– قايرات مۇرات ۇلى, وتان قورعاۋشى كۇنى قۇتتى بولسىن! كوك تەڭىزدىڭ ۇستىندە جۇرگەن سىزدەردىڭ ەلىمىزدىڭ تىنىشتىعىن قورعاپ, قاۋىپسىزدىگىن ساقتاپ جۇرگەن ەڭبەكتەرىڭىز ەرەن. ايتىڭىزشى, اسكەري تەڭىزشى بولۋ ارمانىڭىز با ەدى, الدە بۇل سالاعا جاستىق قىزىعۋشىلىقپەن كەلدىڭىز بە؟
– راحمەت! ارينە, اسكەري قىزمەتكەر بولۋ مەنىڭ بالا كەزدەن كوپ ارمانداپ, كوپ قيالداعان ماقسات-مۇراتىم بولدى. الماتى قالاسىندا تۋىپ-وسكەن مەنى وسى وي باۋىرجان مومىش ۇلى اتىنداعى اسكەري مەكتەپكە الىپ كەلدى. ونى اياقتاعان سوڭ, 2004-2009 جىلدارى رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىنداعى ۇلى پەتر اتىنداعى اسكەري تەڭىز كورپۋسىندا وقىدىم. وسىلايشا ەلىمىزدىڭ تەڭىزدەگى شەكاراسى سانالاتىن ماڭعىستاۋ وڭىرىنە, اقتاۋ قالاسىنا كەلىپ, كاسپي تەڭىزىندە قىزمەتىمدى باستادىم. العاشىندا «ۇشقىر» اتتى كىشى كۇزەت كەمەسىندە شتۋرماندىق-جاۋىنگەرلىك ءبولىمىنىڭ كومانديرى بولدىم, كەيىننەن وسى كەمەنىڭ كومانديرىنىڭ كومەكشىسى بولىپ قىزمەت ەتتىم. كەلەسى قادامىم «باتىل» كىشى كۇزەت كەمەسىنىڭ كومانديرى بولىپ جالعاستى. سوڭعى ەكى جىلدان بەرى زىمىراندى-ارتيللەريالىق كەمەسىنىڭ كومانديرىمىن. تەڭىز ۇستىندە كەمەدە قىزمەت ەتۋدە التى جىلدان استام تاجىريبە جيناعان تەڭىزشى, ءارى ءىرى كەمەنىڭ كاپيتان-لەيتەنانت شەنىندەگى كومانديرى بولىپ ۇلگەردىم. بالا كەزىمدەگى ارمانىم وسىلاي ورىندالدى دەۋگە بولادى.
– «ورال» كەمەسى وتاندىق اسكەري سۋ كولىگى عوي. كەمەنىڭ الەۋەتى قانداي؟
– ورال قالاسىنداعى «زەنيت» زاۋىتىندا قۇراستىرىلعان بۇل كەمە سۋعا 2013 جىلى 30 ساۋىردە ءتۇسىرىلدى. قازىر كاسپي تەڭىزىندەگى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تىنىشتىق كۇزەتىندەگى بەس اسكەري كەمەنىڭ ءبىرى. اۆتوماتتى باسقارۋ جۇيەسى بار, ارتيللەريا, زەنيتتى زىمىران مەن سوققى بەرۋشى زىمىران كەشەنى توپتاستىرىلعان بۇل كەمەمەن تەڭىزشىلەر 72 مىڭ شاقىرىم اۋماقتى الاڭسىز كەسىپ ءوتىپ ءجۇر. قىزمەتشىلەر ناۆيگاتسيا جۇيەسى مەن بايلانىس قۇرالىنىڭ كومەگىنە جۇگىنەدى. جەتى مىڭ اتتىڭ كۇشى بار اسكەري كەمەدە 40-قا تارتا ەكيپاج مۇشەسى تەڭىزدەگى شەكارا مەن ستراتەگيالىق ماڭىزدى نىسانداردى قورعاۋ مىندەتىمەن اينالىسامىز.
– جاقسى ەكەن. اسكەري قىزمەتتىڭ وڭايى جوق قوي, ايتسە دە تەلەگەي تەڭىز ۇستىندە تىرلىك ەتۋدىڭ, ناقتىراق ايتقاندا, وتان الدىنداعى اسا ماڭىزدى اسكەري مىندەتتى ورىنداۋدىڭ قيىندىعى زور بولار؟!
– وڭاي ەمەس. قۇدايعا شۇكىر دەيىك, ەلىمىز تىنىش, شەكارامىز ءبۇتىن. وسى تۇراقتىلىق ساقتالسا, اپتالاپ ءۇي كورمەي, ۇنەمى تەڭىز تورىنەن تابىلاتىن ءبىزدىڭ كۇندەلىكتى جۇمىسىمىزدىڭ قيىندىعىنىڭ ءوزى ءبىز ءۇشىن قىزىقتى, اسەرلى بولىپ قالا بەرمەك. اسكەري تەڭىزشى قىزمەتى قانشالىقتى قيىن بولسا دا, تمد ەلدەرىندە العاشقى بوپ اسكەري كەمەدە قىزمەت جاساعان قىز دا ءبىزدىڭ كەمەدە. بايلانىس جاۋىنگەرلىك ءبولىمىنىڭ تەحنيگى, ءبىرىنشى ساتىلى ستارشينا يبراەۆا جانار ەركىنقىزى – ۇلگىلى اسكەري قىزمەتكەر. بۇدان قىزدار دا ەل تىنىشتىعىن قورعاۋعا ەر-ازاماتتارمەن بىرگە اتسالىسىپ, وتانعا تەگەۋرىندى قىزمەت ەتە الاتىندىعىن, قانداي قيىندىقتان دا قاشپايتىندىعىن ايتقىم كەلەدى. قازىرگى كەزدەسىپ تۇرعان قيىندىق اۋا رايىندا عانا عوي, ءىرىلى-ۇساقتى تولقىندار, داۋىلدار كەمەنى جەلدىڭ باعىتى مەن ەكپىنىنە, تولقىننىڭ سوعىسىنا قاراي ىڭعايلاپ ءجۇرۋدى تالاپ ەتەدى. ءبىز التى جىل بويى كاسپي تەڭىزىنىڭ قىر-سىرىنا ءبىراز قانىعىپ قالدىق.
– مەرەكەنى قالاي قارسى الۋداسىزدار؟
– بيىل تامىز ايىندا كاسپي ماڭىنداعى مەملەكەتتەردىڭ, ياعني قازاقستان, تۇرىكمەنستان, ازەربايجان, رەسەي جانە يران ەلدەرى اسكەري كەمەلەرىنىڭ اراسىندا العاش رەت كەمە بياتلونىنان حالىقارالىق سايىس وتپەك. قازاقستاننان «ورال» جانە «سارىارقا» كەمەلەرى وسى جارىسقا قىزۋ دايىندىق ۇستىندە. ادام قۇتقارۋ, نىسانانى جويۋ, اپاتقا ۇشىراعان كەمەگە كومەك بەرۋ, ءتۇرلى جاعدايلاردا كوماندا قابىلداۋ, كەمەلەردىڭ ءبىرىن-ءبىرى سۇيرەۋى سىندى سان الۋان جارىستارمەن بىرگە, جاعالاۋدا ەكيپاج مۇشەلەرى اراسىندا سپورتتىق سايىسى قوسا وتەدى. كوك بايراقتى كوككە كوتەرىپ, ەلىمىزدىڭ مەرەي-مارتەبەسىن ارتتىرۋ, قازاقستاندىق اسكەري-تەڭىزشىلەردىڭ الەۋەتىنىڭ زور ەكەندىگىن تانىتۋ ءۇشىن جۇمىستانۋدامىز.
– ساتتىلىك تىلەيمىز. 28 جاستاعى كەمە كومانديرىنىڭ جەكە ءومىرى, وتباسى جايلى بىلە كەتسەك.
– مەن اتا-انامنىڭ جالعىز ۇلىمىن, ءبىر قارىنداسىم بار. ادەتتە جالعىز ۇلدى اتا-انالارى الىس جاققا, اۋىر قىزمەتكە جىبەرۋگە قيماي قينالادى ەمەس پە؟ مەنىڭ اتا-انام تاراپىنان قيماستىق بولعان شىعار, الايدا قارسىلىق بولعان جوق. مەنىڭ ومىرلىك جولىما, ماماندىعىما تۇسىنىستىكپەن قاراعان ول كىسىلەرگە العىسىم شەكسىز. قازىر ءوزىم دە وتباسىلىمىن, ءتورت پەرزەنتىم بار, زايىبىم بانك سالاسىندا قىزمەت ەتەدى.
– مەرەكەگە وراي ارىپتەستەرىڭىزگە تىلەگىڭىز؟
– ەڭ ءبىرىنشى ەلىمىزگە تىنىشتىق, حالقىمىزعا اماندىق تىلەيمىن. ەشقاشان جاماندىق بولماسىن جانە وتان قورعاۋشىلاردىڭ دەنى ساۋ, بىلىگى دە, بىلەگى دە مىقتى ناعىز جاۋىنگەر بولۋىنا تىلەكتەسپىن!
گۇلايىم شىنتەمىرقىزى, «ەگەمەن قازاقستان».
ماڭعىستاۋ وبلىسى.