اقىلدى قالا: مۇمكىندىكتەر مەن شەكتەۋلەر

اقىلدى قالانىڭ ارتىقشىلىعى

«سمارت قالا» ۇعىمى بۇگىندە كوپتەگەن ەلدەردىڭ دامۋ ستراتەگياسىنىڭ وزەگىنە اينالدى. بۇل – تەك زاماناۋي تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە قالالىق ءومىردىڭ جاڭا ساپالىق دەڭگەيىن قالىپتاستىرۋدىڭ ءتاسىلى. مۇنداي مودەلدىڭ باستى ارتىقشىلىعى كولىك پەن بايلانىس جۇيەسىندە بايقالادى. ينتەللەكتۋالدى باعدارشامدار, اقىلدى تۇراق جۇيەلەرى, دەرەكتەرگە نەگىزدەلگەن قوعامدىق كولىك كەستەسى كەپتەلىستەردى ازايتىپ, ۋاقىتتى ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ماسەلەن, سينگاپۋر ناقتى ۋاقىتتاعى دەرەكتەردى پايدالانۋ ارقىلى كولىك قوزعالىسىن رەتتەپ, مەگاپوليستىڭ باستى تۇيتكىلدەرىنىڭ ءبىرىن شەشىپ وتىر. بۇعان قوسا, كولىك تيىمدىلىگى ارتقان سايىن ەكولوگيالىق احۋال دا جاقسارادى, ويتكەنى ارتىق وتىن شىعىنى مەن اۋاعا بولىنەتىن قالدىقتار ازايادى.

قاۋىپسىزدىك سالاسى دا قام-قارەكەتسىز قالمايدى. جينالعان دەرەكتەردى تالداۋ ارقىلى اپات قاۋپىن الدىن الا بولجاۋ, پوليتسيانىڭ پاترۋلدەۋ باعىتىن ءتيىمدى قۇرۋ قىلمىستىڭ الدىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سەۋلدە ەنگىزىلگەن وسىنداي تاسىلدەر قىلمىس دەڭگەيىن ايتارلىقتاي تومەندەتتى.

ال كوممۋنالدىق قىزمەتتەردى باسقارۋدا سالاسىندا سمارت تەحنولوگيالار تيىمدىلىگىن كورسەتىپ وتىر. اقىلدى ەسەپتەگىشتەر سۋدى, گازدى, ەنەرگيانى ناقتى كورسەتىپ, ىسىراپتى ازايتادى. بارسەلونادا ىسكە قوسىلعان اقىلدى سۋ جۇيەسى تۇتىنۋدى 25 پايىزعا دەيىن قىسقارتۋعا جول اشتى. مۇنداي تاجىريبەلەر ەكولوگيالىق تۇراقتىلىقپەن قاتار, ەكونوميكالىق تابىس اكەلەدى.

بۇدان بولەك قىتايدىڭ بىرقاتار قالالارىندا اۋا ساپاسى قاۋىپتى دەڭگەيگە جەتكەندە مەكتەپتەردىڭ ۋاقىتشا جابىلۋى تۇرعىنداردىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋعا سەپ بولىپ وتىر. ال تەلەمەديتسينا قىزمەتتەرى ادامدارعا دارىگەرگە بارماي-اق كەڭەس الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەكونوميكالىق تۇرعىدان العاندا, سمارت قالا يننوۆاتسيانى تارتىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشىپ, ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىقتى كۇشەيتەدى. شەنچجەننىڭ الەمدىك ەلەكترونيكا ءوندىرىسىنىڭ ورتالىعىنا اينالۋى – سونىڭ ايقىن مىسالى. ايتا كەتەيىك, ءدال وسى شەنچجەن قۇرىلىسىنا قاتىسقان كومپانيالار Alatau city جوباسىن جۇزەگە اسىراتىن بولادى.

كەمشىلىگى دە جوق ەمەس

سمارت قالانىڭ الەۋەتى قانشالىق جوعارى بولسا, ونىڭ قاۋىپ-قاتەرى دە سونشالىقتى كۇردەلى ءارى جان-جاقتى. الەمدىك تاجىريبە كورسەتكەندەي, تەحنولوگيانى جاپپاي ەنگىزۋدىڭ سالدارى تەك تەحنيكالىق سالادا عانا ەمەس, الەۋمەتتىك جانە ساياسي كەڭىستىكتە دە ايقىن سەزىلەدى. ەڭ اۋەلى قۇپيالىلىق ماسەلەسىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. بەينەباقىلاۋ, بەت-الپەتتى تانۋ جۇيەلەرى نەمەسە ازاماتتاردىڭ قوزعالىسىن دەرەكتەر ارقىلى قاداعالاۋ باستاپقىدا قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتكەنىمەن, جەكە ومىرگە قول سۇعىلۋى مۇمكىن. قىتايداعى الەۋمەتتىك رەيتينگ جۇيەسى وسىنىڭ ناقتى مىسالى. ازاماتتىڭ ءاربىر ءىس-ارەكەتى تىركەلىپ, الەۋمەتتىك ۇپايعا اينالعاندا ەركىن تاڭداۋ مۇمكىندىگى تارىلىپ, قوعامدا سەنىمنەن گورى باقىلاۋ پسيحولوگياسى ۇستەم بولا باستايدى. مۇنداي ءۇردىس ازاماتتىق بەلسەندىلىكتى تومەندەتىپ, شىعارماشىلىق باستامالاردىڭ دامۋىنا توسقاۋىل قويۋى ىقتيمال.

كيبەرقاۋىپسىزدىك تە باستى سىن-قاتەرلەردىڭ ءبىرى بولىپ تۇر. سمارت قالانىڭ ينفراقۇرىلىمى تولىعىمەن تسيفرلىق جۇيەگە سۇيەنەتىندىكتەن, كەز كەلگەن كيبەرشابۋىلدىڭ سالدارى وتە اۋىر بولۋى مۇمكىن. ەستونيادا 2007 جىلى بولعان شابۋىل كەزىندە مەملەكەتتىك پورتالدار مەن بانكتىك جۇيەلەر ىستەن شىعىپ, بۇكىل قوعام ءومىرى توقىراۋعا ۇشىرادى. سمارت قالا جاعدايىندا مۇنداي سوققى كولىك قوزعالىسىنىڭ توقتاۋىنا, ەنەرگيا جۇيەسىنىڭ ۇزىلۋىنە نەمەسە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ جۇمىسسىز قالۋىنا اكەلۋى مۇمكىن. ياعني ءبىر عانا وسالدىق ميلليونداعان ادامنىڭ تۇرمىسىن كۇيرەتۋى ىقتيمال.

ۆەندورلىق تاۋەلدىلىك تە كۇردەلى قاۋىپتىڭ ءبىرى. قالا ينفراقۇرىلىمى بەلگىلى ءبىر كومپانيانىڭ جابىق پلاتفورماسىنا نەگىزدەلگەن جاعدايدا, بولاشاقتا بۇل كومپانيادان تاۋەلسىز دامۋ مۇمكىن بولمايدى. جۇيەنى جاڭارتۋ نەمەسە كەڭەيتۋ جۇمىستارى قىمباتقا ءتۇسىپ, ستراتەگيالىق دەرەكتەردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە دە قاتەر تونەدى. لاتىنامەريكالىق كەيبىر ەلدەردە سمارت ينفراقۇرىلىم تولىعىمەن شەتەلدىك ۆەندورعا تاۋەلدى بولىپ, كەيىن ۇلتتىق دەرەكتەردىڭ سىرتقا شىعۋى ماسەلەسىن تۋدىرعانى بەلگىلى.

ءيا, سمارت قالا جوبالارى ميللياردتاعان قارجىنى تالاپ ەتەدى, ال مۇنداي شىعىنداردى تەك مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن جابۋ مۇمكىن ەمەس. جەكە ينۆەستيتسيا تارتىلماعان جاعدايدا جوبا توقىراپ قالۋى ىقتيمال. دۋبايداعى ماسدار سيتي مىسالى – وسىنىڭ ايقىن دالەلى. باستاپقىدا «بولاشاق قالاسى» رەتىندە كەڭىنەن جارنامالانعانىمەن, شىعىننىڭ تىم جوعارى بولۋىنا بايلانىستى ول تولىق جۇزەگە اسپاي, تەك جارتىلاي عانا جۇمىس ىستەپ تۇر. بۇل ەكونوميكالىق ومىرشەڭدىكتى الدىن الا ەسەپتەمەي ىسكە كىرىسۋدىڭ ناقتى ساباعى.

ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا,  سمارت قالانىڭ كەمشىلىكتەرى تەك تەحنيكالىق دەڭگەيدەگى كەدەرگىلەر ەمەس, ەڭ الدىمەن قوعامنىڭ سەنىمى مەن ادىلەتتىلىگىنە, مەملەكەتتىڭ دەربەستىگىنە جانە ازاماتتاردىڭ نەگىزگى قۇقىقتارىنا قاتىستى ماسەلەلەر بولىپ وتىر. ەگەر بۇل قاتەرلەر ەسكەرىلمەسە, سمارت قالا قوعامدى دامىتۋ قۇرالى ەمەس, كەرىسىنشە, جاڭا تەڭسىزدىكتەردىڭ وشاعىنا اينالۋى مۇمكىن.

الەمدىك تاجىريبەدەن نەنى ۇعامىز؟

ءبىزدىڭ جاعدايدا سمارت قالا مودەلىن ەنگىزۋدە دايىن ۇلگىلەردى كوشىرىپ الۋ جەتكىلىكسىز ەكەنىن اقىلمەن اڭعارۋعا بولادى. ونىڭ تابىستى بولۋى جەرگىلىكتى جاعدايعا بەيىمدەلگەن شەشىمدەرگە, زاڭدىق, الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق نەگىزدەردىڭ مىقتى قۇرىلۋىنا بايلانىستى. الدىمەن دەرەكتەردىڭ قۇپيالىلىعى مەن ازاماتتاردىڭ جەكە قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسەلەسى ناقتى جولعا قويىلۋى ءتيىس. سمارت جۇيەلەردىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن دەرەكتەر اشىق ءارى قولجەتىمدى بولۋى قاجەت, الايدا ولار باقىلاۋ قۇرالىنا اينالماۋى كەرەك. بۇل رەتتە زاڭدىق تەتىكتەر مەن قوعامدىق سەنىم ەرەكشە ءرول اتقارادى. ەڭ ماڭىزدىسى – مۇنداي جوبالاردىڭ ولشەنەتىن ناتيجەلەرىنىڭ بولۋى. سمارت قالا ارتىقشىلىعى تۇرعىندار ءۇشىن ناقتى كورىنگەندە عانا سەنىم قالىپتاسادى. كەپتەلىستەردىڭ ازايۋى, ەنەرگيانىڭ ۇنەمدەلۋى, قىزمەتتەردىڭ قولجەتىمدىلىگى سىندى كورسەتكىشتەر ناقتى سەزىلۋى قاجەت. ال مۇنداي ناتيجەلەر بولماعان جاعدايدا, جوبا قىمبات ءارى فورمالدى باستاماعا اينالىپ, قوعامدا كۇتكەن سەنىمگە يە بولا المايدى.