ەگىنجايداعى جۇمىس ورمەك جۇزىنەن اۋعان. كوكتەم مەن جاز ءبىرشاما ىلعالدى بولدى. ەگىن بىتىك. قازىر دارقان دالانىڭ داڭعايىر ديقاندارى سوڭعى القاپتارداعى ەگىندى باستىرىپ, جيناۋ ۇستىندە.
جاڭبىرلى كۇز ەل ىرىزدىعىن شاشپاي-توكپەي جيناپ الۋعا بار ىنتا-جىگەرىن جۇمىلدىرعان ديقاندار قاۋىمىنىڭ ادىمىن اشتىرماي تۇر. جەر ءسال دەگدىسە بولدى, سەمىز توقتىنىڭ كۇزگى جۇنىندەي شۋدالانعان بۇلت اسپاندى لەزدە تورلاپ الىپ, اقجاۋىن جاۋىپ كەتەدى. ءبىر كۇن جاۋىن جاۋسا, ەكى-ءۇش قاڭتارىلىپ بوسقا تۇرادى. قاس قاعىم ءسات قىمبات. ديقاندار سوندىقتان اشىق كەزدى مەيلىنشە ۇتىمدى پايدالانۋعا تىرىسادى.
كۇنى بۇگىنگە دەيىن بەس ميلليون توننادان استام استىق جينالدى. گەكتار بەرەكەسى 15,6 تسەنتنەردەن اينالىپ وتىر. جينالعان استىقتىڭ باسىم بولىگى ساپالى. استىقتى القاپتاردىڭ 70 پايىزدان استامى يگەرىلدى. ەندى ءبىر اپتا كۇن اشىق بولسا بار جۇمىس مارەگە جەتەدى. مايلى داقىلداردىڭ 94,7 مىڭ گەكتارى ورىلدى. شىعىمدىلىعى گەكتارىنا 10,8 تسەنتنەر توڭىرەگىندە.
بۋراباي اۋدانىنداعى «بۋراباي» اگروفيرماسى» 2007 GCK» سەرىكتەستىگى بيىل 35 مىڭ گەكتار القاپقا ءداندى داقىلدار تۇقىمىن سىڭىرگەن بولاتىن. وتكەن جىلى 15 مىڭ گەكتارعا بيداي ەكسە, بيىلعى جىلى 12 مىڭ گەكتار توڭىرەگىندە. شارۋاشىلىقتىڭ باس اگرونومى اسەل اعزاموۆانىڭ ايتۋىنشا, سەرىكتەستىك كەيىنگى ءۇش جىل بويى ءتيىمدى داقىلدار القابىن ۇلعايتۋدى ماقسات تۇتىپ كەلەدى.
– بارلىق ەگىستىك القاپتىڭ 60%-عا جۋىعىن جيناپ الدىق, – دەيدى باس اگرونوم, – گەكتار بەرەكەسى 23-24 تسەنتنەرگە جەتتى. بۇرشاق داقىلدى تۇقىم ەگىلگەن القاپتار تولىق جينالدى. مىنە, ءبىز تۇرعان القاپتاعى استىقتىڭ ىلعالدىلىعى قازىر 13% بولىپ تۇر. استىقتى ۋاقتىلى جيناپ الۋ بار دا, ساپاسىن جوعالتپاي ساقتاۋ بار. بۇل رەتتە شارۋاشىلىق تەحنولوگيانىڭ سوڭعى جەتىستىگىن پايدالانادى. ۇلكەن قاپتارعا 6 مىڭ توننا استىق جينادىق, قالعانىن ەلەۆاتورلارعا جەتكىزۋدەمىز.
وبلىس ەلەۆاتورلارىنا جاڭا استىقتىڭ 1,1 ميلليون تونناسى جەتكىزىلدى. ليتسەنزيالانعان 66 استىق ساقتاۋ كاسىپورىندارى 4,3 ميلليون توننا ءونىمدى ساقتاي الادى. وعان اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنداعى 2,9 توننالىق استىق قويمالارىن قوسساق, قىرۋار ءدان ىسىراپ بولمايتىنىنا سەنىم مول. قازىردە 264 استىق كەپتىرەتىن قۇرىلعى جۇمىس ىستەپ تۇر.
بۇلاندى اۋدانىنداعى «ارنا» استىق قابىلداۋ كاسىپورنى وڭىردەگى ءداندى داقىلداردىڭ بارلىق ءتۇرىن قابىلداپ, ساقتايتىن سەرىكتەستىك. سىيىمدىلىعى – 167 مىڭ توننا. كاسىپورىن باسشىسى كلارا مەڭدىباەۆانىڭ ايتۋىنشا, جىل سوڭىنا دەيىن ءۇشىنشى نىسان پايدالانۋعا بەرىلەدى. سول كەزدە قۋاتتىلىعى تاعى دا 60 مىڭ تونناعا ارتادى. كاسىپورىندا ءبىز بولعان كۇنى 105 توننا ءونىم قابىلداعانىن ەستىپ بىلدىك. ونىڭ 30%-عا جۋىعى مايلى داقىلدار.
كاسىپورىن جاڭا جەلىلىك كەپتىرۋ قۇرىلعىسىن ساتىپ الىپتى. بۇل قۇرىلعىمەن 100 مىڭ توننا استىق كەپتىرۋگە بولادى. مايلى داقىلدار اقمولالىق ديقانداردان عانا ەمەس, كورشىلەس ءۇش وبلىستان, اتاپ ايتقاندا, قوستاناي, قاراعاندى, سولتۇستىك قازاقستاننان دا جەتكىزىلەدى. بيدايدى ىرگەلەس جاتقان اۋدانداردىڭ ديقاندارى تاپسىرىپ جاتىر.
ەڭبەك كورىگىن قىزدىرىپ جاتقان شارۋاشىلىقتىڭ ءبىرى بۇلاندى اۋدانىنداعى «ەلتاي اگرو» سەرىكتەستىگى. شارۋاشىلىق باسشىسى قازاقستان ءجانادىلوۆتىڭ ايتۋىنشا, بيداي, ارپا, س ۇلى, زىعىر ەككەن.
– گەكتار بەرەكەسى بيىلعى جىلى 26 تسەنتنەردەن اينالىپ وتىر, – دەيدى سەرىكتەستىك باسشىسى. – وسىنىڭ بارلىعى كوكتەمگى ەگىستىڭ ساپالى وتكىزىلۋىنىڭ ناتيجەسى. وعان مەملەكەتتىڭ قولداۋى سەپتىگىن تيگىزدى. قاجەتتى قارجى قولىمىزعا ۋاقىتىندا ءتيدى. «كەڭ دالا», «كەڭ دالا 2» مەملەكەتتىك باعدارلامالارىنىڭ ارقاسىندا كوكتەمگى ەگىسكە تاس ءتۇيىن دايىن بولدىق. ەليتا تۇقىم الدىق, قوسىمشا بولشەكتەر, جانار-جاعارماي ءتارىزدى قاجەتتىلىكتىڭ بارلىعى ۋاقىتىندا شەشىلدى. كۇزگى ەگىن وراعىندا دا وسىنداي كومەككە يە بولىپ وتىرمىز, – دەگەن قازاقستان حالەل ۇلى كادر ماسەلەسى بارلىق جەردە بىردەي ەكەنىن, وسى جايدى ارىدەن ويلاپ, اۋىلدىڭ ەڭسەسىن كوتەرۋگە تالپىنىپ جاتقانىن, سول ارقىلى ەل ىشىندەگى الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعداي جاقسارسا, كوشىپ كەتكەندەردىڭ قايتىپ كەلۋى دە ابدەن مۇمكىن ەكەنىن ايتتى.
اۋىلعا ورالعاندار دا از ەمەس. سولاردىڭ ءبىرى – تالاسباي ايتىموۆ. جەتى جىل استانا قالاسىندا تۇرىپتى. بالالارى ءوسىپ-جەتىلىپ, ءوز قولدارى ءوز اۋىزدارىنا جەتكەن سوڭ كىر جۋىپ, كىندىك كەسكەن توپىراعىنا قايتا ورالعان. «ەلتاي» جشس ءۇش بولمەلى ءۇي بەرىپ, وتىن, كومىرمەن قامتاماسىز ەتكەن. تالاسبايدىڭ جارى دا مەحانيكالاندىرىلعان قىرماندا جۇمىس ىستەيدى.
ەلگە تىرەك بولىپ وتىرعان سەرىكتەستىك ەڭبەككەرلەرىنە تولىمدى ەڭبەكاقىسىن ۋاقىتىندا تولەيدى. الداعى ۋاقىتتا مال شارۋاشىلىعىن دا دامىتۋ ويدا بار. بۇل وتە كەرەك ءىس. مال شارۋاشىلىعىن دامىتسا, مەحانيزاتورلارعا دا قىسى-جازى جۇمىس تابىلادى. ءبىر قۋانارلىعى, وسى ماڭايداعى اۋىلداردىڭ اجارى كىرىپ كەلەدى ەكەن. ەل ەڭسەسىن كوتەرگەن ادال ەڭبەك دەپ تۇيسىندىك ءبىز.
اقمولا وبلىسى