بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى قوعامنىڭ ايناسى, قايناعان پىكىر الاڭى دەسەك تە, قالىڭ جۇرتشىلىق اينالاداعى كوپ ماسەلەنىڭ كوتەرىلۋ-كوتەرىلمەۋىن, شەشىلۋ-شەشىلمەۋىن قالام ۇستاعاندارمەن بايلانىستىرادى. دۇرىسى, ءۇمىت ەتەدى. «توپ باستاعان كوسەمدەر, ءسوز باستاعان شەشەندەر قايدا؟» دەگەن سىڭايدا... ءبىر قىزىعى, تالاي ەلدىڭ قايراتكەرلەرى ساياسي بيلىك وليمپىنە شىققانعا دەيىنگى قوعامدىق قىزمەتىن «پۋبليتسيست» دەپ كورسەتىپتى. بۇل لاتىننىڭ حالىق پەن قوعام ۇعىمىنان ءوربيتىنى تۇسىنىكتى.
ۇلىبريتانيانىڭ ايگىلى پرەمەر-ءمينيسترى ۋينستون چەرچيلل ۇلكەن ساياساتقا كەلگەنشە اسكەري جۋرناليست بولعانى, ۇكىمەتباسى قىزمەتىندە ءجۇرىپ-اق ادەبيەتتەن نوبەل سىيلىعىن يەلەنگەنى ءمالىم. بيوگرافتار «قايراتكەر نون-فيكشن (بوياماسىز دەرەكتى پروزا) جانرىندا قالام سىلتەپ, الەمدىك ماراپاتتى دا سول ءۇشىن الدى» دەپ جازادى. ايتقاندايىن, نوبەل كوميسسياسى شەشىمىندە ونىڭ شىنشىل قالامگەرلىگىمەن قوسا «ادامزات قۇندىلىقتارىن قورعاۋداعى العاۋسىز شەشەندىگى» اتاپ كورسەتىلگەن.
«ۋايىمشىل ادام ءار مۇمكىندىكتەن قيىندىقتى عانا كورەدى, ال ءۇمىتتى ادام ءار قيىندىقتان شىعاتىن مۇمكىندىكتى ىزدەيدى» دەپتى وسى تۇلعا. تاعى دا ول: «تاريحتى وقۋدان, تاريحتان ۇيرەنۋدەن جالىقپاڭىز. مۇندا ساياسي پاراساتتىڭ بار قۇپياسى تۇنىپ تۇر» دەيدى.
ارينە, وسىنداي اسىل ءسوزدى ءبىزدىڭ ءبىرتۋارلار دا ايتقان. الاش ەلىنىڭ تۇڭعىش ۇكىمەت باسشىسى ءاليحان بوكەيحان دا ۇلكەن ساياساتقا كەلگەنشە جۋرناليست رەتىندە بيلىككە ۇلت زارۋلىگىن جەتكىزدى. «تالاسىپ-تارتىنباعان كىسىگە دە, حالىققا دا ءتامام قاسقىر اراسىندا بايگە جوق» دەيدى شەشەندىگى مەن كوسەمدىگى تەڭ ۇلت كوشباسشىسى. بۇل ءسوز بۇگىن دە كوكەيكەستى. تاعى بىردە: «قازاقتى اق جولعا سالامىن دەسەڭ, ءىستىڭ استارىن قاراستىر. ءىستىڭ سىرتى – جاۋعا بەل كورسەتكەندىك» دەپتى.
راس, الەم مەن ۇلت دانالىعىنىڭ تامىرى تەرەڭدە, عاسىرلار قويناۋىندا جاتىر. وقۋى كەم, پاراساتتان ادا, دانالىقتىڭ نە ەكەنىن بىلمەيتىن ادام ءوز باسىنداعى, اينالاداعى قيىندىققا بىرەۋ كىنالى دەپ ويلايدى. بۇرىنعى-كەيىنگىنىڭ اتويىن, ايقايىن, اشۋىن, ءتىپتى تۇرمىستىق بۇزاقىلىق پەن كيكىلجىڭدى باتىرلىققا, شىندىق ىزدەۋگە بالايدى. «بەتىنە ايتتىم», «بەت-جۇزىنە قاراماي سويىپ سالدىم», «يت تەرىسىن باسىنا قاپتادىم» دەپ, الەۋمەتتىك جەلىدەگى باسى بار دا, اياعى جوق ءسوزىن – «شەشەندىككە», ءتۇرلى ورتاداعى تايىنسىز قادامىن – «كوسەمدىككە» تەڭەپ جاتادى. ەڭ وكىنىشتىسى, ءوزى تۇسىنبەگەن, تۇسىنگەننىڭ بايىپتاماسىن وقىپ-توقىماعان كۇيى قوعامداعى وزەكتى ماسەلەلەرگە قاتىستى جۇرتشىلىق سەنىمىنە سەلكەۋ تۇسىرەدى. اتاق-دارەجەسى اجەپتاۋىر, ء«بىراز وقۋدى» تاۋىسقان دارداي ازاماتتار گازەت-جۋرنال شولماي, تالداۋ ماقالالارعا, دەرەك پەن دايەككە وي كوزىمەن قاراماي, بازار ماڭىنىڭ جەڭىل اڭگىمەسىن, «قارا جەل» اقپاراتىن جوسىلتىپ جۇرەتىنىنە قايران قالاسىز. مۇندايدا دانا اباي قاعيداتى – تەمىرقازىق.
«اقساقال ايتتى, باي ايتتى,
كىم بولسا, مەيلى سول ايتتى –
اقىلمەنەن جەڭسەڭىز.
ناداندارعا بوي بەرمە,
شىن سوزبەنەن ولشەڭىز».
ەلىمىزدەگى ۇلت باسىلىمدارىنىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىنداعى ەكونوميكالىق قيىندىقتارداعى دا, كەشەگى قاڭتار دۇربەلەڭىندەگى دە, بۇگىنگى ادىلەتتى ورنىقتىرۋداعى دا ەلەۋلى قىزمەتى جۇرت سەنىمىن قولداۋى, نىعايتۋى, ىنتالاندىرۋى, قاناتتاندىرۋى دەر ەدىك.
ىلگەرى-سوڭعى دانىشپانداردان ء«ومىردىڭ ءمانى نەدە؟» دەپ سۇراعاندا, كوبى: «ەرتەڭگە دەگەن سەنىمدە!» دەپ جاۋاپ بەرگەن. اباي «سەگىز اياقتىڭ» ءبىر قايىرىمىندا «جىگەرلەن, سىلكىن, قايراتتان, بەركىن!» دەپ, وسى حالىقتىڭ ۇزىلمەيتىن سەنىمىن ايتادى.
سەنىم جوعالسا ياكي باسەڭدەسە, ىنتالانۋ دا السىرەيدى. «بويدا قايرات, ويدا كوز, بولماعان سوڭ, ايتپا ءسوز». اقىن ادام بولمىسىنداعى ءۇمىت پەن سەنىم جالىنىن ەشكىم وشىرە المايتىنىن «قاراشادا ءومىر تۇر» ولەڭىندە: «ىشىندە كىمنىڭ وتى بار, قار جاۋسا دا, سونەر مە؟» دەپ تۇسىندىرەدى.
قازىر مەملەكەت باسشىسى يدەولوگيالىق تۇعىرناما رەتىندە ايقىنداعان ادىلەتتىلىكتىڭ مازمۇنىندا دا سەنىم مەن جاۋاپكەرشىلىك تۇر. زاڭ مەن ءتارتىپ, تازا قازاقستان – جاڭارعان مەملەكەت باعىتىنىڭ باستى باعدارى. بۇل – قۇقىقتىق مادەنيەت قالىپتاستىرىپ-دامىتۋدىڭ دىلگىر شارتى. الەمدىك جانە ۇلتتىق ۇيلەسىمنىڭ وركەنيەتتى ولشەمى. بۇگىن قالانىپ جاتقان ەرتەڭنىڭ, باياندى كەلەشەكتىڭ ىرگەتاسى. ادىلەتتىلىك – مەملەكەت پەن قوعامعا ورتاق قاسيەت, ورتاق مىندەت.
باق – ماڭداي تەرمەن, جاۋاپتى ەڭبەكپەن كەلەتىن ادىلدىك پەن پاراسات جەڭىسىنىڭ ءسات سايىنعى ايناسى. سەنىم مەن ءۇمىتتىڭ اشىق الاڭى.
ءباسپاسوز باعىن اشقان قالامگەر, جىگەرلەندىرۋ جامپوزى اۋستراليالىق نيك ۆۋيچيچ دەگەن ازاماتتى كوبىمىز بىلەمىز. تۋعاننان – نىسانالى (تەتراامەليا سيندرومى), اياق-قولى جوق. بىراق تاۋداي سەنىمىمەن تالاي اسۋدى باعىندىرعان. ء«وزىڭنىڭ مىقتى جاعىڭدى تالماي شىڭداساڭ, ارمانىڭا جەتەسىڭ. كەكەسىنگە قاراماي جىگەرلەن. سەن – ءوز الەمىڭنىڭ وزەگىسىڭ!» دەپتى ول. ءۆۋيچيچتىڭ بۇل بايلامى بارشا ازاماتقا, كۇللى سالاعا, سونىڭ ىشىندە جۇرتتى جىگەرلەندىرەتىن باق-قا دا قاتىستى.
قالام دا, اقپارات تا مەملەكەتشىل بورىشقا, ەل سەنىمىنە جۇمىلعاي.