نيتسشە ەۋروپالىق ەركىن ويعا ەسىك اشتى. «اسقان ادامى» جاڭا ۇرپاقتىڭ كوزقاراسىنا ەداۋىر ىقپال ەتتى.
الايدا نيتسشەنىڭ ىزگى مۇراتى مۇلدە بولەك ەدى. ول كاتوليكتىك شىركەۋدىڭ قاساڭ ىلىمىمەن, جالعان «پۇتتاردىڭ» ۇرانىمەن «اۋىرعان», ساڭىراۋقۇلاقتاي قاپتاعان تەوريالاردىڭ شىرماۋىندا قالعان ەۋروپا ساناسىنا ەركىندىك سىيلاعىسى كەلدى. ۇگىتشىلدەردىڭ سوزىنە كومىلگەن حالىقتى وزگەلەرگە ەمەس, وزىنە سەنۋگە ۇندەدى. «زاراتۋسترا بىلاي دەگەن» اتتى ءىنجىل سارىنداس ەڭبەگىندە قۇندى ويلارىن شىعىس پايعامبارىنىڭ تىلىمەن سويلەتتى. «زاراتۋسترا جالعىز قالعان ساتىندە ءوز جۇرەگىنە: «مۇمكىن ەمەس! بۇل اۋليە قارت ءوز ورمانىندا ءجۇرىپ ءالى كۇنگە دەيىن قۇدايدىڭ قايتىس بولعانىن ەستىمەگەن بە؟!» دەپ ۇڭىلە بەردى...»
زاراتۋسترانىڭ «قۇداي ءولدى» پىكىرى باتىس پەن شىعىس ويشىلدارىنا سان ءتۇرلى اسەر ەتىپ, ءار الۋان پىكىر وربىگەنى راس. اسىرەدىنشىلدەر مۇنى يمانسىزدىققا بالاسا, كەيبىر يدەولوگتەر ءوز مۇددەسىنە پايدالاندى. مەنىڭشە, نيتسشە ەۋروپادا جالعان «قۇدايلاردىڭ» ولگەنىن, ادامزات بالاسى ەندى ازات ويىمەن اسپاندى شارلايتىنىن جازدى. جالعاندىققا قامالعان سانا باردا, پروگرەسكە ورىن جوق. ءتىپتى ۆولتەردىڭ, رۋسسو مەن گەگەلدىڭ دە ارمانى جالعان «قۇدايلاردى» ءولتىرىپ, جاڭا اقىل-وي ساتىسىنا جول اشۋ ەدى. سوندىقتان دا ۆولتەر ء«وز بەتتەرىڭمەن ويلانۋعا قۇلشىنىڭدار!» دەپ دابىل قاققان-تىن.
نيتسشە اتاقتى كىتابىندا ادامدار اراسىنداعى ەلەنبەيتىن, بىراق تاعدىرعا اسەر ەتەر ۇساق ارەكەت پەن داعدىلار تۋرالى جازدى. جالعىزدىق پەن «بازار ادامدارى», كىشىلىك پەن كىسىلىك, كۇلكى مەن جالعان مۇڭ تۋرالى پوەتيكالىق تىلمەن سىر تارتتى. «مەن سەندەرگە جاقىننان قاشىپ, الىستى جاقسى كورۋگە كەڭەس بەرەمىن. ويتكەنى ادام ءوزىن ماقتاعىسى كەلگەندە كۋاگەرلەردى شاقىرادى. ال جاقىندارىڭا سەن تەك جاقسى جاعىڭنان كورىنگەندىكتەن ولار سەن جايلى جاقسى ويدا بولسا, ءوزىڭ تۋرالى ءوزىڭ دە تەك جاقسى پىكىردە قالىپ, وزگەرىس پەن دامۋ ۇدەرىسى باياۋلاماق». تاعى بىردە: «الەمدەگى ەڭ كەرەمەت قۇندىلىقتار ولاردى ناسيحاتتاماسا ەشتەڭەگە دە تۇرمايدى. بۇل ناسيحاتتاۋشىلاردى حالىق « ۇلى ادامدار» دەپ اتايدى» دەيدى. فيلوسوف وقىرماندارىن وڭاشالىققا, جالعىزدىققا ۇندەدى. «كىم جالعىزدىعىن سۇيمەسە, ەركىندىكتى دە سۇيمەيتىنىن» بايان ەتتى. «جالعىزدىق بىتكەن جەردەن بازار باستالادى. ال بازار باستالعان جەردەن ۇلى كومەديانتتار شۋى, ۋلى شىبىنداردىڭ ىزىڭى باستالادى. ءوز جالعىزدىعىڭا قاش! سەنىڭ ۋلى شىبىندارعا تالانعانىڭدى كورىپ تۇرمىن. دىمقىل جەل, تازا اۋاسى بار جاققا قاراي قاش! جالعىزدىعىڭا قاش!»
نيتسشە – جۇمباق ادام. ءومىرىنىڭ سوڭىنداعى شيەلەنىستەرى فيلوسوف تۋرالى اڭىزداردى ودان ءارى ەسەلەي ءتۇستى. ال باعاسىز كىتاپتارى ۋاقىت شەكاراسىن مۇزجارعىش سەكىلدى بۇزىپ كەلەدى.