قازىرگى تاڭدا جاساندى ينتەللەكت جۇيەلەرى قارقىندى دامىپ جاتىر. الەم بەت بۇرعان سالانى ەلىمىزدە دە دامىتۋعا دەن قويىلدى. وتاندىق ءىت-ماماندارى مەن ينجەنەرلەرى ءبىراز جىلدان بەرى ەڭبەك ەتىپ, العاشقى ناتيجەگە جەتتى. ەندى قازاقشا جاساندى ينتەللەكت جۇيەلەرى پايدالانۋشىلارعا قولجەتىمدى بولماق. ونىڭ شەتەلدىك تىلدىك پلاتفورمالاردان ارتىقشىلىعى دا كوپ. ەڭ باستىسى – ءوز جۇيەمىز قولدانۋشى دەرەكتەرىن ەستە ساقتامايدى, قاۋىپسىزدىكتى تولىق قامتاماسىز ەتە الادى.
Nazarbayev University جانىنداعى اقىلدى جۇيەلەر مەن جاساندى ينتەللەكت ينستيتۋتى (ISSAI) وتاندىق ينجەنەرلەر ازىرلەگەن جاڭا بۋىن جاساندى ينتەللەكت جۇيەلەرىن تانىستىردى. ولاردىڭ باستى ارتىقشىلىعى – قازاق ءتىلىن شەتەلدىك بالامالارعا قاراعاندا تەرەڭ ءتۇسىنىپ, اناعۇرلىم ءدال وڭدەي الاتىنىندا. جۇيەلەر قازاقشا سويلەم قۇرىلىمىن, تىلدىك ەرەكشەلىكتەرىن, ديالەكتيكاسىن, ءتىپتى مادەني كونتەكستى دە ەسكەرىپ, ءماتىننىڭ ماعىناسىن ساقتاي وتىرىپ تالدايدى. ينجەنەرلەر قازاق قوعامىنىڭ مادەني ەرەكشەلىگىن ەسكەرىپ, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك پەن تسيفرلىق تاۋەلسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدى نەگىزگى ۇستانىم ەتكەن.
«Oylan»
«ISSAI» ينجەنەرلەرى 5 ءتۇرلى جاساندى ينتەللەكت جاساعان. ءبىرىنشىسى «Oylan 2.5». بۇل جۇيە كەز كەلگەن سۇرانىسىڭىزعا جاۋاپ بەرە الادى. ءتىپتى اۋديو حابارلامالاردى قابىلداپ, وڭدەۋ فۋنكتسياسى بار. ول قازاق ءتىلىن جاقسى مەڭگەرگەن, ونىڭ ىشىندە ديالەكتىلەر مەن بەيرەسمي سويلەۋ فورمالارىن دا تۇسىنەدى. سونىمەن قاتار پرەزيدەنت باستاماسىمەن قولعا الىنعان رەفورمالارعا سايكەس قازاق ءتىلىنىڭ لاتىن گرافيكاسىن تانيدى. «OYLAN» ەلىمىزدىڭ مادەنيەتى مەن الەۋمەتتىك كونتەكستىن ەسكەرىپ جۇمىس ىستەيدى. اسىرەسە ءبىلىم مەن بيزنەس سالالارىندا دەرەكتەردىڭ قۇپيالىعى ەرەكشە ماڭىزدى بولعاندىقتان, بۇل مودەل جابىق ينفراقۇرىلىمدا ورنالاستىرىلعان جانە قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتەدى. ول قۇقىقتىق ءارى ەتيكالىق تالاپتارعا ساي جۇمىس ىستەيدى.
«MangiSoz»
بۇدان بولەك, «ISSAI» ۇسىنعان «MangiSoz 2.0» جۇيەسى سويلەۋدى تانۋ, كوپتىلدى اۋدارما سەرۆيسى. ول قازاق, ورىس, اعىلشىن, تۇرىك, قىتاي تىلدەرىن جوعارى دالدىكپەن وڭدەي الادى. قولدانۋشىلار سەرۆيستى ۆەب-پلاتفورما (mangyzsoz.nu.kz) ارقىلى نەمەسە API ينتەرفەيسى ارقىلى پايدالانا الادى. «MangySoz» چات-بوتتارعا, داۋىستىق كومەكشىلەرگە, call-ورتالىقتارعا, ءبىلىم جانە مەملەكەتتىك جۇيەلەرگە وڭاي ەنگىزىلەدى. بارلىق مالىمەت ەل اۋماعىندا, ناقتىراق ايتقاندا نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ داتا-ورتالىعىندا وڭدەلەدى, ياعني اقپارات شەتەلگە شىعارىلمايدى. سونىمەن قاتار پايدالانۋشىلاردىڭ دەرەكتەرى ساقتالمايدى جانە ەشكىم ونى وقي وقىلمايدى.
«TilSync»
ال «TilSync» جۇيەسى ىلەسپە اۋدارما جاساي الادى. بۇل جۇيە ءارتۇرلى ۆيدەوكونفەرەنتسيالاردا ءتۇرلى تىلدەر اراسىندا تىكەلەي اۋدارما جاساپ, اقپارات الماسۋدى جەڭىلدەتەدى.
«Beynele»
تاعى ءبىر تىڭ شەشىم – «Beynele» جاساندى ينتەللەكتى. ول تەك قازاقى ناقىشتا سۋرەت سالادى. وتاندىق مادەنيەتكە, ۇلتتىق ويۋ-ورنەكتەرگە, تۇرمىستىق ەرەكشەلىكتەرگە نەگىزدەلگەن جوعارى ساپالى سۋرەتتەر جاسايدى. بۇل قۇرال پەداگوگتەر مەن مەديا جوبا جاساۋشىلاردىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتىپ, ۇلتتىق مازمۇنداعى ۆيزۋالدى ماتەريالداردى تەز ءارى ءدال سالۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«Mangitas 02»
وسى جۇيەلەردىڭ نەگىزى – «Mangitas 02» اتتى وتاندىق ينفەرەنس سەرۆەرىندە جاتىر. بۇل – شەتەلدىك بۇلتتىق جۇيەلەردەن تاۋەلسىز, قاۋىپسىز, جەرگىلىكتى مالىمەتتەرمەن جۇمىس ىستەيتىن جي سەرۆەرى. مەملەكەتتىك مەكەمەلەر مەن مەكتەپتەردە قولدانۋعا وڭتايلى.
«جاساندى ينتەللەكت جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگى ەڭ الدىمەن ينفراقۇرىلىمعا بايلانىستى. بۇل – ءۇيدىڭ ىرگەتاسى سەكىلدى. ەگەر مىقتى ينفراقۇرىلىم بولماسا, الەمدەگى ەڭ ۇزدىك مودەلدەردىڭ ءوزى تولىققاندى جۇمىس ىستەي المايدى. بۇگىندە ەلىمىزدە سۋپەركومپيۋتەرلەر جەتىسپەيدى. ءيا, بۇل باعىتتا پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىمەن العاشقى قادامدار جاسالدى. الايدا ولاردىڭ تولىق جۇمىس ىستەۋ مەحانيزمى مەن قولجەتىمدى تاريفتەرى ءالى دە ناقتىلانباعان. بۇدان بولەك, اقش پەن ەۋرووداق تاراپىنان ەنگىزىلگەن ەكسپورتتىق شەكتەۋلەر دە ەلىمىزدىڭ تەحنو-لوگيالىق دەربەستىگىنە توسقاۋىل بولىپ وتىر.
سول سەبەپتى ءبىز ءوزىمىزدىڭ ىشكى سەرۆەرلىك ينفراقۇرىلىمىمىزدى «Mangitas 02» جوباسىن قولعا الدىق. بۇل – بىزگە سىرتقا تاۋەلدى بولماي, ءوزىمىزدىڭ تاجىريبەمىزدى, زەرتتەۋلەرىمىزدى, مودەلدەرىمىزدى وسىندا, ەل اۋماعىندا جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ال ەندى الداعى جوسپارلارعا كەلسەك – ءبىز ارقاشان پايدالانۋشىلارىمىزبەن كەرى بايلانىستا بولامىز. قولدانۋشىلاردان كەلەتىن پىكىرلەر مەن ۇسىنىستار ءبىزدىڭ ونىمدەردى ۇزدىكسىز جەتىلدىرۋىمىزگە نەگىز بولادى. ءبىز ءۇشىن ەڭ باستى باعالاۋ ولشەمى – حالىقتىڭ سەنىمى», دەيدى «ISSAI» ء«ىت» ونىمدەر مەنەدجەرى ءامينا بايكەنوۆا.
«ISSAI» باس ديرەكتورى حۋسەين اتاكان ۆارول بۇل جەتىستىك قازاق ءتىلىن تسيفرلىق جۇيەگە ەنگىزىپ قانا قويماي, مادەنيەتىمىزدى دە زاماناۋي فورماتتا ساقتاۋدىڭ جولى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«قازاق ءتىلى مەن مادەنيەتىنىڭ تسيفرلىق كەڭىستىكتە ءوز ورنىن تابۋى – وسى تەحنولوگيالار ارقىلى جۇزەگە اسادى. قازاقستان حالقى ءوز تىلىندە جانە ءوز ەرەجەلەرىمەن وزىق ينتەللەكتۋالدى جۇيەلەر جاساي الاتىنىن دالەلدەپ وتىر. بۇنىڭ بارلىعى قازاقستاندىق زەرتتەۋشىلەردىڭ, ينجەنەرلەردىڭ, دەرەكتەر سالاسىنلاعى مامانداردىڭ تالانتى مەن ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا جۇزەگە اسىپ وتىر», دەدى ول.
ايتا كەتەيىك, 2019 جىلى قۇرىلعان «ISSAI» بۇگىندە 70-تەن استام زەرتتەۋشى مەن ينجەنەردى بىرىكتىرىپ, تىلدىك تەحنولوگيالار, ءبىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ينفراقۇرىلىم, قاۋىپسىزدىك سالالارىندا بەلسەندى جۇمىس ىستەپ جاتىر.