كەشەندى شارالاردىڭ كەلەشەگى زور

كەشەندى شارا كورسەتكىشى

پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ مەملەكەت باسشىسى 2030 جىلعا قاراي 3,3 ملن ادامدى, سونىڭ ىشىندە 2,3 ملن جاستى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ بويىنشا ناقتى باعىت-باعداردى ايقىنداپ بەرگەنىن اتاپ ءوتتى. حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسىن كەشەندى تۇردە شەشۋ ءۇشىن قازىر ەڭبەك نارىعىن ترانسفورماتسيالاۋ ءجۇرىپ جاتىر. ماماندىقتار مازمۇنى جاعىنان وزگەرىسكە ۇشىراماق. ەكونوميكاداعى قۇرىلىمدىق وزگەرىستەردىڭ ناتيجەسىندە بۇرىننان قالىپتاسقان بىرقاتار كاسىپ جويىلىپ, جاڭالارى كەلدى.

«مەملەكەت باسشىسى جاريالاعان جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلى اياسىندا ەڭبەك ادامىنىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولۋ كەرەك. ولار زاماناۋي تالاپتارعا ساي بولۋعا ءتيىس. بۇگىندە ەلىمىزدە اۋقىمدى لوگيستيكالىق, ەنەرگەتيكا­لىق جوبالار ىسكە قوسىلىپ جاتىر. ءتۇرلى سالادا تسيفرلىق شەشىمدەر بەلسەندى ەنگىزىلۋدە. جالپى, كەشەندى شارالار جاڭا ساپالى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەپ اتاپ ءوتتى و.بەكتەنوۆ.

پرەمەر-مينيستر ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى اتالعان جۇ­مىستى سالالىق مينيسترلىكتەر مەن اكىم­­دى­ك­تەرمەن تۇراقتى تۇردە ۇيلەستىرىپ, قاجەتتى جەدەل شارالاردى قابىلداۋعا ءتيىس ەكەنىن ايتتى. بۇل رەتتە ەڭبەك نارىعىنداعى وزگەرىستەردىڭ تولىق ەسەبىن جۇرگىزىپ وتىرۋ كەرەك. ماسەلەن, جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ­دىڭ ساپالى مونيتورينگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن يننوۆاتسيالىق جوبالار ناۆيگاتورى ازىرلەندى. اقپاراتتىق جۇيە جاڭا جۇ­مىس ورىندارىنىڭ سانىن, ولاردىڭ ەڭبەك نا­رى­عىنىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە سايكەستىگىن, سون­داي-اق جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ جۇمىسپەن قامتۋ جوسپارلارىنىڭ ورىندالۋىن قادا­عا­لايدى.

«شەتەلدىك جانە وتاندىق ينۆەستور­لار­دىڭ جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ بو­يىنشا ءوز مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋ باعى­تىن­داعى جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ كەرەك. سونداي-اق ينۆەستيتسيا كولەمىنىڭ ەڭ كەمى 30%-ىن قۇرايتىن ەڭبەكاقى تولەۋ قورىن قالىپ­تاس­تىرۋ تالابىن ساقتاۋ قاجەت», دەپ اتاپ ءوتتى پرەمەر-مينيستر.

يننوۆاتسيالىق جوبالار ناۆيگاتورىندا سالالار بويىنشا تەك ءىرى ينۆەس­تيتسيالىق جوبالار كورىنىس تاپقان. پرەمەر-مينيستر جاڭا جۇمىس ورىندارىنا ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە تولىق ءارى جۇيەلى تۇردە مونيتورينگ جۇرگىزۋ ءۇشىن بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەنى جاساپ شىعارىپ, ىسكە قوسۋدى تاپسىردى. ول ەلىمىزدە ىسكە اسىرىلىپ جاتقان جوبالار تۋرالى بارلىق اقپاراتتى, سونىڭ ىشىندە بىلىكتىلىك دەڭگەيىن, ەڭبەك جاعدايلارىن, جالاقى مولشەرىن, باسقا دا دەرەكتەردى قاداعالاپ وتىرۋعا ءتيىس.

ۇكىمەت وتىرىسىندا سونداي-اق ەلىمىزدە اشىلاتىن جۇمىس ورىندارىنىڭ ءبىر بولىگى ۋاقىتشا جۇمىسپەن بايلانىستى ەكە­نىنە نازار اۋدارىلدى. مۇنداي ءتاسىلدىڭ حا­لىقتى جۇمىسپەن قامتۋدا تيىمدىلىگى تومەن. سوندىقتان قولدانىس­تاعى جوس­پار­لار­دا تۇراقتى جۇمىسپەن قامتۋ ۇلەسىن ۇل­عايتۋ قاجەت. اسىرەسە جاس مامان­­دار­­دى جۇ­­مىسقا ورنالاس­تىرۋعا باسا نازار اۋدارۋ كەرەك. اتالعان ماسەلەلەردى كە­شەن­دى تۇر­­دە شەشۋگە باعىتتالعان شارا­لار ەڭبەك نا­­رى­­عىن دامىتۋ تۇجىرىم­داما­سىن­دا كوز­دەل­گەن.

ۇكىمەت وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا پرەمەر-مينيستر ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, ءوڭىر اكىمدىكتەرى مەن بيزنەستىڭ ءوزارا ۇيلەسىمدى, بىرلەسكەن جۇمىسى قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, سالالىق مينيسترلىكتەر مەن اكىمدىكتەرگە كەلەسىدەي تاپسىرمالار بەردى: ەڭبەك مينيسترلىگى وبلىس اكىمدەرىمەن بىرلەسىپ, وڭىرلىك جۇمىسپەن قامتۋ كارتالارىندا كوزدەلگەن ەڭبەك نارىعىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرىنىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس; ءوڭىر اكىمدەرى تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا باسا نازار اۋدارا وتىرىپ, جۇمىسپەن قامتۋ جوسپارلارىنىڭ ورىندالۋىن جەكە باقى­لاۋعا الادى; ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى سالالىق مەملەكەتتىك ورگاندارمەن, ءوڭىر اكىمدىكتەرىمەن بىرلەسىپ, وسى جىلدىڭ ­1 قىركۇيەگىنە دەيىن 2025–2027 جىلدارى ىسكە اسىرىلاتىن جوبالار بويىنشا بارلىق دەرەكتەردى مەملەكەتتىك جوسپارلاۋدىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىندە ورنالاستىرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس. سونداي-اق كەلەسى جىلدىڭ باسىنان باستاپ حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋدى كەڭەيتۋگە باعىتتالعان اۋدان مەن قالا اكىمدەرىنىڭ KPI جۇيەسىن ەنگىزۋ قاجەت.

75 جاڭا ماماندىق

بۇگىنگى كۇنى جاڭا ماماندىقتار اتلا­سىندا مينيسترلىك جەتەكشىلىك ەتەتىن سالالار بويىنشا 75 جاڭا ماماندىق بار. بۇل تۋرالى ۇكىمەت وتىرىسىندا ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ۆيتسە-ءمينيسترى يران شارحان مالىم­دەدى. ول مينيسترلىك جەتەكشىلىك ەتەتىن سالا­­­لار بويىنشا كادرلارعا قاجەتتىلىك شا­ما­­­مەن 40 مىڭ ادامدى قۇرايتىنىن اتاپ ءوتتى.

«مىسالى, مەتاللۋرگيا مەن تاۋ-كەن ءوندىرىسى سالاسىندا سمارت جۇيەلەردى ازىر­لەۋشى, روبوتتاندىرىلعان تاۋ تەحنيكا­سىنىڭ وپەرا­تورى, ماشينا جاساۋ سالاسىندا ۆيرتۋالدى پرو­توتيپتەۋشى مامانى, قۇرىلىستا Big Data تالداۋشىسى, «اقىلدى ءۇي» جوبالاۋشىسى سياقتى جاڭا ماماندىقتار پايدا بولدى. سونى­مەن قاتار بيزنەس ۇدەرىستەردى اۆتو­مات­تان­دىرۋعا بايلانىستى 40-تان استام ما­مان­دىق وزگەرىسكە ۇشىرادى», دەدى ي.شارحان.

بيىل 190 ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە قوسۋ بارىسىندا ماشينا جاساۋدا تاعى 8 جاڭا ماماندىق پايدا بولاتىنى اتاپ ءوتىلدى. مىسالى, ولاردىڭ قاتارىندا 3D باسىپ شىعارۋ جانە دانەكەرلەۋ ينجەنەرى, روبوتتاندىرىلعان بوياۋ جۇيەلەرىنىڭ وپەراتورى بار. وسىلايشا, قول ەڭبەگىنىڭ اۆتو­مات­تاندىرىلعان ەڭبەك تۇرىمەن بىرتىندەپ اۋىسۋى بايقالىپ وتىر. ول قوعامداعى جۇ­مىسشى ماماندىقتارى تۋرالى تۇسىنىكتى تۇبەگەيلى وزگەرتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, كاسىبي ستاندارتتار ناقتى سەكتورداعى جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ تالاپتارىنا سايكەس كەلەتىن, سۇرانىسقا يە مامانداردى دايىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

«كاسىبي ستاندارتتاردى ەنگىزۋ – ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى مەن وندىرىستەگى ناقتى سۇرانىس اراسىنداعى الشاقتىقتى ازايتادى. ياعني وقۋ بىتىرگەن جاس مامان ەڭبەك نارىعىنا تەز بەيىمدەلىپ, بىردەن جۇمىسقا ورنالاسۋعا قابىلەتتى بولادى. بۇل ءوز كەزەگىندە ونىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرادى», دەدى ي.شارحان.

سالا بويىنشا بىلىكتى كادر دايارلاۋ ىسىندە دۋالدى وقىتۋ جۇيەسىنىڭ ماڭىزى ەرەكشە. ياعني ستۋدەنتتىڭ تەوريالىق بىلىممەن قاتار وندىرىستىك ورتادا پراكتيكالىق تاجىريبە جيناۋى قامتاماسىز ەتىلەدى. قازىر بۇل جۇيە 284 كوللەدجدە ەنگىزىلگەن. ونىڭ ىشىندە وڭدەۋ ونەركاسىبىنە باعىتتالعان 164 كوللەدج بار. دۋالدى وقىتۋ ۇدەرىسىنە 700-گە جۋىق كاسىپورىن تارتىلعان.

«كاسىپورىندارمەن جاسالعان كەلى­سىم­دەر مەن مەموراندۋمدار اياسىندا 30-دان استام ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى جۇ­­زە­گە اسىپ جاتىر. بۇل ءبىلىم بەرۋ ماز­مۇ­­نىن جاڭارتۋعا, ال ستۋدەنتتەردى شى­نا­­يى وندىرىستىك جاعدايعا بەيىمدەۋگە مۇم­­­­­كىن­دىك بەرەدى. وتكەن جىلى 2 مىڭ­­­­­نان استام ستۋدەنت ءوندىرىس ورىن­دا­رىن­­­دا تاعى­­لىم­دامادان ءوتتى. الداعى ۋا­قىت­تا بۇل كور­­سەت­كىشتى ارتتىرا ءتۇسۋ كوز­دە­لىپ وتىر. سونداي-اق وزىق ءبىلىم بەرۋ تەح­نو­­لو­­­گيا­­­­لارىن ەنگىزۋ ماقساتىندا حالىق­ارالىق ارىپ­­تەس­تىك تە دامىپ كەلەدى», دەدى ۆيتسە-مينيستر.

ناتيجەسىندە, جىل سايىن 13 مىڭنان استام جاس مامان ەڭبەك نارىعىنا شىعىپ, تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلۋدا. سونىمەن قاتار مىڭداعان مەكتەپ وقۋشىسى ءۇشىن كاسىپتىك باعدار بەرۋ ءىس-شارالارى وتكىزىلىپ كەلەدى. مينيسترلىك وكىلى اتاپ وتكەندەي, كاسىبي ءبىلىم بەرۋدى وندىرىسكە جاقىنداتۋ – قازاقستانداعى كادرلىق الەۋەتتىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ستراتەگيالىق قادامداردىڭ ءبىرى.

تاۋ-كەن جانە گەولوگيا سالالارىنداعى ماماندىقتارعا دا قىزىعۋشىلىق ارتىپ كەلەدى. اتاپ ايتقاندا, ماۋسىم ايىندا قارقارالىداعى وقۋ-گەولوگيالىق پوليگوندا II «ساتباەۆ» گەولوگيالىق ۋني­ۆەرسياداسى ۇيىمداستىرىلىپ, وعان ەلى­مىز­دىڭ جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارى مەن سەمەي گەولو­گيالىق بارلاۋ كوللەد­جى­نەن 100-دەن استام ستۋدەنت قاتىسقان.

سونداي-اق شىلدە ايىندا سەمەي قالا­سىندا مەكتەپ وقۋشىلارىنا ارنالعان II رەسپۋبليكالىق دالالىق گەولوگيالىق وليم­پيادا ءوتتى. وعان قازاقستاننىڭ بار­لىق وڭىرىنەن 16 كوماندا قاتىسىپ, جاس گەو­لوگتەر ءوز بىلىمدەرى مەن ىزدەنىستەرىن ورتاعا سالدى.

«مۇنداي ءىس-شارالار جاسوسپىرىمدەردىڭ كاسىبي باعدارىن ەرتە كەزەڭدە انىقتاۋعا, گەولوگيا سالاسىنا دەگەن قىزىعۋشىلىقتى وياتۋعا, دارىندى جاستاردى قولداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار بۇل شارالار وتاندىق گەولوگيالىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ حالىقارالىق بەدەلىن ارتتىرا تۇسەدى. ەڭ باستىسى, بۇل ماماندىق تۇلەكتەرى ەڭبەك نارىعىندا سۇرانىسقا يە. كەيىنگى ەكى جىلدا وسى سالانى تامامداعان تۇلەكتەردىڭ 98%-ى ماماندىعى بويىنشا جۇمىسقا ورنالاسۋدا. بۇل ءبىلىم بەرۋ مەن ءوندىرىس اراسىنداعى ءتيىمدى بايلانىستىڭ ناقتى ناتيجەسى», دەدى ي.شارحان.

ستاتيستيكا دا بۇل باعىتتاعى وڭ وزگە­رىستى راستاپ وتىر. بۇرىن جىل سايىن تاۋ-كەن جانە گەولوگيا ماماندىقتارىن شاما­­مەن 1 200 ستۋدەنت ءتامامدايتىن بولسا, سوڭ­عى ەكى جىلدا بۇل كورسەتكىش 3 مىڭنان اسىپ وتىر. دەمەك جاستار اراسىندا بۇل سالا­­عا دەگەن قىزىعۋشىلىق ايتارلىقتاي وسكەن.

مينيسترلىك وكىلى اتاپ وتكەندەي, گەو­لوگيا مەن تاۋ-كەن ءوندىرىسى ەلىمىز ەكو­نو­ميكاسىنىڭ ستراتەگيالىق سالالا­رىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. سوندىقتان بۇل سالا­دا كاسىبي كادرلاردى دايارلاۋ, جاستاردى تارتۋ, ولاردىڭ ءبىلىمىن پراكتيكامەن ۇشتاستىرۋ جۇمىستارى جالعاسادى.

14 مىڭ جۇمىس ورنى

مەملەكەت باسشىسى جاريالاعان جۇمىسشى ماماندىقتار جىلى اياسىندا وتىن-ەنەرگەتيكا كەشەنىندە 14 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى. بۇل تۋرا­لى ۇكىمەت وتىرىسىندا ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى قۇدايبەرگەن ارىمبەك ءمالىم ەتتى.

ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە ەلىمىزدىڭ وتىن-ەنەرگەتيكا كەشەنىندە 1 671 كاسىپ­ورىن جۇمىس ىستەيدى. وندا ءتۇرلى تەحني­كالىق, ينجەنەرلىك باعىتتار بويىنشا 303 مىڭنان استام ادام جۇمىسپەن قامتىلعان.

«2024 جىلى مۇناي-گاز سالاسىندا 6 مىڭنان استام, ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىندا 3 مىڭ­نان استام, جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى باعىتىندا شامامەن 3 مىڭ, مۇناي-گاز حيمياسىندا 945 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى», دەدى ۆيتسە-مينيستر.

بۇدان بولەك, 2029 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جۇزەگە اسىرىلاتىن 200-دەن استام ينۆەستيتسيالىق جوبا اياسىندا 70 مىڭعا جۋىق جاڭا جۇمىس ورنى كەزەڭ-كەزەڭىمەن قۇرىلادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن اسا ماڭىزدى سالالاردا تەحنيكالىق بىلىكتىلىگى جوعارى ماماندارعا دەگەن سۇرانىس ارتا تۇسەتىنىن كورسەتەدى.

پرەمەر-مينيستر و.بەكتەنوۆ ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋ­­مەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە بۇل باعىت­تاعى جۇمىستاردى بارلىق سالالىق مي­نيسترلىكتەرمەن جانە ءوڭىر اكىمدىكتەرىمەن تىعىز ۇيلەستىرۋدى تاپسىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەڭبەك نارىعىنداعى وزگەرىستەردى ناقتى ەسەپكە الىپ, جەدەل شارالار قابىلداۋ اسا ماڭىزدى.

جالپى, جۇمىسشى ماماندىقتارعا باسىم­دىق بەرەتىن مەملەكەتتىك ساياسات – ەل ەكونو­ميكاسىنىڭ ناقتى سەكتورىن كادر­مەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ, جاستارعا تۇراقتى جۇ­مىس بەرۋدىڭ جانە تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ جۇيە­سىن جاڭعىرتۋدىڭ ماڭىزدى تەتىگىنە اينالىپ وتىر.

اگروساياساتتاعى باسىم باعىت

اگروونەركاسىپتىك كەشەندە دە ەڭبەك ونىمدىلىگى ارتىپ, جۇمىس ورىندارىنىڭ سانى كوبەيۋدە. بۇل تۋرالى ۇكىمەت وتىرى­سىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى امان­­عالي بەردالين مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىن­شا, بۇگىندە ەلدە 285,5 مىڭ اۋىل شارۋا­­شىلىعى ءوندىرۋشىسى بار, ولار شامامەن 1 ميل­­ليون ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر.

«2024 جىلدىڭ قورىتىندىسى بو­يىنشا اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ەڭبەك ونىمدىلىگى ءبىر جۇمىسپەن قامتىلعان ادامعا شاققاندا شامامەن 5 ميلليون تەڭگەنى قۇرادى. بۇل – وتكەن جىلعى كورسەتكىشتەن 16 پايىزعا جوعارى. ونىمدىلىكتىڭ ارتۋى – وڭ قۇبىلىس. بىراق ول جۇمىس كۇشى قاجەت­تىلىگىن قىسقارتادى. بۇعان قوسا اۋىل شارۋا­شىلىعى جۇمىستارىنىڭ ماۋسىمدىلىعى دا ەڭبەك رەسۋرستارىنا دەگەن قاجەتتىلىكتى تۇراقسىز ەتەدى», دەدى ا.بەردالين.

2023 جىلى بۇل كورسەتكىش 4,2 ملن تەڭگە بولعان. بيىل دا ءوسىم جالعاسىپ وتىر: العاشقى توقساندا ەڭبەك ونىمدىلىگى 10,6%-عا ارتقان. بۇل – سالانىڭ تيىمدىلىگىنىڭ جوعارىلاعانىن بىلدىرەدى. الايدا ۆيتسە-مينيستر مۇنىڭ ءبىر جاعىنان تۇراقتى ەڭبەك رەسۋرستارىنا دەگەن سۇرانىستىڭ ازايۋىنا اكەپ سوعاتىنىن دا اتاپ ءوتتى. بۇگىندە اوك سالالارىندا شامامەن 6,5 مىڭ مامان قاجەت, ونىڭ ىشىندە 3,5 مىڭنان استامى – بىلىكتى كادرلار.

ۆيتسە-مينيستر اگرارلىق سەكتوردا جۇمىسپەن قامتۋدى ارتتىرۋ باعىتىنداعى جۇمىستار جايىندا دا باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, مينيسترلىك جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ جانە ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قام­تىعان ازاماتتاردى ۇيىمداسقان شارۋا­شى­لىقتارعا تارتۋ ءۇشىن جۇيەلى شارالار قا­بىل­داۋدا.

«اۋىل شارۋاشىلىعىندا جۇمىسپەن قامتۋدى ۇلعايتۋ جونىندەگى ساياساتتىڭ ءبىر باعىتى «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ. ونىڭ اياسىندا جالپى 115 ميلليارد تەڭگەگە 17 مىڭنان استام شاعىن نەسيە بەرىلدى. ناتيجەسىندە, اۋىلدىق جەرلەردە 20 مىڭعا جۋىق جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. 2025 جىلى اوك ينۆەستيتسيالىق جوبالارى اياسىندا 616 ملرد تەڭگە سوماعا 285 جوبا جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل جوبالار 6,3 مىڭ تۇراقتى جانە ماۋسىمدىق جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جالپى, الداعى ءۇش جىلدا 3,4 تريلليون تەڭگەگە 683 جوبانى ىسكە اسىرىپ, 23 مىڭعا جۋىق جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋ كوزدەلىپ وتىر», دەدى اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى.