ءماجىلىس دەپۋتاتتارى پالاتا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى داريعا نازارباەۆانىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن كەزەكتى ۇكىمەت ساعاتىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىرتقى ساياساتىنىڭ 2014-2020 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ» تاقىرىبىن تالقىلادى.
ۆيتسە-سپيكەر «تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ قازاقستان تەڭگەرىمدى كوپۆەكتورلى سىرتقى ساياسات جۇرگىزىپ كەلەدى. ۇلتتىق مۇددەمىزگە سايكەس, ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىمىزدى قامتاماسىز ەتۋگە, ەگەمەندىگىمىز بەن اۋماقتىق تۇتاستىعىمىزدى نىعايتۋعا جانە ەكونوميكامىزدى ودان ءارى دامىتۋعا باعىتتالعان. وسىنىڭ ناتيجەسىندە قازىرگى كەزدە ەلىمىز حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ تەڭ قۇقىلى مۇشەسى بولىپ قالىپتاستى. قازاقستان الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىمەن ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناس ورناتتى. ەلىمىز بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى, ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى, يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى سياقتى بىرقاتار حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ۇيىمدارعا مۇشە», دەدى.
كەلەسى كەزەكتە ول قازاقستاننىڭ يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ مەن قارۋسىزدانۋ, وڭىرلىك جانە جاھاندىق قاۋىپسىزدىك, ۇلتارالىق كەلىسىم, كونفەسسياارالىق تاعاتتىلىق پەن ۇنقاتىسۋ سالالارىنداعى حالىقارالىق باستامالارىن بۇكىل الەمنىڭ مويىنداپ وتىرعانىنا توقتالدى. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان الەمنىڭ باسقا مەملەكەتتەرى ساناساتىن جانە سىيلايتىن ابىرويلى ەلگە اينالدى. قازاقستاننىڭ جۇيەلى بىتىمگەرشىلىك قىزمەتىنە الەمنىڭ جەتەكشى ەلدەرى مەن حالىقارالىق ۇيىمدار وڭ باعا بەرۋدە. بۇل رەتتە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ بەدەلى ايرىقشا ءرول اتقارعانى ءمالىم. قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتى ءوز تيىمدىلىگى مەن پارمەندىلىگىن دالەلدەدى دەپ ايتا الامىز. سونىمەن قوسا, سوڭعى جىلدارى الەم تۇبەگەيلى وزگەرىستەرگە ۇشىراپ, جاڭا قاۋىپ-قاتەرلەر پايدا بولدى. وسىعان بايلانىستى وتكەن جىلدىڭ باسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىرتقى ساياساتىنىڭ 2014-2020 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىن بەكىتتى. بۇل تۇجىرىمداما «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا كورسەتىلگەن سىرتقى ساياسات سالاسىنداعى باعىتتار مەن ءمىندەتتەردىڭ نەگىزىندە ازىرلەندى. بۇگىنگى ۇكىمەت ساعاتىنىڭ تاقىرىبى وسى تۇجىرىمدامانىڭ ىسكە اسىرىلۋىن تالقىلاۋ بولماق, دەدى د.نازارباەۆا.
اتالعان تاقىرىپقا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرلان ىدىرىسوۆ بايانداما جاسادى. 2014 جىل قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتى ءۇشىن تابىستى جىل بولدى. جالپى, قازاقستاندا جانە شەتەلدەردە جوعارى دەڭگەيدە 59 ءىس-شارا جانە 70 ەكىجاقتى ساپار وتكىزىلدى. 73 حالىقارالىق شارت (22 مەملەكەتارالىق, 40 ۇكىمەتارالىق, 11 ۆەدومستۆوارالىق) جاسالدى. وتكەن جىلعى 19 مامىردا استانادا قازاقستان, بەلارۋس جانە رەسەي پرەزيدەنتتەرىنىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتقا قول قويۋىن تاريحي كۇن دەپ اتاۋعا بولادى. بۇل شارت 2015 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ جۇمىس ىستەي باستادى. بۇل ماڭىزدى قۇجات قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ 1994 جىلى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە (ممۋ) ايتقان ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا تۋرالى يدەياسىنىڭ ناقتى ىسكە اسىرىلۋى بولىپ تابىلادى. ەاەو تارتىمدىلىعىن الەمنىڭ 40-تان استام ەلىنىڭ ەاەو-مەن ەركىن ساۋدا ايماعىن قۇرۋ تۋرالى شارتقا قول قويۋى ايعاقتايدى. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق ينتەگراتسياعا ارنالعان باعىت ءبىزدىڭ ەلدىڭ ستراتەگيالىق تاڭداۋى بولىپ تابىلاتىنىن ايرىقشا اتاپ وتەمىن. جاھاندىق تۋربۋلەنتتىك جاعدايلاردا ەكونوميكالىق ينتەگراتسيا وبەكتيۆتى ءۇردىس جانە زاڭدى قۇبىلىس بولىپ تابىلادى. بىردە-ءبىر ەل ەكونوميكانى ينتەگراتسيالاۋسىز دامي المايدى. ال ءبىزدىڭ ەكونوميكا جاڭا نارىقتاردى, ساۋدا مەن ينۆەستيتسيالار ءۇشىن كەدەرگىلەردى جويۋدى قاجەت ەتەدى, دەدى ە.ىدىرىسوۆ.
مينيستر, سونىمەن قاتار, ەۋروپالىق وداقپەن كەڭەيتىلگەن ارىپتەستىك جانە ىنتىماقتاستىق تۋرالى جاڭا كەلىسىم جانە قازاقستاننىڭ دسۇ-عا كىرۋى تۋرالى كەلىسسوزدەردىڭ تابىستى اياقتالۋى وسىنىڭ ايعاعى بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ كورسەتتى. وسى جىلى ەو-مەن جاڭا كەلىسىمگە قول قويۋعا ءۇمىت ارتامىز. بۇل كەلىسىم قازاقستاندىقتار ءۇشىن ۆيزالىق رەجىمدى جەڭىلدەتۋدى قوسا العاندا, 29 سالادا ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ بولىپ تابىلادى. سونىمەن قاتار, وتكەن جىلى ءبىز قولايلى جاعدايلار جاساۋ جانە تاعى دا ۇلكەن ينۆەستيتسيالار تارتۋ ءۇشىن قازاقستاننىڭ نەگىزگى ينۆەستورلارى بولىپ تابىلاتىن 10 ەلگە ۆيزاسىز رەجىم جونىندەگى قاناتقاقتى جوبانى ىسكە قوستىق. ەنەرگەتيكا سالاسىندا ايتۋلى جەتىستىك رەتىندە قازاقستاننىڭ شەتەلدىك جوعارى دەڭگەيدەگى وكىلدەردىڭ قاتىسۋىمەن بولعان ەنەرگەتيكالىق حارتيا كونفەرەنتسياسىنىڭ 25-سەسسياسىنا (26-27 قاراشا, استانا) تابىستى توراعالىق ەتۋىن اتاپ وتۋگە بولادى. ەسكپو-2017-گە شەتەلدەردىڭ عىلىمي جانە تەحنولوگيالىق الەۋەتىن تارتۋ جونىندە بەلسەندى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. وسى جۇمىستاردىڭ شەڭبەرىندە الەمنىڭ عىلىمي توپتارىمەن جانە يننوۆاتسيالىق ورتالىقتارىمەن (اقش, ءۇندىستان, رەسەي جانە باسقا ەلدەردىڭ سەليكون القاپتارى) ىنتىماقتاستىق ورناتىلدى, دەدى ە.ىدىرىسوۆ.
مينيستر, سونداي-اق, ەلىمىز بەن ەلباسىمىزعا قاتىستى بىرقاتار باستامالاردى, بايلانىستاردى, سىرتقى ساياساتقا قاتىستى اتقارىلعان جۇمىستاردى اتاپ كورسەتتى.
پارلامەنت ءماجىلىسى حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ تالقىلانعان تاقىرىپقا قوسىمشا بايانداما جاسادى. «مينيستر سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى تاراپىنان ەلىمىزدىڭ 2014-2020 جىلدارعا ارنالعان سىرتقى ساياساتى تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا اتقارىلىپ جاتقان اۋقىمدى جۇمىستار جايلى تولىق بايانداپ بەردى. ناقتى ناتيجەلەر مەن ءبىرشاما جەتىستىكتەر بار ەكەنىن كورىپ وتىرمىز. جالپى العاندا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ سىرتقى ساياسات سالاسىنداعى ناقتى تاپسىرمالارىن ءتيىمدى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن مينيسترلىك بارلىق قاجەتتى جۇمىستاردى جۇرگىزىپ جاتقانىن اتاپ ءوتۋ قاجەت», دەدى م.اشىمباەۆ. سونداي-اق, بەسىنشى سايلانىم شەڭبەرىندە سىرتقى ساياسي مىندەتتەردى شەشۋگە جاڭا مۇمكىندىكتەر بەرەتىن بىرقاتار زاڭدار قابىلدانعانىن اتاپ كورسەتتى. جالپى العاندا, ءماجىلىس دەپۋتاتتارى, ونىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ كوميتەتتىڭ مۇشەلەرى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ باسشىلىعىمەن جانە قىزمەتكەرلەرىمەن سىندارلى ءارى تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتىپ, بەلسەندى جۇمىستار جۇرگىزۋدە. جانە ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتى تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان وسىنداي ماڭىزدى قىزمەتتى ودان ءارى بىرلەسىپ جالعاستىرامىز دەپ سەنەمىن», دەدى كوميتەت توراعاسى.
باياندامالاردان كەيىن ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ءسىم باسشىسىنا سۇراقتار قويىپ, مينيستر جاۋاپ قايتاردى. «ۇكىمەت ساعاتىندا مينيستر قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىرتقى ساياساتىنىڭ تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ بارىسى جايلى تولىق بايانداپ بەردى.
ماسەلەنى جان-جاقتى تالقىلادىق, دەپۋتاتتار تاراپىنان سىندارلى ءارى ماڭىزدى ۇسىنىستار ايتىلدى. ايتىلعان ۇسىنىستاردىڭ ءبارى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ جۇمىسىندا ەسكەرىلەتىن بولادى دەپ سەنەمىز. سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ الدىنا مەملەكەت باسشىسى قويعان ماڭىزدى مىندەتتەردى ۋاقتىلى ءارى ساپالى ورىنداۋ ءۇشىن مينيسترلىكتىڭ بارلىق مۇمكىندىكتەرى مەن الەۋەتى بار دەگەن سەنىمدەمىز. ءماجىلىس دەپۋتاتتارى وزدەرى تاراپىنان زاڭنامالىق دەڭگەيدە, سونداي-اق, پارلامەنتتىك ديپلوماتيا تەتىكتەرىن پايدالانا وتىرىپ, سىرتقى ساياسات تۇجىرىمداماسىنىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىن ىسكە اسىرۋعا جاردەمدەسۋگە دايىن, دەپ پالاتا ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۇكىمەت ساعاتىن قورىتتى.
ساۋلەبەك ءبىرجان.