ترانزيتتىك باعىتتاردى ءارتاراپتاندىرۋ – ۋاقىت تالابى

«سونداي-اق ءبىز ءۇشىن ترانسكاس­پي كولىك باعىتىن دامىتۋدىڭ ماڭىزى ارتا باستادى. بۇل باعىت­تاردىڭ ءبارى ءبىرتۇتاس جۇيە سياقتى جۇمىس ىستەپ, ەلىمىزگە ەداۋىر تابىس اكەلۋى كەرەك. سونداي-اق ينفرا­قۇرىلىمدى جاقسارتۋعا جاڭا ينۆەس­تي­تسيا تارتۋ قاجەت, ساپالى جۇ­مىس ورىندارىن اشۋعا ىقپال ەتۋگە ءتيىس. وسى ورايدا تسيفر­لىق تا­سىل­دەردى اۋقىمدى تۇردە قول­­دان­عان ابزال. ونسىز ەشقان­داي تيىم­دىلىك بولمايدى», دەدى پرەزيدەنت.

كەيىنگى جىلدارى ۇكىمەت كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا باسا ءمان بەردى. اقتاۋ مەن قۇرىق پورتىنىڭ جاڭ­عىر­تىلۋى, قورعاس قۇرعاق پورتى­نىڭ اشىلۋى سىندى جوبا ترانزيتتىك تاسىمال تيىمدىلىگىن ەسەلەپ ارتتىردى. بۇگىندە تەمىرجول لوگيستيكا­سىن تسيفر­لاندىرۋ مەن مۋلتي­مودالدى تاسىمالدى دامىتۋدىڭ ارقا­سىن­دا قىتاي مەن ەۋروپا اراسىن­داعى جۇكتىڭ قازاقستان اۋماعى ارقىلى كەدەرگىسىز قوزعا­لىسى مۇمكىن بولدى. بۇل باعىت­تا قورعاس, دوستىق, سارىاعاش بەكەتتەرىنىڭ وتكىزۋ مۇمكىندىگىن ارتتىرۋ نەگىزگى باسىمدىققا يە.

پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, تۇپكى ماقسات – تەمىر جانە اۆتوكولىك جولدارىنىڭ, سونداي-اق اۆياتسيا مەن لوگيستيكا ورتالىقتارىنىڭ ءبىرتۇتاس جەلىسىن قۇرۋ.

«بۇل قازاقستاننىڭ ەۋرازيالىق ترانزيت حابى رەتىندەگى ۇستانىمىن نىعايتادى. قازىر ازيا مەن ەۋروپا اراسىنداعى قۇرلىق ارقىلى تاسىمالداناتىن جۇكتىڭ 85 پايىزعا جۋىعى قازاقستان ارقىلى وتەدى. سوندىقتان تسيفرلاندىرۋعا ينۆەستيتسيا قۇيىپ جاتىرمىز. استانا قالاسىندا Alem.AI جاساندى ينتەللەكت ورتالىعى قۇرىلدى. جۋىردا سۋپەركومپيۋتەر ىسكە قوسىلدى. عىلىمي ىنتىماقتاستىققا ءاردايىم اشىقپىز. سەرىكتەستەردى قاتارعا قوسىلۋعا شاقىرامىز», دەدى مەملەكەت باسشىسى.

راسىندا ەلەكتروندىق قۇجات اينالىمى, كولىك مونيتورينگى, GPS جانە بلوك­چەين تەحنولوگياسى ترانزيت­تىك ۇدەرىستەردىڭ ايقىندىعى مەن جىل­دامدىعىن قامتاماسىز ەتتى. قىتايدان ەۋروپاعا قازاقستان ارقىلى وتەتىن جۇك پويىزدارىنىڭ جول ۋاقىتى تەڭىز جولىنا قاراعاندا 2,5 ەسە قىسقاردى (12-14 كۇن).

«قازاقستان ەۋروپا مەن ازيانىڭ ءىرى ەكونوميكالىق ورتالىقتارى اراسىنداعى دانەكەر قىزمەتىن اتقاراتىن بىرەگەي گەوگرافيالىق جاعدايعا يە. بۇل ەلدى ترانسكونتينەنتتىك لوگيستيكالىق تىزبەكتەردىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتىنە اينالدىرادى. كەيىنگى جىلدارى قازاقستان ءوزىنىڭ كولىك ينفراقۇرىلىمىن, ونىڭ قاتارىندا تەمىر جولداردى, اۆتوموبيل جولدارىن, پورتتار مەن لوگيستيكالىق ورتالىقتاردى دامىتۋدا ايتارلىقتاي ىلگەرىلەۋشىلىك كورسەتتى. بۇل لوگيستيكانىڭ جاقسارىپ, ترانزيتتىك تاسىمالدىڭ ارتۋىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى. ءسويتىپ, وسىناۋ لوگيستيكالىق سەرپىلىس قازاقستاندى ترانزيتتىك تاسىمالدىڭ جاھاندىق ورتالىعىنىڭ بىرىنە اينالدىرۋى عاجاپ ەمەس», دەيدى RDL توبىنىڭ باس ديرەكتورى رومان دەدكوۆ.

دەگەنمەن بىرقاتار كەدەرگى دە بار. شەكاراداعى وتكىزۋ مۇمكىندىگىنىڭ شەكتەۋ­لىلىگى, تاريفتىك ۇيلەستىرۋدىڭ السىزدىگى, رەسەيگە قارسى سانكتسيالار مەن گەوساياسي تۇراقسىزدىق ترانزيتتىك باعىتتاردىڭ قايتا قارالۋىنا سەبەپ بولىپ وتىر. دەسەك تە, ەلىمىز ءۇشىن تحكب باعىتى سانكتسيالىق تاۋەكەلدەردەن ادا ءارى كاسپي ايماعى ارقىلى ەۋروپامەن بايلانىس ورناتۋدىڭ ءتيىمدى جولى بولىپ وتىر. سولاي بولا تۇرا, بۇل باعىتتىڭ تولىق قۋاتىن اشۋ ءۇشىن ينفراقۇرىلىمدىق ۇيلەستىرۋ مەن ساياسي قولداۋ قاجەت.

«قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ باسقارما توراعاسى تالعات الدىبەرگەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, الەم­­دىك دەڭگەيدەگى يننوۆاتسيانىڭ كوش­باس­­شىلارىمەن بىرلەسىپ, تەمىرجول كولى­­گىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ مەن قاۋىپ­­سىز­­­دىگىن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارى قولعا الىن­عان. ناتيجەسىندە, ترانسكاسپي حا­لىق­ارا­لىق كولىك دالىزىن­دەگى ترانزيت­­تىك دەك­لاراتسيانى راسىم­دەۋ ۋاقىتى 8 سا­عات­­تان 30 مي­نۋت­قا دەيىن قىسقارىپ­تى. ال كولىك ءمي­نيسترى نۇرلان ساۋران­­باەۆ 2029 جىلعا قاراي قازاقستان ارقى­لى وتە­تىن ءترانزيت­تىڭ كولەمىن 100 ملن  تونناعا دەيىن ۇلعايتۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن ايتتى. ول ءۇشىن قازىر كولىك سالاسىندا ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. 1 300 شاقىرىمنان استام جاڭا تەمىرجول جەلىسىنىڭ, 12 مىڭ شاقىرىم اۆتوموبيل جولى مەن 3 جاڭا اۋەجايدىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ, زاماناۋي لوگيستيكالىق ورتالىقتاردى دامىتۋ ىسكە اسىرىلىپ جاتىر.

بۇگىندە «ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعدارى» مارشرۋتىنىڭ وتكىزۋ مۇمكىندىگىن ارتتىرۋ شاراسىندا بىرقىدىرۋ جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. ماسەلەن, ءدالىزدىڭ وتكىزۋ مۇمكىندىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن بىلتىر اقپاندا سيان قالاسىنىڭ قۇرعاق پورتىندا «قازاقستان – قىتاي» تەرمينالى پايدالانۋعا بەرىلسە, «باكۋ – تبيليسي – كارس» تەمىرجول جەلىسىن جاڭعىرتۋ اياقتالدى. بۇل كونتەينەرلەردى وتكىزۋ تيىمدىلىگىنە اجەپتاۋىر اسەر ەتتى. اقتاۋ تەڭىز پورتىندا تەڭىز ءتۇبىن تەرەڭدەتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ مەن ايلاقتاردى قايتا جاڭارتۋ جوسپارلانىپ جاتىر.

«تەڭىز ايلاعىنىڭ تيىمدىلىگى مەن وت­كىزۋ مۇمكىندىگىنە اۋا رايى جاعدايلارى كەدەرگى كەلتىرەدى. ول ءۇشىن ارنايى STS-كرانداردى, سونداي-اق «اقتاۋ پورتى – باكۋ پورتى» تەڭىز جەلىسىنە نەعۇرلىم كەڭ كونتەينەرلىك كەمەلەردى ساتىپ الۋ مەن ورنالاستىرۋ جوسپارلاندى. ولار قاتتى داۋىل, جەل جاعدايىندا پايدا­لانۋعا بەيىمدەلگەن», دەيدى «ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعدارى» حا­لىقارالىق قاۋىمداستىعى باس حاتشىسى مىندەتىن اتقارۋشى نۇرگۇل جاقىپوۆا.

ەۋرازيانىڭ كىندىك تۇسىندا ورنا­لاس­قان ەلىمىزدە 11 حالىقارالىق ترانزيتتىك ءدالىز بار. بىلتىر 12 مىڭ شاقىرىم اۆتوجول جوندەۋدەن وتسە, سونىڭ 7 مىڭىندا جۇمىس اياقتالدى. بۇل باعىتتاعى ءىرى جوبالار – «قاراعاندى – الماتى», «تالدىقورعان – وسكەمەن», «اقتوبە – قاندىاعاش», «بۇقتىرما كوپىرى, شامالعانداعى جول ايرىعى مەن تۇركىستان وڭىرىندەگى تۋنەل. بيىل جوندەۋ جۇمىسى 13 مىڭ شاقىرىم جولدى قامتيدى.

كولىك مينيسترلىگى اۆتوجول كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جامبىل باقتياردىڭ ايتۋىنشا, وتاندىق جانە شەتەلدىك جۇك تاسىمالداۋشى كومپانيا­لار جول ساپاسىن, سەرۆيستىك ينفرا­قۇرىلىمدى (اۆتوتۇراقتار, دەمالىس ورىندارى, جانارماي قۇيۋ بەكەتتەرى), قاۋىپ­سىزدىك شارالارى مەن ناۆيگاتسيا مۇم­كىندىكتەرىن ەرەكشە باعالاپ وتىر. بۇل فاكتورلار حالىقارالىق كولىك دالىز­دەرىندەگى ەلىمىزدىڭ تارتىمدىلىعىن ارت­تىرىپ, ەلدى ەۋرازيالىق ترانزيت ور­تالىعى رەتىندە دامىتۋعا ۇلەس قوسادى.

«ترانزيتتىك قوزعالىستى وڭتايلان­دى­رۋ مەن باعىتتاردى قىسقارتۋ ماق­سا­تىندا جاڭا جولدار سالۋ جۇمىسى جال­عاسادى. سونىڭ قاتارىندا مەملەكەت باس­شىسىنىڭ تاپسىرماسى اياسىندا جۇ­زەگە اسىرىلىپ جاتقان «ورتالىق – با­تىس» جوباسى ەرەكشە ماڭىزعا يە. بۇل جوبا «استانا – جانتەكە – ارقا­لىق – تورعاي – ىرعىز» باعىتتارىن قام­تيدى جانە ونىڭ تەحنيكالىق-ەكو­نوميكالىق نەگىزدەمەسى ازىرلەنىپ جاتىر. بۇل باعىت ەلدىڭ ورتالىعىن باتىس وڭىر­لەرمەن بايلانىستىرىپ, جۇك تاسى­مالىن ەداۋىر قىسقارتادى, سونداي-اق كو­لىك اعىنىن قازىرگى دالىزدەردەن ءبولىپ, ولاردىڭ جۇكتەمەسىن ازايتادى. مۇنداي ينفراقۇرىلىمدىق جاڭار­تۋ­لار ترانزيتتىك اعىندى ارتتىرىپ قانا قويماي, ەل ىشىندەگى الەۋمەتتىك-ەكو­نو­ميكالىق دامۋعا دا سەرپىن بەرەدى», دەدى جامبىل باقتيار.