمالدارىن «جاسىل ءدالىز» قاعيداتى بويىنشا ترانزيتتەۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋ ادامي فاكتوردىڭ الدىن الۋعا ءتيىس.
سونىمەن قاتار جۇكتەردى تەكسەرۋ دەرەكتەرىن تالداۋ كەزىندە جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ قاجەت. بۇل سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ جولىن كەسۋگە ءارى شەكارادان ءوتۋ ۇدەرىستەرىن جەدەلدەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
ۇكىمەت وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا پرەمەر-مينيستر جاۋاپتى ۆەدومستۆولارعا بىرقاتار تاپسىرما بەردى. اتاپ ايتقاندا, ۇلتتىق ەكونوميكا جانە قارجى مينيسترلىكتەرى ناقتى ۇسىنىستاردى ەنگىزە وتىرىپ, كولەڭكەلى ەكونوميكاعا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى شارالاردىڭ تيىمدىلىگى تۋرالى جىل سايىنعى كەڭەيتىلگەن تالدامالىق باياندامانى ازىرلەۋدى قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس. زاڭدى تۇلعالاردى تىركەۋ مەن قايتا تىركەۋدى قاداعالاپ وتىرۋ ءۇشىن ادىلەت, قارجى, جاساندى ينتەللەكت مينيسترلىكتەرىنە قارجىلىق مونيتورينگ اگەنتتىگىمەن بىرلەسىپ, بيىلعى 25 قاراشاعا دەيىن تاۋەكەلدەردى باسقارۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسىن ەنگىزۋدى اياقتاۋ تاپسىرىلدى. تالداۋ دالدىگى مەن اكىمشىلەندىرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگاندار مەن قارجى ۇيىمدارى اراسىنداعى اقپاراتتىق ءوزارا ءىس-قيمىلدى كۇشەيتۋ قاجەت. وسىعان بايلانىستى قارجى, جاساندى ينتەللەكت مينيسترلىكتەرى جانە باسقا دا مەملەكەتتىك ورگاندار دەرەكتەردى «Smart Data Finance» جۇيەسىمەن ينتەگراتسيالاۋدى قامتاماسىز ەتۋى قاجەت.