مەملەكەت باسشىسى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قر-نىڭ قىلمىستىق زاڭناماسىن وڭتايلاندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا قول قويدى. بۇل قۇجات – قۇقىقتىق مەملەكەتتى نىعايتۋ جانە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان ماڭىزدى رەفورما. زاڭ بىرنەشە نەگىزگى باعىتتى قامتيدى, دەپ جازادى Egemen.kz.
جاڭا قىلمىس تۇرلەرى جانە جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ
زاڭدا جەكە باس قاۋىپسىزدىگىن قورعاۋعا, اسىرەسە ايەلدەر مەن ءالسىز توپتاردىڭ قۇقىعىن ساقتاۋعا باسىمدىق بەرىلگەن. وسى ورايدا مىناداي جاڭا نورمالار قابىلداندى:
ستالكينگكە (قۋدالاۋ) قاتىستى جاڭا قىلمىس قۇرامى ەنگىزىلدى. ەگەر ادام ءوز ەركىنە قارسى قۋدالانسا, زاڭ بۇزۋشىعا 200 اەك-كە دەيىن ايىپپۇل, 200 ساعاتقا دەيىن قوعامدىق/تۇزەتۋ جۇمىستارى نەمەسە 50 تاۋلىككە دەيىن قاماۋعا الۋ جازاسى قاراستىرىلعان.
ادام ۇرلاۋ جونىندەگى 125-باپتاعى "ەرىكتى تۇردە بوساتىلسا – جاۋاپكەرشىلىكتەن بوساتىلادى" دەگەن ەرەجە الىنىپ تاستالدى. ەندى مۇنداي ارەكەت ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك مىندەتتى تۇردە قاراستىرىلادى.
نەكە قۇرۋعا ماجبۇرلەۋ تۋرالى 125-1-باپ ەنگىزىلدى. بۇل باپتا زورلىق-زومبىلىقپەن نەمەسە ماتەريالدىق تاۋەلدىلىكتى پايدالانا وتىرىپ, نەكەگە يتەرمەلەۋ ءۇشىن ءۇش ءتۇرلى دەڭگەيدە (جەڭىل, اۋىرلاتىلعان جانە اۋىر زارداپقا اكەلگەن) جازا كوزدەلگەن. ەڭ اۋىر جاعدايدا كىنالى تۇلعا 10 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرىلۋى مۇمكىن.
دروپپەرلىككە ناقتى توسقاۋىل
تسيفرلىق كەڭىستىكتە الاياقتىق كوبەيىپ وتىرعان زاماندا زاڭ ينتەرنەت-قىلمىستارعا قارسى ناقتى شارالار قابىلدادى.
دروپپەرلىك – ءۇشىنشى تۇلعالاردىڭ اتىنان بانكتىك شوت اشىپ, الاياقتىققا كومەكتەسۋ – ەندى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە جاتادى. مۇنداي ارەكەت ءۇشىن 160 اەك-تەن 5000 اەك-كە دەيىنگى ايىپپۇل نەمەسە 7 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى قاراستىرىلعان.
سونىمەن قاتار:
زاڭسىز تولەم جاساۋ, اقشا اۋدارۋ;
بوتەن ادامنىڭ دەرەكتەرىن ءوز پايداسىنا قولدانۋ;
ماتەريالدىق سىياقى الۋ ارقىلى دروپپەرلىكپەن اينالىسۋ – اۋىرلاتاتىن ءمان-جايلار رەتىندە قارالادى.
ال ەگەر ادام العاش رەت وسىنداي ارەكەتكە بارىپ, ءوز ەركىمەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا حابارلاسىپ, تەرگەۋگە كومەكتەسسە, قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىكتەن بوساتىلۋى مۇمكىن. ايتا كەتۋ كەرەك, جۇبايىنىڭ نەمەسە جاقىن تۋىسىنىڭ كارتاسىن پايدالانۋ زاڭدى بولىپ ەسەپتەلەدى.
قىلمىستىڭ جاڭا قۇرامدارى مەن قۇقىقتىق ولقىلىقتاردى جويۋ
جاڭا زاڭ قازىرگى قوعامداعى قاۋىپ-قاتەرلەرگە جاۋاپ بەرە وتىرىپ, مىناداي جاڭا باپتار مەن جاۋاپكەرشىلىكتەر ەنگىزدى:
كوللەكتورلاردىڭ وكىلەتىن اسىرا پايدالانۋىنا بايلانىستى جاۋاپكەرشىلىك بەلگىلەندى. بۇل قادام ازاماتتاردى زاڭسىز قىسىمنان قورعاۋعا باعىتتالعان.
اۋە كولىگىن باسقارۋعا كەدەرگى كەلتىرۋ – ترانسپورتتىق قاۋىپسىزدىك ءۇشىن قىلمىس رەتىندە بەكىتىلدى.
ۆەيپ پەن تەمەكى ونىمدەرىنىڭ زاڭسىز اينالىمى – قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە جاتادى.
قىزىل كىتاپقا ەنگەن جانۋارلار مەن وسىمدىكتەردىڭ بولىكتەرى مەن تۋىندىلارىن زاڭسىز اينالىمعا ەنگىزۋ – 339-1-باپپەن رەتتەلەدى.
ادۆوكاتتاردىڭ كاسىبي قۇقىعىن قورعاۋ كۇشەيتىلدى. بۇعان دەيىن زاڭدا ادۆوكاتتارعا قاتىستى قۇقىقتىق كەپىلدىكتەر جەتكىلىكسىز بولعان.
قىلمىستىق پروتسەستەگى ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن كۇشەيتۋ
سوت تورەلىگى سالاسىنداعى وزگەرىستەر ازاماتتاردىڭ زاڭ الدىنداعى تەڭ قۇقىعىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. ەندى:
سۆيدەتەل, يمەيۋششي پراۆو نا زاششيتۋ ۇعىمى ەنگىزىلدى. مۇنداي كۋاگەر قورعانۋ قۇقىعىنا يە بولادى, ال تەرگەۋشى وعان ادۆوكات شاقىرۋعا كومەكتەسۋى ءتيىس.
ادۆوكاتتىڭ مىندەتتى قاتىسۋى جانە ونىڭ وكىلەتتىگى ناقتى جازىلدى.
كۋاگەردىڭ مارتەبەسى وزگەرىپ, ول كۇدىكتىگە اينالعان جاعدايدا, قۇقىقتارى الدىن الا ءتۇسىندىرىلىپ, زاڭ شەڭبەرىندە قورعالادى.
جازا اتقارۋ جۇيەسى مەن سوتتالعاندار قۇقىعىن جاقسارتۋ
قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسىندە دە ماڭىزدى جاڭاشىلدىقتار ەنگىزىلدى:
قىلمىستىق تەرىس قىلىق جاساعاندار تەرگەۋ يزولياتورىندا ەمەس, ارنايى قابىلداۋ ورىندارىندا ۇستالادى. بۇل ولاردى اۋىر قىلمىسكەرلەردەن وقشاۋلاپ, الەۋمەتتىك وڭالتۋعا جول اشادى.
بايلانىس وپەراتورلارى كولونيالاردا بايلانىس قۇرالدارىن اجىراتۋعا مىندەتتى. سونىمەن قاتار, درونداردىڭ ۇشۋىنا دا شەكتەۋ قويىلادى.
پروباتسيالىق باقىلاۋ – ءومىر بويىنا سوتتالعان ادام مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتىلعان جاعدايدا, وعان ەلەكتروندى باقىلاۋ قۇرالدارى قولدانىلادى.
نەكەنى بۇزۋ جەڭىلدەتىلدى: ەگەر جۇبايى حالىقارالىق ىزدەۋدە بولسا جانە ءۇش جىلدان استام ۋاقىت حابارسىز كەتكەن بولسا, كامەلەتكە تولماعان بالالارى بار-جوعىنا قاراماستان, نەكە بۇزۋعا رۇقسات بەرىلەدى.