ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا جاستار سايلاۋعا بەلسەندى قاتىسىپ, مەملەكەتتىك باسقارۋ ىسىنە ارالاسۋعا ىنتالى بولسا, بۇل دەموكراتيالىق قوعامنىڭ نىعايۋىنا جول اشاتىن وڭ وزگەرىس. ەندەشە, جاس بۋىننىڭ ساياسي بەلسەندىلىگى قانداي؟
پرەزيدەنت جانىنداعى قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ (قزسي) دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, ەلىمىزدەگى سايلاۋلارعا جاستاردىڭ (18-29 جاس) قاتىسۋ دەڭگەيى - تومەن, ال ەگدە جاستاعى ازاماتتاردىڭ بەلسەندىلىگى ايتارلىقتاي جوعارى. قزسي ساراپشىلارىنىڭ پىكىرىنشە, سايلاۋ پروتسەسىن ۇيىمداستىرعان كەزدە سايلاۋشىلار اراسىنداعى ايماقتىق ەرەكشەلىكتەرگە ءمان بەرگەن ءجون. ماسەلەن, وڭتۇستىك, باتىس ايماقتار مەن مەگاپوليستەردە تۇراتىن جاس تۇرعىندارى سايلاۋ كەزىندە شىعىس جانە سولتۇستىك وبلىستاردىڭ ەگدە تۇرعىندارىنا قاراعاندا سايلاۋ كوميسسيالارى مەن كانديداتتارىنىڭ باسقا تاسىلدەرىن تالاپ ەتەدى.
ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, 18-29 جاس ارالىعىنداعى حالىقتىڭ ەڭ جوعارى ۇلەسى ماڭعىستاۋ (26,3%), تۇركىستان (28,1%) وبلىستارىندا جانە شىمكەنت قالاسىندا (29%) تۇرادى. ال 61 جاستان اسقان ازاماتتار ەڭ از شوعىرلانعان وڭىرلەر قاتارىندا - ماڭعىستاۋ وبلىسى مەن شىمكەنت قالاسى (13,4%), سونداي-اق استانا (12,9%) بار. ەل بويىنشا بۇل ساناتتاعى ورتاشا كورسەتكىش – 18,6%.
ال ەڭ بەلسەندى سايلاۋشىلار توبى – 30-45 جاس ارالىعىنداعى ازاماتتار. بۇل ساناتتىڭ ۇلەسى ەل بويىنشا ورتا ەسەپپەن 34,8%-دى قۇرايدى.
ساراپشىلار جاستاردىڭ ساياسي بەلسەندىلىگىنىڭ تومەندىگىن قۇقىقتىق اقپاراتتىڭ جەتكىلىكسىزدىگىمەن بايلانىستىرادى. ولار ساياسات تۋرالى مالىمەتتىڭ نەگىزگى بولىگىن الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى (78,8%) الادى. بۇل ءبىر جاعىنان, اقپاراتتى جەدەل جەتكىزۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالى بولعانىمەن, ەكىنشى جاعىنان, ادامداردىڭ سەنىمدى ءارى تەرەڭ اقپاراتقا قول جەتكىزۋ مۇمكىندىگىن شەكتەيدى. وسىعان بايلانىستى, جاستاردىڭ ازاماتتىق بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋ جانە ولاردىڭ ساياساتقا قاتىسۋىنا قولايلى جاعداي جاساۋ ماقساتىندا 2023-2029 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك جاستار ساياساتىنىڭ تۇجىرىمداماسى قابىلداندى. بۇل قۇجات جاستاردىڭ ءومىر ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان 12 نەگىزگى ينديكاتوردى قامتي وتىرىپ, ولاردىڭ قۇندىلىقتىڭ باعدارلارىنا دا وڭ اسەر ەتۋدى كوزدەيدى.
سونىمەن قاتار وتكەن جىلى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى TikTok پەن Telegram پلاتفورمالارىندا جاستارعا ارنالعان رەسمي اقپاراتتىق پاراقشالار اشىپ, ولاردىڭ قىزىعۋشىلىعى مەن قابىلداۋ ەرەكشەلىكتەرىنە ساي كونتەنت ۇسىنۋدى قولعا الدى. بۇل قادام جاستارمەن تىكەلەي جانە ءتيىمدى ديالوگ ورناتۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر.
«بۇرىن ساياسات دەگەن تەك ۇلكەن كىسىلەردىڭ ءىسى سياقتى كورىنەتىن. بىراق قازىر قوعامدا بولىپ جاتقان وزگەرىستەر مەن رەفورمالار بىزگە دە تىكەلەي اسەر ەتەتىنىن ۇعىندىق. سايلاۋعا قاتىسۋ ءوز داۋىسىڭدى ءبىلدىرۋ عانا ەمەس, ەل تاعدىرىنا ارالاسۋدىڭ زاڭدى جولى. ۋنيۆەرسيتەتتە بىزگە قۇقىقتىق ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋعا باعىتتالعان سەمينار, پىكىرتالاستار ءجيى وتەدى. بۇل ءوزىمىزدى ەركىن ءارى سانالى ازامات رەتىندە قالىپتاستىرۋعا سەپتىگىن تيگىزىپ جاتىر», دەيدى ە.ا. بوكەتوۆ اتىنداعى قاراعاندى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى جۇلدىز كامالوۆا.
قازاق ۇلتتىق قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى ارۋجان قادىروۆا دا جاستاردىڭ ساياساتقا ارالاسۋى وتە ماڭىزدى دەپ سانايدى.
«ەلدىڭ ساياسي ومىرىنە بەلسەندى ارالاسقىم كەلەدى. الەۋمەتتىك جەلىلەردەن عانا ەمەس, سەنىمدى دەرەككوزدەردەن اقپارات ىزدەپ, پىكىرتالاستارعا قاتىسۋعا تالپىنىپ ءجۇرمىن. ساياساتتى سىرتتان باقىلاماي, ونىڭ ءبىر بولشەگى بولۋعا دايىنمىن», دەيدى ول.
جالپى جاستارعا ساياسي داعدىلاردى ۇيرەتۋ, قۇقىقتىق ءبىلىم بەرۋ, ولاردىڭ ساياسي ومىرگە قاتىسۋىنا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋ ماڭىزدى. ويتكەنى جاستار – ناقتى وزگەرىستەردىڭ قوزعاۋشى كۇشى.
كامشات تولەگەنوۆا,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ-دىڭ 2-كۋرس ستۋدەنتى