پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ جولداۋىندا ەلىمىزگە جوعارى بىلىكتى, كاسىبي دايارلىعى مىقتى جۇمىسشى ماماندار قاجەت ەكەنىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى. ويتكەنى ولارسىز ەڭبەك نارىعىن ەلەستەتۋ ءتىپتى دە مۇمكىن ەمەس.
ءارى وقيدى,ءارى ەڭبەك ەتەدى
وسى قۇرىش بىلەك مامانداردى دايارلايتىن كوللەدجدەر كوبىنە ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ تاساسىندا قالىپ قويادى. ال شىن مانىندە, ءوندىرىس, قۇرىلىس, اۋىل شارۋاشىلىعى مەن قىزمەت كورسەتۋ سالالارىندا ناعىز شەبەر مامانعا دەگەن سۇرانىس ەشقاشان ازايعان ەمەس. جالاقىسى دا كەيبىر جوعارى ءبىلىمدى قىزمەتكەرلەردەن كەم تۇسپەيدى. قوعامدا جۇمىسشى ماماندىعىنا دەگەن كوزقاراس وزگەرسە دەيمىز. سوندا عانا جاستاردىڭ دا وسى سالاعا قىزىعۋشىلىعى ارتا تۇسپەك.
قازىر ەلىمىزدە 772 كوللەدج جۇمىس ىستەيدى, وندا 550 مىڭ ستۋدەنت وقيدى. بيىلعى وقۋ جىلىنان باستاپ 9-سىنىپتاردىڭ تۇلەكتەرى سۇرانىسقا يە ماماندىقتار بويىنشا تەگىن ءبىلىم الادى. بۇل رەتتە مەملەكەتتىك تاپسىرىستىڭ 70%-ى تەحنيكالىق ماماندىقتارعا باعىتتالعان.
سالاداعى تاعى ءبىر ماڭىزدى جاڭالىق – دۋالدى وقىتۋ جۇيەسىنىڭ كەڭىنەن ەنگىزىلىپ جاتقانى. وسى ارقىلى ستۋدەنت تەوريانى مەڭگەرىپ قانا قويماي, كاسىپورىندا ناقتى تاجىريبەدەن وتەدى. وقۋ ۇدەرىسى ەكى ورتادا, ياعني كوللەدج بەن وندىرىستە قاتار جۇرەدى. مۇنىڭ بىرنەشە ارتىقشىلىعى بار. اتاپ ايتساق, تەوريا مەن تاجىريبە قاتار مەڭگەرىلەدى.
ستۋدەنت العان ءبىلىمىن بىردەن ءىس جۇزىندە قولدانىپ, كاسىبي داعدىسىن شىڭدايدى. ودان بولەك, ستۋدەنتتىڭ جۇمىسقا بەيىمدەلۋى جەڭىل بولماق. ويتكەنى ءبىلىم الۋشى وقۋ بارىسىندا-اق ەڭبەك ءتارتىبى مەن ءوندىرىس مادەنيەتىنە ۇيرەنەدى. سودان سوڭ تۇلەكتىڭ ەڭبەك ءوتىلى بولادى. كوللەدج بىتىرگەن كەزدە قولىندا تاجىريبەسى بار مامان رەتىندە جۇمىسقا ورنالاسادى. بۇل جۇيە جۇمىس بەرۋشىگە دە ءتيىمدى. ويتكەنى كاسىپورىن وزىنە قاجەتتى ماماندى الدىن الا دايارلاپ, بولاشاق كادر قورىن جاساقتايدى. كوپتەگەن مەكەمە تاجىريبەدەن وتۋشىلەرگە ەڭبەكاقى نەمەسە شاكىرتاقى تولەپ وتىرادى. وسىلايشا, دۋالدى وقىتۋ – «وقي ءجۇرىپ, جۇمىس ىستەۋدىڭ» ءتيىمدى جولى. ول تۇلەكتىڭ ەڭبەك نارىعىنا دايىن بولۋىن عانا ەمەس, جۇمىس بەرۋشىنىڭ دە سەنىمىن ارتتىرادى.
«قازىر كوللەدجدەردىڭ 72%-نا دۋالدى وقىتۋ ەنگىزىلدى. دۋالدى وقىتۋعا 18 مىڭنان استام شاعىن جانە ورتا بيزنەس كاسىپورىندارى 130 مىڭنان استام كوللەدج ستۋدەنتتەرىنە تاجىريبەدەن وتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى اسەت عاريفوللا ۇلى.
ءيا, قولىنان ءىس كەلەتىن ادامعا ەڭبەك نارىعىندا ءاردايىم ورىن بار. تەحنولوگيا دامىعانىمەن, ادام قولىنىڭ شەبەرلىگى مەن كاسىبيلىگىنە سۇرانىس ەشقاشان تومەندەگەن ەمەس. جاس ماماندار جوعارى جالاقى تولەيتىن, تۇراقتى جۇمىسى بار كاسىپتى مەڭگەرۋگە ۇمتىلادى.
استانا قالاسىنداعى جوعارى كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا كوللەدجىنىڭ ديرەكتورى بىرلىك ەركىن ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, جاستاردى ەڭبەككە ەرتە ارالاستىرۋ ولاردىڭ كاسىبي تۇرعىدا تەز جەتىلۋىنە جانە نارىقتا ءوز ورنىن تابۋىنا زور مۇمكىندىك بەرەدى.
«18 جاسقا تولعان ستۋدەنتتەر ءۇشىنشى كۋرستان باستاپ وندىرىستىك تاجىريبەگە شىعىپ, ايىنا 300 مىڭ تەڭگەگە دەيىن تابىس تابا الادى. بۇل كوللەدجدەگى ماماندىقتارعا دەگەن سۇرانىستىڭ جوعارى ەكەنىن كورسەتەدى. ءتىپتى كەيبىر كومپانيالار ۇزدىك ستۋدەنتتەردى ىرىكتەپ, بىردەن جۇمىسقا قابىلداسا, كەي جاعدايدا بۇكىل توپتى تولىقتاي جۇمىسقا الادى. ماسەلەن, 2023 جىلى تۇلەكتەردىڭ 80%-ى, وتكەن جىلى 83,5%-ى, ال بيىل 84%-ى تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاسقان. جالپى, كوللەدجگە جىل سايىن شامامەن 550 ستۋدەنت قابىلدانادى. 2023 جىلى – 554, بىلتىر – 559, ال وسى جىلى 575 ستۋدەنت قابىلداندى. وقۋ ۇدەرىسىنىڭ ەرەكشەلىگى – ءبىرىنشى كۋرستا ستۋدەنتتەر نەگىزىنەن مەكتەپ باعدارلاماسىنداعى پاندەردى مەڭگەرىپ, ەكىنشى سەمەستردەن باستاپ كاسىبي باعىتتاعى ساباقتارعا كوشەدى. بۇل كەزەڭدە ولار ماماندىقتىڭ قىر-سىرىمەن تانىسىپ, قاي سالادا جۇمىس ىستەي الاتىنىن انىقتايدى», دەيدى ول.
كوللەدج باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, جوعارى كۋرسقا وتكەن سوڭ, 18 جاسقا تولعان ستۋدەنتتەردىڭ كوبى ناقتى وندىرىستىك تاجىريبەگە شىعادى. ماسەلەن, كوللەدج ستۋدەنتتەرى استانا جول ديستانتسياسىندا تاجىريبەدەن ءوتىپ, كەيىن تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاسىپ جاتقان كورىنەدى. تاجىريبە كەزەڭىندە العاشقى ايدا 150 مىڭ تەڭگە, كەلەسى ايدا 300 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ەڭبەكاقى الادى. وسىلايشا, ستيپەندياسىمەن قوسا ەسەپتەگەندە ستۋدەنتتىڭ ايلىق تابىسى 350 مىڭ تەڭگەگە جەتەدى. بۇل – جاستار ءۇشىن ۇلكەن مۇمكىندىك. سەبەبى ولار وقۋ ورنىندا ءجۇرىپ-اق تۇراقتى تابىسقا قول جەتكىزىپ, ءوز ماماندىعى بويىنشا ەڭبەك جولىن ەرتە باستايدى.
جاستاردى قاناتتاندىراتىن باعدارلاما
استاناداعى قوعامدىق تاماقتاندىرۋ جانە سەرۆيس كوللەدجىنىڭ تۇلەگى ەركەبۇلان سەرىكباي ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, كوللەدجدە العان ءبىلىم مەن تاجىريبە تۇلەكتەرگە بىردەن ەڭبەككە ارالاسىپ, تۇراقتى تابىس تابۋعا جول اشادى.
«بالا كەزىمنەن ناۋبايشىلىققا قىزىعىپ, وسى سالادا ءوزىمدى جەتىلدىرىپ كەلەمىن. قازىر ستۋدەنتتەرگە نان ونىمدەرىن ازىرلەۋدى ۇيرەتەمىن. كوللەدجدە العان ءبىلىمىمنىڭ ارقاسىندا شۆەيتساريا, پولشا, يتاليا, تۇركيا سياقتى ەلدەردە وتكەن بايقاۋلارعا قاتىسىپ, جۇلدەلى ورىندارعا يە بولدىم. الەمنىڭ جەتى مەملەكەتىن شارلادىم. قازىر شاكىرتتەرىمدى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى جارىستارعا دايىنداپ جاتىرمىن. بۇل ماماندىق ەشقاشان سۇرانىسىن جوعالتپايدى. ماسەلەن, ءبىزدىڭ تۇلەكتەر وقۋىن اياقتاعان سوڭ بىردەن جۇمىسقا ورنالاسىپ, 500 مىڭ تەڭگەدەن جوعارى جالاقى الادى. ال جاڭا تەحنولوگيالاردى مەڭگەرگەندەر بۇدان دا كوپ تابىس تابا الادى. ەڭ باستىسى – كوللەدج تەك ءبىلىم بەرىپ قانا قويماي, وندىرىستە تاجىريبەدەن وتۋگە مۇمكىندىك جاسايدى. سوندىقتان بۇگىن كوللەدجگە كەلگەن جاس – ەرتەڭ تۇراقتى جۇمىسى بار, كاسىبي مامانعا اينالادى», دەيدى ول.
ءتىپتى ەلىمىزدە كوللەدج ستۋدەنتتەرىن قولدايتىن جاقسى باعدارلامالار دا بارشىلىق. بۇعان استانا قالاسىنداعى جوعارى كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا كوللەدجىنە بارعان ساپارىمىزدا انىق كوز جەتكىزدىك. ءبىلىم الۋشىلارمەن سۇحباتتاسۋ بارىسىندا بۇركىت ەراسىل ەسىمدى ستۋدەنت كوللەدجدەگى مۇمكىندىكتەر تۋرالى ايتا كەلىپ, «باسقالار 41 000 تەڭگە ستيپەنديا السا, ءبىز اي سايىن 80 000 تەڭگە شاكىرتاقى الامىز. «جارقىن بولاشاق» باعدارلاماسى تورتجىلدىق وقۋىمىزدى تولىق قامتاماسىز ەتەدى. ءوزىم ماڭعىستاۋدان كەلدىم. جاتاقحانا دا تەگىن. جول شىعىنىن دا جىبەرۋشى تاراپ كوتەرەدى», دەگەن ەدى.
اتالعان باعدارلامانىڭ جەتەكشىسى نازەركە دابىلدىڭ ايتۋىنشا, كوللەدج 9-سىنىپتى اياقتاعان وقۋشىلارعا ساپالى ءبىلىم الىپ, تاڭداعان ماماندىعى بويىنشا جاقسى تاجىريبە جيناقتاۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
«كوللەدج – جاستار ءۇشىن ناعىز الەۋمەتتىك باسپالداق. ستۋدەنتتەر قىسقا ۋاقىتتا ماماندىق الىپ شىعىپ, ءوز بولاشاعىنا سەنىمدى قادام باسا الادى. ءبىرىنشى كۋرستان باستاپ-اق تاجىريبەگە ارالاسىپ, ءتۇرلى جۇمىس ورىندارىندا وزدەرىن سىناپ كورەدى, جاۋاپكەرشىلىككە ۇيرەنەدى. كوللەدجدىڭ ارتىقشىلىعى سول, بالالارعا ءتۇرلى باعىتتا دامۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, ياعني بىرەۋلەر بىردەن ەڭبەك نارىعىنا شىعادى, ەندى ءبىرى جوعارى وقۋ ورنىندا ءبىلىمىن جالعاستىرادى. بۇل جاستار ءۇشىن دە, ەڭبەك نارىعى ءۇشىن دە ءتيىمدى دەپ ويلايمىن. قازىر «جارقىن بولاشاق» باعدارلاماسى اياسىندا مىڭعا جۋىق بالا ەلىمىزدىڭ ۇزدىك كوللەدجدەرىندە ءبىلىم الىپ جاتىر. بىلتىر جانە بيىل ەكى جۇزدەن اسا تۇلەك وقۋىن ءتامامدادى. ولاردىڭ جارتىسى جۇمىسقا ورنالاسسا, قالعانى جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىمىن جالعاستىرىپ ءجۇر. كەيدە ۋنيۆەرسيتەت بىتىرگەن جاستار ۇزاق ۋاقىت جۇمىس تابا الماي جۇرەدى. ال ءبىزدىڭ بالالار كۋراتورلاردىڭ كومەگىمەن جۇمىسقا ورنالاسىپ, كاسىبي دامۋعا مۇمكىندىك الادى. باعدارلاماعا قاتىسۋشىلار اراسىندا تەحنيكالىق جانە IT-ماماندىقتارعا سۇرانىس ەرەكشە. بيىل «جارقىن بولاشاق» بويىنشا وقۋعا تۇسكەن تالاپكەرلەردىڭ 80%-ى تەحنيكالىق ماماندىقتاردا ءبىلىم الماق», دەيدى نازەركە دابىل.
بۇگىندە باعدارلاما بويىنشا ەلىمىزدەگى 60-تان اسا كوللەدجبەن ەكىجاقتى مەموراندۋم قابىلدانعان. نازەركە دابىلدىڭ ايتۋىنشا, وقۋ ورىندارى جۇمىس بەرۋشىلەرمەن جاقسى بايلانىس ورناتقان, ستۋدەنتتەردى ءبىرىنشى كۋرستان باستاپ تاجىريبەگە جىبەرىپ, وقۋ وزاتتارىنا مىقتى كاسىپورىندارعا جۇمىسقا ورنالاسۋعا كومەكتەسەدى.