پاتەر ساتىپ العان قانشالىقتى ءتيىمدى؟

باعا قۇبىلىپ تۇر

الماتى – ەلدەگى ەڭ قىمبات قالا. ورتاشا جالداۋ اقىسى – شارشى مەترىنە 5 200–5 480 تەڭگە. دەمەك 40–45 شارشى مەترلىك 1 بولمەلى پاتەر قۇنى ايىنا 220–270 مىڭ تەڭگەگە تۇسەدى. شەتكەرى اۋدانداردا باعالار 170 مىڭنان باستالادى, ورتالىق پەن ەليتالى ايماقتاردا (مەدەۋ, بوستاندىق, المالى) 350–400 مىڭعا دەيىن جەتەدى. جاقسى جوندەل­گەن 3 بولمەلى پاتەرلەردىڭ جالداۋ اقىسى 700 مىڭنان اسىپ, باعا دەڭگەيى يوحاننەسبۋرگ, فۋدجەيرا, بوردو, نەاپول قالالارىمەن يىق تىرەستىرگەن.

استانادا ورتاشا باعا – شارشى مەترىنە شامامەن 5 000 تەڭگە. سارىارقا اۋدانىندا 115–140 مىڭعا تابىلسا, ەسىل اۋدانىنداعى جاڭا كەشەندەردە 1 بولمەلى پاتەرلەر 250–300 مىڭنان باستالادى. سول جاعالاۋداعى, بوتانيكالىق باق پەن ەسىل جاعالاۋى­نا جاقىن ايماقتاردا باعا ودان دا جوعارى. پرەميۋم سەگمەنتتەگى 3 بولمەلى پاتەرلەر 600 مىڭنان اسادى. ءبىر جىلدا ەلورداداعى جالداۋ اقىسى 25–30%-عا ءوستى. قازىر باس قالادا بوتانيكالىق باق ماڭىنداعى پاتەردى جالعا الۋ انتاليا, بۋداپەشت, كۋتايسي نەمەسە پەنانگتاعى باعادان قىمبات.

شىمكەنتتە باعا ايتارلىقتاي قولجەتىمدى, بىراق ءوسىم بار. شەت ايماق­تاعى 1 بولمەلى پاتەرلەر 70 مىڭنان باس­تالادى, جاڭا كەشەندەردە 170–220 مىڭعا دەيىن بارادى. قاراعاندىدا – شارشى مەترىنە 4 400 تەڭگە. ورتالىقتاعى 1 بولمەلى پاتەر 270 مىڭعا جەتسە, ەسكى ۇيلەردە 100-120 مىڭ شاماسىندا.

ورالدا باعالار تۇراقتى, 90-250 مىڭ ارالىعى. پاۆلودار­دا ەسكى ۇيلەردەگى 1 بولمەلى پاتەر – 70-100 مىڭ, جاڭا كەشەندەردە – 155-180 مىڭ. ۇلكەن پاتەرلەر دە 300 مىڭنان اسپايدى. اقتوبە مەن سەمەيدە جالداۋ اقىسى ءبىر جىلدا 20-22%-عا قىمباتتاعان. قازىر 1 بولمەلى پاتەر 100-200 مىڭ تەڭگە تۇرادى. تالدىقورعاندا ءبىر بولمەلى پاتەر باعاسى – 80-180 مىڭ تەڭگە, جىلدىق ءوسىم – 30%.

تاراز بەن تۇركىستان – جالعا الۋ قۇنى ەڭ تومەن قالالار. ءبىر بول­مە­لى پاتەردى 60-120 مىڭ تەڭگەگە تابۋ­­عا بولادى. شارشى مەترىنىڭ باعا­­سى 2 200-2 450 تەڭگە شاماسىندا.

جالعا بەرىپ, تابىس تاپساق شە؟

ەكونوميست اندرەي چەبوتارەۆ­تىڭ پىكىرىنشە, قازىر جالعا بەرەتىن پاتەر ساتىپ الۋ ءتيىمدى شەشىم ەمەس.

«جالعا بەرىلگەن پاتەر ءتىپتى, تەڭگەدەگى دەپوزيتتىڭ تابىسىن دا جاپپايدى. بۇرىن رۋبلمەن يپوتەكا الىپ, ودان كەيىن جالعا بەرۋدەن پايدا كورگەن. قازىر ونداي مۇمكىندىك ازايدى. سوندىقتان بۇعان «ينۆەستيتسيا» دەپ قاراماۋ كەرەك. بۇل – ءوز-ءوزىڭدى الداۋ. اقشا­نى پاتەرگە سالعاننان گورى دەپوزيتكە قويعان دۇرىس. دەپوزيتتەن تۇسە­تىن تابىس قازىر پاتەردى جالعا بەرۋدەن الدەقايدا جوعارى», دەيدى ول.

ساتىپ الۋ ءتيىمسىز

قارجىگەر سۇلتان ەلەمەسوۆ جۋىردا پاتەر ماسەلەسىنە قاتىستى قىزىق زەرتتەۋ جاسادى. ول 2010 جىلى 3 بولمەلى پاتەردى 73 مىڭ دوللارعا ساتىپ العان. الايدا 8 جىلدان كەيىن ونى 47 500 دوللارعا عانا ساتا الدى. ياعني دوللارمەن ەسەپتەگەندە شىعىنعا ۇشىراعان.

«قازاقستاندا 7 پاتەرىم, كيپر­دىڭ پافوس قالاسىندا 1 پاتە­رىم بولدى. العاشقىسىن 2010 جىلى الدىق, سوڭعىسىن 2023 جىلى ساتتىق. ءۇش پاتەردى يپوتەكاعا السام, قالعانىن قولما-قول ساتىپ ال­دىم. قازىر الماتىدا 2 پاتەرىم مەن تالعار قالاسىندا ءۇيىم بار. پاتەر ساتىپ الۋ ارقاشان كاپيتالدى وسىر­مەيدى. اسىرەسە دوللارمەن ەسەپ­تەگەندە كەيدە شىعىن بولىپ كەتەدى. ەگەر پاتەردى ساتىپ الماي, جالعا العان بولسام, ال سول 10,7 ملن تەڭگەنى دەپوزيتكە (8-12,5% جىل­دىقپەن) سالعانىمدا, 8 جىلدا شامامەن 30 مىڭ دوللار تابار ەدىم», دەپ تۇسىندىرەدى ول.

قارجىگەر پاتەردى يپوتەكامەن الۋدى دا زەردەلەپ كورگەن. باستاپقى جارناسى – 5,37 ملن تەڭگە. قالعان 13,7 ملن تەڭگەنى دەپوزيتكە سالادى. 8 جىلدان كەيىنگى ناتيجەسى – 46 700 دوللار. بۇل قولما-قول اقشاعا ساتىپ العانمەن شامالاس ناتيجە. ەگەر كوممەرتسيالىق يپوتەكانى 18%-بەن العان جاعدايدا, شىعىن 26 200 دوللار بولادى.

«پاتەر ساتىپ الۋ – ارقاشان ەڭ دۇرىس شەشىم ەمەس. ودان دا جالعا الىپ, اقشانى دوللارلىق قۇرالدارعا سالعان ءتيىمدى. باياعىدا ءۇي الماي, جالداۋ قۇنىن تولەپ ءجۇرىپ, 8 جىلدان كەيىن باستاپقى 73 مىڭ دوللار سول كۇيى قالار ەدى. باستىسى – بوس اقشانى دۇرىس ينۆەستيتسيالاۋ. قازىر ەلدە سەنىمدى ۆاليۋتالىق كورپوراتيۆتىك وبليگاتسيالار بار. قارجى مينيسترلىگى قاعازدارى شامامەن 5,5%-بەن بەرەدى. S&P 500 يندەكسى تاريحي تۇرعىدان 10%-عا بەرەدى. ەگەر ول كەزدە سونداي قۇرالدارعا سالعانىمدا, جالداۋ اقىسىن تولەپ قانا قويماي, ۇستىنەن تابىس تابار ەدىم», دەپ ءوز تاجىريبەسىنەن مىسال كەلتىردى ساراپشى.

جاڭا سالىق كودەكسى نارىقتى وزگەرتەدى

2025 جىلعى 18 شىلدەدە پرەزي­دەنت جاڭا سالىق كودەكسىنە قول قويدى. قۇجاتقا سايكەس, قۇرىلىس كومپانيالارىنا بەرىلىپ كەلگەن سالىق جەڭىلدىكتەرى الىنىپ تاستالدى. 2026 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ قۇرىلىسشىلار تۇرعىن ءۇي ساتقان كەزدە 16% قوسىلعان قۇن سالىعىن (ققس) تولەۋگە مىندەتتەلەدى. بۇدان بولەك, قىمبات جىلجىمايتىن م ۇلىككە اكتسيز سالىعى ەنگىزىلەدى جانە ۇلەستىك قاتىسۋ كەزىندەگى ەسەپ ايىرىسۋ ەرەجەلەرى وزگەرەدى.

«حالىق اراسىندا ەگەر ققس ەنگىزىلسە, باعانى بايىپتى ۇستاۋ قيىنعا سوعادى دەگەن قورقىنىش بار. بىراق مىنانى ءبىلۋىمىز كەرەك – بۇكىل الەمدە باعا تەك ساتىپ الۋ­شىنىڭ ءال-اۋقاتىنا بايلانىستى قالىپتاسادى», دەيدى قازاقستان ريەلتور­لارى قاۋىمداستىعى پرەزي­دەنتىنىڭ كەڭەسشىسى نينا لۋكيانەن.

سونىمەن قاتار باعانىڭ كوتەرى­لۋىنە ىقپال ەتەتىن 2 نەگىزگى فاكتور بار. بىرىنشىدەن, ەگەر مەملەكەت تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋشىلار­دى سۋبسيديا, جەڭىلدەتىلگەن يپوتەكا جانە باس­ق­ا قولداۋ تەتىكتەرى ارقىلى ىنتا­لان­دىرسا. ەكىنشىدەن, ەگەر جىلجى­مايتىن م ۇلىك قايتادان ينۆەس­تي­تسيا ءۇشىن تارتىمدى قۇرال­عا اينالسا. بۇل جاعدايدا جالداۋ اقى­سى ءوسىپ, دەپوزيت مولشەرلە­مە­لەرى تو­مەندەپ, ۆاليۋ­تا­لىق قۇبىلما­لى­لىق كۇشە­يىپ, ازاماتتار اقشا­سىن «شارشى مەترگە» سالۋدى ءجون كورەدى.

وسى تۇرعىدا ء«ۇيدى قازىر الۋ كە­­رەك پە, كۇتكەن دۇرىس پا؟» دەگەن زاڭ­­­دى سۇراق تۋادى. لۋكيانەننىڭ اي­­­تۋىن­­شا, قارجىلىق مۇمكىندىك جە­تىپ تۇر­سا قازىر العان ءجون. سەبەبى قازىر ەكىن­­شى نارىقتاعى باعالار تو­مەن­دەپ, ال­عاشقى نارىقتا جەڭىل­دىك­­تەر مەن ءتۇرلى اك­تسيالار ۇسى­نى­­لىپ جا­تىر. ايتكەنمەن, سا­تىپ الۋ ۇدە­رى­سىنە بايىپپەن قاراعان دا ءجون.