شىمكەنتتە ەكى كۇن قاتارىنان جاستاردىڭ قارجىلىق ساۋاتىن ارتتىرۋعا ارنالعان ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلدى. بۇل – قارجىلىق مونيتورينگ اگەنتتىگى قولعا العان باستاما. سونىڭ اياسىندا قالاداعى كوللەدج بەن جوعارى وقۋ ورنى ستۋدەنتتەرىنە «قارجىلىق قاۋىپسىزدىك نەگىزدەرى» تاقىرىبىندا ماڭىزدى دارىستەر وقىلدى. ونداعى باستى ماقسات – جاستاردى قارجىلىق الاياقتاردان قورعاۋ, دەر كەزىندە دۇرىس شەشىم قابىلداۋعا ۇيرەتۋ.
ماسەلەن, وزبەكالى جانىبەكوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە شىمكەنت قالاسى بويىنشا ەكونوميكالىق تەرگەپ-تەكسەرۋ دەپارتامەنتىنىڭ اسا ماڭىزدى ىستەر جونىندەگى جەدەل ۋاكىلى پودپولكوۆنيك كاميلحان يسمايلوۆ ءدارىس وقىپ, قارجىلىق قاۋىپسىزدىك, دروپ ۇعىمى, الاياقتىق تۇرلەرى مەن قارجى پيراميدالارىنان ساقتانۋ جولدارى جايىندا كەڭىنەن اقپارات بەردى.
سپيكەرلەر «XXI عاسىرداعى ساندىق تۇزاقتار», «دروپتار دەگەن كىمدەر؟», «قارجىلىق پيراميداعا قالاي الدانباۋعا بولادى؟», «ونلاين نەسيە جانە ونىڭ قاۋپى» تاقىرىپتارىندا دارىستەر وقىدى. مۇنى ستۋدەنتتەرگە قاراپايىم مىسالدار, بەينەروليك, سۇراق-جاۋاپ ويىندارى مەن ينتەراكتيۆتى ترەنينگتەر ارقىلى ءتۇسىندىرىپ بەردى.
قارجىلىق مونيتورينگ اگەنتتىگىنىڭ رەسمي دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, بىلتىر ەلىمىزدە 29 قارجىلىق پيراميدا انىقتالىپ, 327 الاياقتىق چات بۇعاتتالعان. بۇل چاتتارعا قاتىسۋشىلار سانى 1,5 ميلليوننان اسسا, ولاردىڭ كوپشىلىگى جاستار ەكەنى ءمالىم بولدى. ال شىمكەنتتە الاياقتىققا قاتىستى ىستەر وزگە وڭىرمەن سالىستىرعاندا ايتارلىقتاي كوبەيگەن.
شىمكەنت قالاسى ەكونوميكالىق تەرگەپ-تەكسەرۋ دەپارتامەنتىنىڭ باسقارما باسشىسى مۇحامەدقاسىم وسپانوۆتىڭ ايتۋىنشا, قارجىلىق مونيتورينگ اگەنتتىگىنىڭ باستاماسىمەن ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە كەڭ اۋقىمدا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونىڭ ناتيجەسىندە جاستار اراسىندا ينتەرنەت-الاياقتىقتىڭ, ونىڭ ىشىندە دروپپەرلىك پەن قارجى پيراميدالارىنىڭ كەڭ تارالۋىنا جول بەرىلمەيدى دەگەن ءۇمىت بار. مەملەكەت وسىلايشا قارجىلىق قاۋىپسىزدىككە ءمان بەرىپ وتىر.
ءوز كەزەگىندە الاياقتىقتان قورعانۋ باعىتىندا شاھاردا بەلسەندى جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. ايتالىق, ەكونوميكالىق تەرگەپ-تەكسەرۋ دەپارتامەنتىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن 6 جوعارى وقۋ ورنى مەن 39 ارناۋلى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسىندە ستۋدەنتتەرمەن كەزدەسۋلەر وتكىزىلدى. وندا الاياقتار قولداناتىن ايلا-تاسىلدەر, قارجى پيراميدالارىنىڭ نەگىزگى بەلگىلەرى, سونداي-اق ولارعا قالاي قارسى تۇرۋ كەرەكتىگى جايىندا جان-جاقتى ءتۇسىندىرىلدى.
«وكىنىشكە قاراي, قازىر شىمكەنت قالاسى رەسپۋبليكاداعى قارجىلىق الاياقتىققا قاتىستى تىركەلگەن ىستەر سانى جاعىنان الدىڭعى ورىندا تۇر. سوندىقتان وسى ماسەلەنىڭ الدىن الۋ, بولدىرماۋ ماقساتىندا جاستارمەن بەلسەندى تۇردە اقپاراتتىق جۇمىس جۇرگىزىپ وتىرمىز. بۇل باستاما ستۋدەنتتەر ءۇشىن وتە پايدالى بولماق ءارى ولاردىڭ تاراپىنان كەرى بايلانىس بولادى دەپ سەنەمىز», دەدى ەكونوميكالىق تەرگەپ-تەكسەرۋ دەپارتامەنتىنىڭ باسقارما باسشىسى.
بىلتىر دەپارتامەنت 24 قارجى پيراميداسىن اشكەرەلەپ, ولاردى جارنامالاعان 300-دەن اسا ينتەرنەت-رەسۋرستى بۇعاتتاعان. سونىمەن قاتار الاياقتاردىڭ قولىنا تۇسپەي ساقتالىپ قالعان «فيشينگ» سيپاتىندا 1,5 ملن شاماسىنداعى حابارلاما انىقتالدى. سونداي-اق الاياقتىق بويىنشا قالادا بيىل ءۇش قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. بۇل ىستەردە اينالىمدا بولعان قاراجاتتىڭ جالپى سوماسى 1 ملرد تەڭگەدەن اسىپ, ونىڭ 170 ملن تەڭگەدەن كوبى مەملەكەتكە قايتارىلدى, ال قالعان قاراجات پەن م ۇلىككە تىيىم سالىندى.
«الاياقتاردىڭ باستى نىساناسى – جاستار مەن جۇمىسسىز ازاماتتار, سونداي-اق زەينەتكەرلەر. ولار وسى اتالعان توپتاعى كىسىلەردى تەز ءارى وڭاي پايدا تابۋعا قىزىقتىرادى, جوعارى پايىزبەن كىرىسكە كەنەلۋگە ۋادە بەرەدى, ءسويتىپ, حالىقتىڭ سەنىمىنە ابدەن كىرىپ الادى. مۇنداي الاياقتىق سحەمالارمەن كۇرەسۋ ءۇشىن ءبىز ءاربىر ازاماتتىڭ قارجىلىق ساۋاتىن ارتتىرۋدان باستاۋدى ءجون كوردىك», دەدى ەكونوميكالىق قىلمىستاردى تەرگەۋ قىزمەتىنىڭ وكىلى م.وسپانوۆ.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ينتەرنەت الاياقتار كوبىنە شەتەلدە وتىرىپ جۇمىس ىستەيدى. سوندىقتان ولارمەن كۇرەسۋ, الداپ العان اقشالارىن يەلەرىنە قايتارىپ بەرۋ – وتە قيىن. بۇدان قۇتىلۋدىڭ ەڭ وڭاي جولى – الاياقتارمەن ەشقانداي جاقىن بايلانىسقا شىقپاۋ. كەيبىرەۋلەر وتىرىك قوڭىراۋ شالادى. نەمەسە الەۋمەتتىك جەلىگە سىلتەمە ارقىلى ءوتىپ تانىسى قاتىسىپ جاتقان ءبىر بايقاۋعا قولداۋ ءبىلدىرىپ جىبەر دەپ تە قۇرىعىنا بايلاۋعا تىرىسادى. وسىنىڭ بارىنە الدانىپ قالماۋ كەرەك. سوندىقتان قارجى سالاسىنىڭ ماماندارى ازاماتتاردى وتە مۇقيات بولۋعا شاقىرادى. اسىرەسە بۇگىنگى تسيفرلىق تەحنولوگيا ورىستەگەن زاماندا كەز كەلگەن ادامنىڭ بەت-بەينەسىن جاساپ, داۋىسىن ۇقساتىپ, الەۋمەتتىك جەلىگە سالىپ جىبەرۋ – وپ-وڭاي. ونىڭ ۇستىنە كومپيۋتەردىڭ قۇلاعىندا وينايتىن الاياقتار وزدەرى قۇرباندىققا تاڭداعان كەز كەلگەن ادامنىڭ دەرەكتەرىن قاجەتتى بازالاردان قينالماي تاۋىپ الا الادى. سەبەبى ەشكىمگە تاڭسىق ەمەس, بۇل كۇندە ازاماتتار ەلەكتروندى تسيفرلىق كىلت ارقىلى بارلىق قۇجاتتى راسىمدەيدى. بانكتەن دە نەسيەنى ونلاين رەجىمدە الىپ ءجۇر. سول ءۇشىن وسىنىڭ بارلىعى – الاياقتار ءۇشىن تاپتىرماس ولجا.
ماماندار جاستاردى ءار كەز اباي بولۋعا شاقىرىپ وتىر. كەيىنگى جىلدارى «جۇمىس ۇسىنامىز», «اقشا تابۋدىڭ وڭاي جولى» دەگەن جارنامامەن جاستاردىڭ سەنىمىنە كىرىپ ولاردىڭ جەكە مالىمەتتەرىن بوگدە ادامدارعا بەرگەن, ارتىنشا وزدەرى دە زاڭنىڭ الدىندا جاۋاپتى بولعان جاعدايلار كوبەيىپ بارادى. قارجىلىق مونيتورينگ اگەنتتىگى ۇيىمداستىرعان ءىس-شاراعا ونەر سالاسىنداعى تانىمال تۇلعالار دا قولداۋ كورسەتىپ, الاياقتان قورعانۋعا قاتىستى ومىرلىك تاجىريبەلەرىمەن ءبولىستى. ايتالىق, جاستاردىڭ ىقىلاسىنا بولەنگەن «ميلليون» جايدارمان كومانداسى مەن ءانشى Machenski ساحنا تورىندە وزدەرىنىڭ الاياقتاردان قالاي قورعاناتىنى جونىندە قۇپيالارىن اقتاردى. ولار جاستاردى الەۋمەتتىك جەلىلەردە كۇن سايىن تارالىپ جاتقان كۇماندى سىلتەمەلەر مەن ۇسىنىستاردان ساق بولۋعا شاقىرىپ, مۇنداي جاعدايدا ادام ءوزىن قالاي ۇستاۋى كەرەكتىگى تۋرالى ناقتى كەڭەستەر بەردى.
شىمكەنت