گاز وڭدەۋ كاسىپورىندارى: مۇددە مەن مۇمكىندىك

تاۋارلىق گاز رەسۋرسى 5,5 ملرد تەكشە مەترگە ارتادى

بىلتىر بىرقاتار گاز كەن ورىندارى پايدالانۋعا بەرىلدى. ودان بولەك, جالپى ءوندىرۋ كولەمى جىلىنا 1 ملرد تەكشە مەتر بولاتىن جاڭا گاز كەن ورىندارىن يگەرۋ جوسپارلانىپ وتىر.

«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا وراي ەكى جىل بۇرىن اناباي, شىعىس ورىكتاۋ مەن روجكوۆ كەن ورىندارى ونەركاسىپتىك يگەرۋگە ەنگىزىلدى. بۇل كەن ورىندارى تاۋارلىق گاز ءوندىرىسىنىڭ كولەمىن جىلىنا 1 ملرد تەكشە مەترگە ۇلعاي­تۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. كەن ورنىنىڭ شيكى گازى چيناردا جۇمىس ىستەپ تۇرعان گاز وڭدەۋ زاۋىتىنا جەتكىزىلەدى. سونداي-اق باتىس پرورۆا, قالامقاس, ورىك­تاۋ ورتالىق كەن ورىندارىن الداعى 2026 مەن 2027 جىلدارى ىسكە قوسۋ ءۇشىن جۇمىس قاۋىرت جۇرگىزىلىپ جاتىر», دەيدى ەنەر­گەتيكا مينيسترلىگى گاز ونەر­كا­سىبى دەپارتامەنتى ديرەكتورى­نىڭ ورىنباسارى ەرجان قوشقاروۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل كەن ورىندا­رىنىڭ شيكى گازى بورانكول زاۋىتى, قازگوز جانە جاڭاجول زاۋىتىنداعى جۇمىس ىستەپ تۇرعان گاز وڭدەۋ قوندىر­عىلارىنا اپارىلادى. سونىمەن قاتار قاشاعان كەن ورنىندا قۋاتتىلىعى جىلىنا 1 ملرد تەكشە مەتر گاز وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋ جوباسى قولعا الىندى. ول كەلەسى جىلى ءتامامدالادى دەپ جوسپارلانعان. قاشاعان كەن ورنىنىڭ الەۋەتىن ەسكەرە وتىرىپ, قايتا وڭدەۋ كولەمى جىلىنا 2,5 ملرد تەكشە مەتر گاز وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى كەلىسىلەدى, ونى 2030 جىلعا دەيىن اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر. ەكى جوبانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قاتار ينۆەستورلارى تارتىلعان.

«سونداي-اق بۇگىندە قۋاتتىلىعى جىلىنا 4 ملرد تەكشە مەترگە دەيىنگى گاز وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋ جوباسىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر, ونىڭ اياقتالۋ مەرزىمى – 2028 جىل. ماڭعىستاۋ وبلىسىندا قۋاتتىلىعى جىلىنا 0,9 ملرد تەكشە مەتر بولاتىن قازگوز زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. پايدالانۋعا بەرۋ 2027 جىلدىڭ اقپان ايىنا جوسپارلانىپ وتىر. وسى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ەلدىڭ تاۋارلىق گازىنىڭ رەسۋرستىق بازاسىن جىلىنا شامامەن 5,5 ملرد تەكشە مەترگە ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ە.جەتپىس ۇلى.

تومەن باعا تورگە شىعارمايدى

پرەزيدەنت ۇكىمەتكە جاڭاوزەن, قاشا­عان مەن قاراشىعاناقتا گاز وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ قۇرىلىسىن جەدەل­دەتۋدى جۇكتەگەنى ءمالىم. قىسقا مەرزىمدە وعان كوڭىلگە قونىمدى تاريفتەر مەن كوتەرمە باعالار بەلگىلەپ, ينۆەستيتسيا­نى قايتارۋعا باعىتتالعان پارمەندى ىنتالاندىرۋ شارالارى دا ەنگىزىلۋى قاجەت ەكەنىن تاپسىردى. ۇكىمەتتىڭ پرەزيدەنت العا قويعان مىندەتتەر شەڭبەرىندە جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىسى بيىل بەكىتىلگەن «گاز سالاسىن دامىتۋدىڭ 2029 جىلعا دەيىنگى كەشەندى جوسپارىمەن» ۇيلەستىرىلدى.

«نەگە وسى ۋاقىتقا دەيىن ەلىمىزدە گاز سالاسى دامىمادى؟ سەبەبى بىزدە نارىقتاعى گاز باعاسى وتە تومەن. قازىر گازدى تەك قىتايعا عانا ەكسپورتتاي الامىز. قىتاي 1 000 تەكشە مەتر گازدى بار-جوعى 240 دوللارعا ساتىپ الادى. ال جەرگىلىكتى باعا ودان 5 ەسەدەي تومەن. ول باعا وڭىرلەر ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى شامالى قۇبىلۋى ىقتيمال. سوندىقتان ۇلكەن قاشاعان مەن قاراشىعاناق جوباسى گاز وندىرەتىن زاۋىتتار سالماي وتىر. ەگەر ولار گاز وڭدەۋ زاۋىتىن سالسا, «QazaqGaz» ۇك ونى ءوزى ۇسىنعان باعامەن ساتىپ الۋعا قۇقىلى. ونداي تومەن باعا ينۆەستورلاردى قاناعاتتاندىرمايدى. سەبەبى ولار سالعان اقشاسىن پايىزبەن قايتا ءوندىرىپ الا المايدى. سوندىقتان ينۆەستور گازدى قايتا وڭدەۋگە ق ۇلىقتى ەمەس. وسى جاعدايلارعا قاتىستى گاز سالاسى ەلىمىزدە دامىماي كەلە جاتىر», دەدى مۇناي-گاز سالاسى بويىنشا ساراپشى نۇرلان جۇماعۇلوۆ.

دەسە دە, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ءىرى گاز وڭدەۋ زاۋىتتارىنىڭ قۇرىلىسى جانداندى. جوعارىدا ايتىلعان قاشاعان مەن قاراشىعاناقتا قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتقان ءىرى گاز وڭدەۋ كاسىپورىندارىنان بولەك جاڭاوزەندە قۋاتتىلىعى جىلىنا 900 ملن تەكشە مەتر جاڭا گوز قۇرىلىسى باستالدى. سونىمەن قاتار بيىل مامىردا «بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» ماگيسترالدىق گاز قۇبىرىنىڭ ەكىن­شى جەلىسىندە قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىس­تارى باستالدى. بۇل وڭتۇستىك وڭىر­دەگى ەنەرگەتيكالىق قاۋىپ­سىزدىك پەن ترانزيتتىك الەۋەتتى ايتار­لىقتاي نىعايتادى. «QazaqGaz» ۇك باسقارما توراعاسىنىڭ جاڭا جوبالار بويىنشا ورىنباسارى باتىرجان تەرگەۋسىزوۆ تاياۋدا قاشاعانداعى قۋاتى 1 ملرد تەكشە مەتر گاز وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىس بارىسىنا ينسپەكتسيا جاسادى.

بۇگىندە قۇرىلىس الاڭىنا 1 900-گە جۋىق ادام, 370 تەحنيكا جۇمىل­دىرىلعان. باستى نازار ونەركاسىپتىك جانە ءورت ءسوندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ مەن تۇنگى ۋاقىتتاعى جۇ­مىستى ۇيىمداستىرۋعا اۋدا­رىلعان. تۇنگى اۋىسىمعا 105 جۇمىس­شى تارتىلعان. نەگىزى, «QazaqGaz» قۇرىلىس­تىڭ بارلىق كەزەڭىندە جوبانىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسىنا تۇراقتى ءارى جۇيەلى مونيتورينگ جۇرگىزەدى. بۇگىندە ەلدى گازداندىرۋ دەڭگەيى 62,4%-دى قۇراي­دى. بۇل 20,2 ملن حالىقتىڭ 12,6 ملن-نا گازعا قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بىلتىر 4 000 شاقىرىمنان استام گاز قۇبىرى سالىنىپ, 93 جوبا جۇزەگە استى. بيىل 300 مىڭنان استام ادامدى گازعا قوسىپ, تاعى 77 جوبانى اياقتاۋ جوسپارلانعان.

«گاز زاۋىتتارىن سالۋ ءىسى ازداپ تەجەلۋى ىقتيمال. سەبەبى گاز تاپشى, ارتىق گاز ىشكى قاجەتتى ارەڭ جابادى. مىسالى, تۇركىستان وبلىسىنا ينۆەستورلار كەلىپ, «تسەمەنت زاۋىتىن سالامىز, بىزگە گاز بەرىڭىزدەر» دەسە, مەملەكەت ولارعا گازدى ىشكى باعامەن بەرمەيدى. گازدى ەكسپورتتىق باعامەن ساتىپ الىڭدار دەپ ۇسىنادى. سودان كەلىسىم قاناعاتتاندىرماعان ينۆەستورلار كەرى قايتىپ كەتەدى», دەيدى ن.جۇماعۇلوۆ.

مەملەكەت پەن ينۆەستور مۇددەسى قالاي توعىسادى؟

ساراپشى پىكىرىنە قۇلاق تۇرسەك گاز سالاسىنىڭ دامۋىن ىنتالاندىرۋ ءۇشىن باعانى قىمباتتاتۋ كەرەك. سوندىقتان الداعى ۋاقىتتا گاز باعاسى 33 پايىزعا دەيىن كوتەرىلمەك. قىسقاسى, كەلەشەكتە ارزان گاز بولمايدى. سەبەبى سالاعا ينۆەس­تورلار كەلمەي وتىر. سونىڭ سالدارىنان ەكونوميكاعا تەجەۋ بولىپ وتىر. وسى جاعدايعا قاراعاندا گاز باعاسى بىرتىندەپ وسە بەرەتىن سىڭايلى. ال مەملەكەت تۇرمىسى تومەن وتباسىلاردىڭ حال-جاعدايىن ويلاپ, ولار ءۇشىن ارنايى الەۋمەتتىك ءاميان جۇيەسىن ەنگىزىپ جاتىر.

گاز وڭدەۋدى كۇشەيتۋ ارقىلى ەلىمىز قوسىلعان قۇندى ءونىم (مەتان, ەتان, پروپان-بۋتان, تەحنيكالىق گازدار) ەكسپورتىن ارتتىرا الادى. قازىر حالىقتىڭ تۇرمىستىق تۇتىنۋىنان بولەك, ەنەرگەتيكا, حيميا ونەركاسىبى مەن كولىك سەكتورى گازعا ايرىقشا تاۋەلدى. گازدى تەرەڭ وڭدەۋ ارقىلى پلاستماسسا, تىڭايتقىش, پوليمەر ونىمدەرى ءوندىرىسىن جولعا قويۋعا مۇمكىندىك بار. بۇلارمەن قاتار, گاز وڭدەۋ – مۇنايعا قاراعاندا ەكولوگيالىق تۇرعىدان تازا ءارى ءتيىمدى. كومىردەن گازعا كوشۋ ەلىمىزدىڭ «جاسىل ەكونوميكا» ستراتەگياسىنا ساي كەلەدى.

جالپى العاندا, مۇناي-گاز سەكتورىندا ينۆەستورلار مۇددەسى مەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك مۇددەسى توعىسىپ جاتىر. شەتەلدىك كومپانيالار كوبىنە شيكىزاتتى ەكسپورتقا باعىتتاۋعا مۇددەلى. ال مەملەكەت ءۇشىن باسىمدىق – ىشكى نارىقتى قولجەتىمدى گازبەن قامتاماسىز ەتۋ مەن گاز حيمياسىن دامىتۋ. ەنەرگەتيكا مي­نيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, 2030 جىلعا قاراي ەلدە گاز تۇتىنۋ كولەمى قازىرگى دەڭ­گەيدەن شامامەن 40%-عا وسەدى.

گاز وڭدەۋ كاسىپورىندارى – ەل ەكو­نوميكاسىنىڭ ستراتەگيالىق تىرەگى. ال­داعى ونجىلدىقتا جاڭا زاۋىتتار سالۋ, ەسكى وندىرىستەردى جاڭعىرتۋ, گاز-حيميا سالاسىن دامىتۋ – ەلدىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ باستى شارتى بولماق. الدا مۇمكىندىكتەر مول, بىراق ونى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن مەملەكەت پەن ينۆەستورلاردىڭ ورتاق مۇددەسى قاجەت. سوندا عانا ەلىمىز شيكىزات ەكسپورتىنان دايىن ءونىم وندىرۋگە قاراي قادام جاساي الادى.