كليماتتىڭ وزگەرۋى, جەر سىلكىنىسى مەن ىلعالدىلىق – عاسىرلار بويى ساقتالعان تاريحي ەسكەرتكىشتەر ءۇشىن بۇگىنگى تاڭدا باستى سىن-قاتەرلەردىڭ ءبىرى سانالادى. اسىرەسە, اعاش نەمەسە بالشىق نەگىزىندە تۇرعىزىلعان كونە قۇرىلىمدار تابيعي قۇبىلىستارعا اسا سەزىمتال كەلەدى. وسىنى ەسكەرگەن جاپونيا سىندى ەلدەر مادەني مۇرانى ساقتاۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىنە كوشە باستادى.
ماسەلەن, فۋكۋي پرەفەكتۋراسىنداعى ەيحەيدزي بۋددا عيباداتحاناسى بۇگىندە زاماناۋي 3D-لازەرلىك سكانەرلەۋ ارقىلى تولىقتاي تسيفرلىق فورماتقا كوشىرىلىپ جاتىر. بۇل جوبا «ساندىق ەگىز» دەپ اتالادى – ياعني عيماراتتىڭ ىشكى-سىرتقى قۇرىلىمىن ءدال قايتالايتىن ۆيرتۋالدى نۇسقاسى جاسالادى. مۇنداي اقپارات بولاشاقتا ەسكەرتكىشتى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ نەمەسە زەرتتەۋ ءۇشىن ماڭىزدى بولماق. جوبانى ىسكە اسىرىپ جاتقان T&I 3D جانە Shimizu Corporation كومپانيالارى بۇل ءتاسىل تەك ساۋلەت تۇرعىسىنان عانا ەمەس, مادەني جانە رۋحاني مۇراعا دەگەن قامقورلىقتىڭ دا كورىنىسى ەكەنىن اتاپ وتەدى.
جاپونيادا مۇنداي باستامالارمەن قاتار, ءداستۇرلى تاسىلدەر دە ۇمىت قالعان جوق. كانادزاۆا قالاسىنداعى تاريحي قامال قابىرعالارىن جەر سىلكىنىسىنەن كەيىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن شەبەرلەر ەجەلگى اراكابە ءادىسىن پايدالانادى. ول – كۇرىش ساباعى مەن توپىراقتان جاسالاتىن تابيعي سىلاق. زاماناۋي تەحنولوگيا مەن ۇلتتىق شەبەرلىكتىڭ ۇيلەسىمى وسىلايشا مادەني مۇرانى ساقتاۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالىنا اينالىپ كەلەدى.
مۇنداي جوبالار ءبىز ءۇشىن پايدالى بولار ەدى. سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە دە مادەني مۇرا نىساندارىنىڭ تابيعي توزۋىنا قاتىستى بىرقاتار جاعدايلار تىركەلگەن. ماسەلەن, تۇركىستان وبلىسىنداعى قاراتاۋدىڭ سىلەمىندە ورنالاسقان «اقبيكەش» مۇناراسىنىڭ ءبىر شەتى جۋىردا وپىرىلىپ ءتۇستى. بۇل مۇنارا – ورتاعاسىرلىق تاريحىمىزدىڭ ءبىر بەلگىسى رەتىندە ەل جادىندا ساقتالىپ كەلەدى. جەرگىلىكتى جەرلەردە كەيبىر كەسەنەلەردىڭ دە كۇتىمسىز كۇيدە قالىپ جاتقانى بايقالادى. سايرامداعى «بوزداق» باتىر كەسەنەسىنىڭ احۋالى, قالا بەردى كەيىنگى زاماندا سالىنعان جەزقازعانداعى «ستەپلاگ» ەسكەرتكىش كەشەنىنىڭ قازىرگى جاي-كۇيى – وسىعان مىسال.
ارينە, بىزدە رەستاۆراتسيا جاسالمايدى دەۋگە بولمايدى. الايدا كەي جاعدايدا بۇل جۇمىس ەسكى ءۇيدى جوندەۋمەن تەڭ دەڭگەيدە جۇرگىزىلىپ جاتادى. تاريحي نىساننىڭ باستاپقى قۇرىلىمىن ساقتاۋدىڭ ورنىنا, ونىڭ ۇستىنەن قازىرگى كىرپىشپەن قالانىپ, سىرتى تەگىستەلىپ سىلاقتالىپ كەتەدى. مۇنداي ءتاسىل – شىن مانىندەگى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ ەمەس, تەك كوزبوياۋشىلىققا اينالۋى مۇمكىن. مىسالى, كونە كىرپىشتىڭ وزىندىك قۇرامى مەن ءپىشىنى بار, ونى سول ءداۋىردىڭ تەحنولوگياسىمەن جاساپ, سوعان ساي قالپىنا كەلتىرگەن ءجون. مۇنداي ادىستەردى جاڭعىرتۋ ءۇشىن بىزگە دە جاپونياداعىداي 3D-سكانەرلەۋ جانە ساندىق مودەلدەۋ تەحنولوگيالارىن قولدانۋ ارتىقتىق ەتپەيدى. تاريحي مۇرانى ءدال ساقتاپ, كەلەشەك ۇرپاققا تۇپنۇسقا بەينەسىندە جەتكىزۋ ءۇشىن وسىنداي عىلىمي تاسىلدەرگە نازار اۋدارۋ ماڭىزدى.
جاپون ۇلگىسى تاريحي ەسكەرتكىشتەردى ساقتاۋ ىسىندە جاڭا ءتاسىل مەن جۇيەلى ۇستانىم قاجەت ەكەنىن ايقىن كورسەتەدى. ساندىق مودەلدەر جاساۋ, 3D سكانەرلەۋ ارقىلى قۇجاتتاندىرۋ, تاريحي ورىنداردىڭ جاي-كۇيىن جۇيەلى باقىلاۋ – الداعى ۋاقىتتا ەلىمىزدىڭ دە كۇن تارتىبىنە ەنەتىن تاقىرىپ بولارى انىق.