تاۋەلسىزدىك العان جىلداردان بەرى قازاق ەلى بۇۇ-نىڭ بىتىمگەرلىك ميسسيالارىنا تۇراقتى تۇردە قاتىسىپ, دۇنيەدەگى تىنىشتىق پەن قاۋىپسىزدىكتىڭ جاقتاسى ەكەنىن ءىس جۇزىندە دالەلدەپ كەلەدى. بۇل – ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتىن بەكەمدەۋ مەن ونى قولداۋ ارەكەتىنىڭ كورسەتكىشى.
ءبىرىنشى كەزەڭ
قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ بىتىمگەرلىك قىزمەتى شارتتى تۇردە 2014 جىلعا دەيىن جانە 2014 جىلدان كەيىن بولىپ ەكى كەزەڭگە بولىنەدى. العاشقى كەزەڭدە اسكەري قىزمەتشىلەرىمىز تمد-نىڭ تاجىكستانداعى جانە بۇۇ بىتىمگەرلىك ميسسيالارىنان تىس اقش كواليتسيالىق كۇشتەرىنىڭ قاتارىندا يراكتاعى وپەراتسيالارعا قاتىستى. اتاپ ايتقاندا, 1993 جىلدىڭ قىركۇيەگى مەن 2001 جىلدىڭ اقپانى ارالىعىندا قك ىشكى اسكەرلەر بولىمشەسى مەن ۇقك شەكارا قىزمەتى تاجىك-اۋعان ۋچاسكەسىندە تمد-نىڭ وڭتۇستىك شەكاراسىن قورعاۋدى كۇشەيتۋ جونىندەگى مەملەكەتارالىق شارتتار مەن كەلىسىمدەر شەڭبەرىندەگى مىندەتتەردى ورىندادى.
2003 جىلدىڭ تامىزى مەن 2008 جىلدىڭ قازان ايى ارالىعىندا حالىقارالىق مىندەتتەمەلەردى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا «قازبات» بىتىمگەرلىك باتالونىنىڭ ينجەنەرلىك-ساپەرلىك جاساعى اقش باستاعان حالىقارالىق كواليتسيانىڭ تۇراقتاندىرۋ كۇشتەرى قۇرامىندا يراكتاعى ميسسيانى ورىندادى. كونتينگەنتتىڭ نەگىزگى مىندەتى جارىلماعان وق-دارىلەردى ىزدەۋ مەن جويۋ, دالالىق سۋمەن جابدىقتاۋ پۋنكتتەرىن ىسكە قوسۋ, سۋدى تازارتۋ جانە مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ بولاتىن. 2008 جىلدىڭ قازان ايىندا ميسسيانىڭ اياقتالۋىنا بايلانىستى جاساق يراكتان شىعارىلدى. وسى قىزمەت كەزىندە 1 وفيتسەر قازا تاپتى.
قازاق ساربازدارى يراكتا 4,5 ميلليوننان اسا ءتۇرلى وق-ءدارى, ناقتىراق ايتقاندا, مينا, زىمىران مەن سناريادتاردى جويىپ, 6 718 تەكشە مەتر سۋ تازارتتى. اسكەري دارىگەرلەرىمىز امەريكالىق «دەلتا» بازاسى مەديتسينالىق توبىنىڭ قۇرامىندا جۇمىس اتقاردى. ولار نەگىزىنەن تەررورلىق شابۋىلداردان زارداپ شەككەن جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا مەديتسينالىق كومەك كورسەتتى.
سونىمەن قاتار 2007 جىلدىڭ مامىرى مەن 2009 جىلدىڭ تامىزى ارالىعىندا 2 وفيتسەرىمىز بۇۇ-نىڭ نەپالداعى ميسسياسىنا (UNMIN) قاتىسسا, 2008 جىلدىڭ تامىزى مەن 2009 جىلدىڭ ماۋسىمى ارالىعىندا 1 وفيتسەرىمىز گرۋزياداعى ەقىۇ ميسسياسىنىڭ قۇرامىندا بولدى.
ەكىنشى كەزەڭ
كلاسسيكالىق بىتىمگەرلىك قىزمەت شەڭبەرىندەگى بۇۇ-مەن ءوزارا ءىس-قيمىل 2014 جىلى قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ العاشقى اسكەري قىزمەتشىسى بۇۇ-نىڭ باتىس ساحاراداعى ميسسياسىنا اسكەري باقىلاۋشى رەتىندە جىبەرىلگەن ساتتەن باستالادى. 2018 جىلى قازاقستان مەن ءۇندىستان اراسىندا قول قويىلعان مەموراندۋمعا سايكەس, وتاندىق بىتىمگەرلەر روتاسى العاش رەت بۇۇ-نىڭ ليۆانداعى ميسسياسىنا قاتىستى. ولار يزرايلمەن شەكارادا جەرگىلىكتى جەردى پاترۋلدەۋ, باقىلاۋ بەكەتتەرىن ۇيىمداستىرۋ, وق اتپاۋ كەلىسىمىن قاداعالاۋ مىندەتتەرىن اتقاردى.
سول كەزدەن بەرى قازاق اسكەري قىزمەتشىلەرى بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى قولداۋ جونىندەگى حالىقارالىق مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋ ءۇشىن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ بىتىمگەرلىك ميسسيالارىنا تۇراقتى تۇردە قاتىسىپ كەلەدى. كەيىنگى 20 جىلدا 600-دەن اسا اسكەري قىزمەتشىمىز بۇۇ-نىڭ بىتىمگەرلىك وپەراتسيالارىنا قاتىستى. ال 2024 جىلدىڭ قاڭتارىندا بۇۇ ەلىمىزگە تاۋەلسىز بىتىمگەرلىك ميسسياسىن جاساقتاۋعا ماندات بەردى.
ءبىز – بۇۇ-نىڭ بىتىمگەرلىك كۇشتەرىنە ورتالىق ازيادان اسكەر جىبەرەتىن بىردەن-ءبىر مەملەكەتپىز. بىلتىر ناۋرىز ايىندا 139 اسكەري قىزمەتشىمىز, ونىڭ ىشىندە 4 ايەل بار, ءوز تەحنيكاسىمەن جانە قارۋ-جاراعىمەن گولان جوتالارىنا اتتانعان بولاتىن. ءبىر جىل ىشىندە ولار 557 تاپسىرمانى ورىندادى. ونىڭ ىشىندە 458 ءموبيلدى پاترۋلدەۋ, 66 اسكەري پەرسونال مەن گۋمانيتارلىق جۇكتەردى تاسىمالداۋ, 15 رەت جارىلعىش زاتتاردى زالالسىزداندىرۋ جانە 3 رەت باقىلاۋ بەكەتتەرىنىڭ كۇزەتىن كۇشەيتۋ جۇمىستارى اتقارىلدى.
ميسسيا بارىسىندا بىتىمگەرلەر يزرايل مەن سيريا اراسىنداعى اتىستى توقتاتۋ تۋرالى كەلىسىمنىڭ ساقتالۋىن قاداعالاپ, جاۋاپكەرشىلىك ايماعىنداعى بىتىمگەرلىك بازالارىنان اسكەري پەرسونالدى ەۆاكۋاتسيالاۋ, باقىلاۋداعى اۋماقتى ءموبيلدى پاترۋلدەۋ, جارىلماعان وق-دارىلەردى جويۋ مەن باسقا دا جارىلعىش زاتتاردان تازارتۋ, بۇۇ-نىڭ پەرسونالى مەن جوعارى لاۋازىمدى تۇلعالارىن جاۋاپكەرشىلىك ايماعىندا جانە ونىڭ شەكتەۋلى اۋماقتارىندا الىپ ءجۇرۋ جۇمىستارىن اتقاردى. گولان جوتالارىندا قىزمەت ەتكەن كەزدە كونتينگەنتتىڭ العاشقى قۇرامى قويىلعان بارلىق مىندەتتى ويداعىداي ورىنداپ, بۇۇ ميسسياسى مەن حاتشىلىعىنىڭ باسشىلىعىنان جوعارى باعا العانىن ايتا كەتۋ كەرەك.
قازىرگى ۋاقىتتا گولان جوتالارىندا بىتىمگەرلەردىڭ ەكىنشى قۇرامى بۇۇ ميسسياسى اياسىندا قىزمەت وتكەرىپ جاتىر. ونىڭ قۇرامىندا 4 شتاب وفيتسەرى, 139 اسكەري قىزمەتشى بار. بۇعان قوسا باتىس ساحارادا – 6, ورتالىق افريكا رەسپۋبليكاسىندا – 2, تاياۋ شىعىستا – 2, كونگو رەسپۋبليكاسىندا – 2 اسكەري باقىلاۋشى جانە ليۆاندا – 3 شتاب وفيتسەرى, بارلىعى 158 اسكەري قىزمەتشىمىز بىتىمگەرلىك ميسسيا ساپىندا قىزمەت اتقارىپ ءجۇر.
ءتورت تىلدە ءبىلىم بەرەتىن ورتالىق
بۇگىندە ۇلتتىق بىتىمگەرلىك كونتينگەنتتىڭ ماماندارىن وقىتۋمەن جانە دايارلاۋمەن قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ بىتىمگەرلىك وپەراتسيالار ورتالىعى (Kazcent) اينالىسادى. بۇل ورتالىق 2006 جىلى قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ شەت تىلدەر ينستيتۋتىندا «بەيبىتشىلىك ءۇشىن سەرىكتەستىك» وقۋ ورتالىعى رەتىندە قۇرىلعان. 2010 جىلى ول وداقتاستىق جوعارى ترانسفورماتسيالاۋ قولباسشىلىعىنىڭ (SACT) شتاب-پاتەرى بولىپ تانىلدى. ال 2019 جىلى UNSOC جانە UNPOC ورتالىعىنىڭ كۋرستارى بۇۇ-نىڭ ءتيىستى سەرتيفيكاتىن الدى.
بىتىمگەرلەر كەڭ اۋقىمدى قۇزىرەتكە يە. ورتالىقتا ولار اسكەري ءىس بويىنشا وقىتىلادى, دايىندىق بۇۇ-نىڭ كوپۇلتتى ميسسيالارىنداعى نەگىزگى قارىم-قاتىناس ءتىلى رەتىندە اعىلشىن ءتىلىن قارقىندى ۇيرەنۋدەن باستالادى. بىتىمگەرلەر باسقا دا ءارتۇرلى تىلدىك باعىتتا وقىتىلادى. 2023 جىلى 200-دەن اسا اسكەري قىزمەتشى اعىلشىن, فرانتسۋز, تۇرىك جانە قىتاي تىلدەرىندە ءبىلىم الدى.
ماماندار «بۇۇ: بىتىمگەرلىككە كىرىسپە», «ميسسيا الدىنداعى دايىندىق», «بىتىمگەرلىك وپەراتسيالاردىڭ قۇقىقتىق اسپەكتىلەرى», «قارۋلى قاقتىعىستار قۇقىعى», «بۇۇ شتابىنىڭ وفيتسەرلەرى» جانە «ازاماتتىق تۇرعىنداردى جان-جاقتى قورعاۋ» سياقتى پاندەر بويىنشا دايارلانادى. ولار ميسسيا مانداتىمەن انىقتالاتىن بىتىمگەردىڭ مارتەبەسى مەن مىندەتتەرىن, داعدارىس جاعدايىنداعى ءىس-قيمىل ءتارتىبىن, سونداي-اق ميسسيانىڭ ءتۇرلى كومپونەنتتەرىمەن, جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرىمەن, باق-پەن جانە قاقتىعىسقا قاتىساتىن قاراما-قارسى تاراپتارمەن ءوزارا ارەكەتتەسۋدى رەتتەيتىن حالىقارالىق زاڭنامانى زەردەلەيدى.
باقىلاۋ جاتتىعۋلارى بارىسىندا بىتىمگەرلىك مىندەتتەر كەشەنىن ورىندايدى, ولاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءارتۇرلى ادىستەرى مەن تاسىلدەرىن قولدانادى. بۇل رەتتە اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ ءتۇرلى ستاندارتتى ەمەس جاعدايدا شەبەر ارەكەت ەتۋ, كۇردەلى جانە كۇرت قۇبىلمالى ساتتەردە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ورىنداۋ قابىلەتتەرى تەكسەرىلەدى. بىتىمگەرلىك كونتينگەنتتىڭ بارلىق اسكەري قىزمەتشىسى ەرىكتى نەگىزدە قابىلدانادى. بۇل ورايدا ۇمىتكەرلەردىڭ كاسىبي جانە مورالدىق قاسيەتتەرى ەسكەرىلەدى.
ەلىمىز بىتىمگەرلىك ميسسيالارعا قاتىسۋ ارقىلى باعا جەتپەس تاجىريبە جيناقتادى. قۇبىلمالى گەوساياسي جاعداي مەن حالىقارالىق تۇراقسىزدىق, مەملەكەتارالىق جانجالدار كوبەيىپ تۇرعان ۋاقىتتا بىتىمگەرلىك كۇشتەر بۇۇ-نىڭ ميسسيالارىندا ايرىقشا ءرول اتقارىپ كەلەدى. الداعى ۋاقىتتا وسى ادالدىعىنان تانباي, جاھانداعى بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە تەگەۋرىندى ىقپالىن تيگىزە بەرەتىنىنە سەنىمىمىز مول. بۇل ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ جاۋاپتى مۇشەسى رەتىندەگى بەدەلىن نىعايتۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىنى ءشۇباسىز.