ادامزات تاريحىندا العاش رەت كوشپەلى تۇرمىستى نەگىز ەتىپ يمپەريا قۇرعان – عۇن ۇلىسى ب.ز.د. IV عاسىردان باستاپ ب.ز.د. 55 جىلعا دەيىن ءومىر ءسۇردى. تاريحي دەرەكتەردە عۇندار حان يمەرياسىنان 100 جىلعا دەيىن المان-سالىق الىپ وتىرعانى ايتىلادى. تابىلعان جۇرت وسى العاشقى عۇن مەملەكەتىنە تيەسىلى وردانىڭ جۇرتى. قىتاي دەرەكتەرىندە عۇن ورداسى – لۋن-چەن نەمەسە لۋت دەپ جازىلىپ, قالا قات-قابات قورعانمەن قورشالعاندىعى, وتە ۇلكەن جاساندى سۋ قويماسى بولعاندىعى جازىلعان, دەپ جازادى Egemen.kz.
ارحەولوگتار اراسىندا وسى دەرەكتەردە ايتىلعان بويىنشا «عۇن ورداسى لۋت وتۋكەن ۇستىرتىندە ورنالاسقان» دەگەن بولجام باسىم ورىندا بولىپ كەلگەن. سوڭعى جىلدارى وسى وڭىرگەن جۇرگىزىلگەن ارحەولوگيالىق بارلاۋ كەزىندە ارقانعاي ايمىعى, ءولزيت سۇمىن جەرىنەن عۇن ورداسى لۋت قالانىڭ تۇعىرى تابىلدى.
«قالانىڭ اۋماعى 550 ح 550 مەتر شاماسىندا جانە شاھاردى اينالدىرا قورعان تۇرعىزىلعان. وسى قورعاننىڭ ءدال ورتاسىندا 250 ح 210 مەتر ولشەمدە كۇنقاعارلى اشىق ساراي ورنالاسقان. ال بيلەۋشى سارايى قورعانىڭ وڭ جاق قاپتالىندا تۇرعان» دەگەن ءپاتۋا ايتىپتى ارحەولوگيالىق جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى ت.يدەرقانعاي دەگەن موڭعول عالىمى.
سونداي-اق قالانىڭ وڭ جاق بولىگىندە جازعى سۋقويماسىنىڭ سورابى تابىلىپتى. بۇعان دالەل كونە قىتاي جازبالارىندا «عۇندار استاناسى لۋت قالاسىندا زور باسسەيىن بولدى» دەگەن دەرەك بارىن جوعارىدا ايتتىق.