5 تامىز – قازاقستاندا مەدياتسيا كۇنى. بيىل بۇل سالانىڭ زاڭنامالىق نەگىزى قالانعانىنا 14 جىل تولىپ وتىر. وسى ۋاقىت ىشىندە مەدياتسيا قوعامداعى داۋ-دامايلاردى سوتقا جەتكىزبەي شەشۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالى رەتىندە دامىپ كەلەدى. Egemen.kz ءتىلشىسى مەدياتسيا ينستيتۋتىنىڭ قالىپتاسۋى, كاسىبي جانە قوعامدىق مەدياتورلاردىڭ ايىرماشىلىعى, سونداي-اق سالانىڭ بۇگىنگى احۋالى تۋرالى استانا حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتى زاڭ جوعارى مەكتەبىنىڭ اعا وقىتۋشىسى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ ماگيسترى جانار ۇسىپبەكوۆامەن اڭگىمەلەستى.
- جانار جولداسبايقىزى, وقىرماندارعا تۇسىنىكتى بولۋ ءۇشىن: مەدياتور كىم جانە ول قانداي قىزمەت اتقاراتىنىن ءتۇسىندىرىپ وتسەڭىز؟ مەدياتوردىڭ قوعامداعى ءرولى قانداي؟
- 2011 جىلى 5 تامىزدا "مەدياتسيا تۋرالى" زاڭ قابىلداندى. وسى 14 جىل ىشىندە كوپ جۇمىس اتقارىلدى. مەدياتور دەگەنىمىز – جەكە تۇلعا. ەكى تاراپتىڭ ورتاق شەشىمگە كەلۋىنە كومەكتەسەتىن تۇلعا. داۋداردى شەشۋ ماسەلەسىنە ارەكەت جاسايدى. زاڭ بويىنشا بىزدە كاسىبي جانە قوعامدىق مەدياتور بار. قازىر تاڭدا رەسپۋبليكا بويىنشا بىزدە 23 مەدياتور قوعامدىق ۇيىمى بار. ونىڭ ىشىندە, 2 مىڭنان استام كاسىبي مەدياتور, 1800-دەن استام قوعامدىق مەدياتور جۇمىس ىستەيدى.
وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, 2021 جىلى 20 جەلتوقساندا پرەزيدەنت «مەدياتسيا تۋرالى» زاڭعا بىرقاتار وزگەرىستەر ەنگىزدى. اتاپ ايتقاندا, وزگەرىستەردىڭ ىشىندەگى ەڭ باستىسى – مەدياتسيا سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ۋاكىلەتتى ورگان بەكىتىلدى. ول – قر مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى. سونداي-اق كاسىبي مەن قوعامدىق مەدياتورلاردىڭ ءتىزىمىن مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى باعالاپ وتىرادى. ءتىزىلىم ۆەدومستۆونىڭ سايتىندا بار.
ەكىنشىدەن, كاسىبي مەدياتورلاردى داياۋلاۋ بويىنشا مينيسترلىكپەن بىرگە باعدارلاما دايىندادىق. جۋىردا ءمينيستردىڭ بۇيرىعىمەن بەكىتىلەدى.
تاعى ايتا كەتەرلىگى, وسى 14 جىلدا مەدياتسيالىق ۇيىمدار سەنات پەن ءماجىلىستىڭ جۇمىس توبىنا مۇشە بولدىق. زاڭعا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزىلدى.
مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ جانىنان مەدياتسياعا قاتىستى ۇيلەستىرۋ كەڭەسى اشىلعان بولاتىن. مەن سول كەڭەستىڭ مۇشەسىمىن. بۇل كەڭەسكە 23 مەدياتسيالىق ورتالىق باسشىسى مۇشە رەتىندە قامتىلعان. وسى كەڭەس قازاقستانداعى مەدياتسيا سالاسىنا قانداي وزگەرىستەر ەنگىزۋ كەرەك, تاتۋلاسۋ ءراسىمى ارقىلى قالاي شەشىم تابۋعا بولادى دەگەن سەكىلدى ماسەلەلەردى قارايدى. بارلىق پروبلەمالاردى, ماسەلەلەردى تالقىلاپ, مينيسترلىك وكىلدەرىمەن بىرگە كەڭەس وتىرىسىندا قارايمىز.
- كاسىبي مەدياتور مەن قوعامدىق مەدياتوردىڭ ءبىر-بىرىنەن ايىرماشىلىعى قانداي؟
- سونىڭ ىشىندە, قازىر كاسىبي ەمەس, قوعامدىق مەدياتور دەپ اتايمىز. قوعامدىق مەدياتور دەگەنىمىز – بۇعان وبلىستاعى بەلگىلى, ابىرويلى ازاماتتار كىرەدى. قوعامدىق مەدياتوردىڭ جاسى 40-تان اسۋى مىندەتتى. جۇمىستى تەگىن ىستەيدى. كوبىنەسە جەرگىلىكتى اكىمدىكتەرمەن جۇمىس ىستەيدى. ال كاسىبي مەدياتورلار – جەكە تۇلعا, 25 جاستان اسقان, جوعارى ءبىلىمى بولۋى شارت. ولار: نوتاريۋس, ادۆوكات, جەكە سوت ورىنداۋشىلار, باسقا دا تۇلعالار. 5 كۇندىك مەدياتورلار دايارلاۋ باعدارلاماسىنان ءوتىپ, سەرتيفيكات العان مامان.
- مامانداردى قالاي وقىتاسىزدار؟
- كاسىبي مەدياتورلار 5 كۇندىك وقۋدان ءوتىپ, ارنايى سىناق, تەست تاپسىرادى. استانا قالاسى اكىمدىگى مەن استانا قالالىق سوتى تاتۋلاسۋ ورتالىقتارىن اشقان. ول ورتالىقتاردا ءبىزدىڭ ارىپتەستەرىمىز – مەدياتورلار سول سوتتاردا وتىر. تاتۋلاسۋ ورتالىقتارى حالىققا تەگىن قىزمەت كورسەتەدى.
- ەل اۋماعىندا قانشا ورتالىق بار؟
- رەسپۋبليكا بويىنشا 92 مەدياتسيا كابينەتى اشىلعان. ولار دوستىق ۇيلەرىندە, كاسىپوداق ۇيىمدارىنىڭ جانىندا جۇمىس ىستەيدى. استانا قالاسىندا وتباسىلىق قولداۋ ورتالىعى بار. سولارمەن ءبىز تىعىز بايلانىستامىز, ولارمەن جۇمىس ىستەيمىز. مىسالى, ەلوردادا زورلىق-زومبىلىق بويىنشا باسقارمالار اشىلدى. بۇكىل ىشكى ىستەر باسقارمالارىمەن زورلىق-زومبىلىق ىستەرىنە قاتىستى ەڭبەك ەتتىك.
- قاي ىستەردە مەدياتسيا قولدانىلمايدى؟
- مەدياتسيا بىرنەشە باعىتتا قولدانىلمايدى. ءبىرىنشى – سىبايلاس جەمقورلىق بويىنشا قىلمىستار. ەكىنشى – مەملەكەتتىڭ مۇددەسىنە قايشى قىلمىستار. ءۇشىنشى – زورلىق-زومبىلىقتا دا مەدياتسيا جۇرمەيدى. بۇعان دەيىن ەرلى-زايىپتىلار تاتۋلاساتىن. ەندى جاڭا زاڭ بويىنشا تاتۋلاسۋعا قاتىستى باپ الىنىپ تاستالدى. سوندىقتان مەدياتسيا ارقىلى وسى سالالاردا ءىستى جۇرگىزۋ توقتاتىلدى.
2016 جىلدان باستاپ ازاماتتىق پروتسەسسۋالدى كودەكستە ارنايى 17-تاراۋ بار. ول جەردە تاتۋلاسۋ راسىمدەرى, ونىڭ ىشىندە, مەدياتسيا, سوت مەدياتسياسى, پارتيسيپاتيۆتىك ءراسىم قاراستىرىلعان. بىزدە قازىر سوتتا 60-70% مەدياتسيا ارقىلى شەشىلەدى. بۇل سوتقا ءتۇسىپ جاتقان ارىزداردى تومەندەتۋدى بىلدىرەدى. مەدياتسيا – قاراجات جاعىنان ءتيىمدى, ويتكەنى ادۆوكاتقا اقشا جۇمسالمايدى. ۋاقىت جاعىنان دا ءونىمدى. ءار مەدياتورلىق ورتالىق قىزمەت باعاسىن وزدەرى بەكىتەدى. سول ءۇشىن بۇل وتە وڭتايلى ءتاسىل دەپ ايتۋعا نەگىز بار.
رەسەي, بەلارۋس, قىرعىزستان, وزبەكستان, اراب ەلدەرىندەگى ارىپتەستەرمەن تىعىز بايلانىستامىز. ولارمەن تاجىريبە الماسىپ كەلەمىز.
الەمدىك تاجىريبەگە سۇيەنسەك, امەريكادا, ەۋروپادا, قىتايدا, سينگاپۋردا داۋ-دامايدىڭ 80-90%-ى وسى مەدياتسيا ارقىلى شەشىلەدى. سوندىقتان قازاقستان دا بولاشاقتا وسى سانعا جەتەدى دەپ ويلايمىن. قازاقستاندا 100-دەن استام ۇلت وكىلى تۇراتىندىقتان ەتنوسارالىق مەدياتسيا جاقسى دامىپ كەلەدى. پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, ءار دوستىق ۇيىندە مەدياتسيا كابينەتى اشىلدى. 14 جىلدىڭ ىشىندە اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلدى. كەلەسى جىلى مەدياتسيا سالاسىنا 15 جىل تولادى. ەلدەگى مەدياتسيانىڭ بولاشاعى زور.
- اڭگىمەڭىزگە راحمەت!