شىعىستىڭ ۇنى شەتەلگە شىعادى

العاشىندا جاڭادان قۇرىلعان كەشەندە 29 توننا بيداي ساقتالىپ, تاۋلىگىنە 300 توننا ۇن شىعارىلىپ وتىرىپتى. سونداي-اق جىلىنا 120 توننا جەم وندىرىلگەن. كەيىنەن كەڭەس ۇكىمەتى تاراپ, جۇمىسى باسەڭدەگەن كومبينات 1999 جىلى جاڭا قارقىنمەن قايتا جۇمىس ىستەي باستاعان. وسىدان بەس جىل بۇرىن جاڭا ەلەۆاتوردىڭ جۇ­مىسىن كۇشەيتۋ ءۇشىن قامباعا زاما­ناۋي قوندىرعىلار ورناتىلدى. كا­سىپ­ورىن اۋماعىندا جاڭا زاۋىت پايدا بولىپ, نەمىستىڭ «Retkus» اتتى قوندىرعىسى ىسكە قوسىلدى. ديىرمەن دە جاڭارتىلدى. ءونىمنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا زامانعا ساي وندى­رىستىك-تەحنولوگيالىق زەرتحانا اشىل­دى. زەرتحاناداعى «SDmatik» قۇرىلعىسى ۇننىڭ ساپاسىن جان-جاقتى, مۇقيات تەكسەرىپ وتىرادى.

– مۇندا زەرتحاناشىلار دا­يىن قامىردىڭ ساپاسىن تەكسەرەدى. اتاپ ايتساق, ۇننىڭ كوتەرىلۋى, ساپاسى, ءبارى ارنايى اپپاراتتاردان وتەدى. الدىمەن قامباعا تۇسكەن بيدايدان سىناماعا از بولشەگىن الىپ, شاعىن ديىرمەنگە سالامىز. ودان شىققان ۇندى ارنايى اپپا­راتتارعا سالىپ, تەكسەرەمىز. بارلى­عى اۆتوماتتاندىرىلعان, – دەيدى وندىرىستىك ورتالىقتىڭ ديرەكتورى جانيا بەكباەۆا.

بيدايدىڭ باسىم بولىگى شىعىس قازاقستاننىڭ ەگىستىكتەرىنەن جينالادى. اسىرەسە گلۋبوكوە, سامار, شەمونايحا, كوكپەكتى اۋداندارىنان جەتكىزىلەدى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, وسى وڭىردەگى ءونىمنىڭ اقۋىزى جوعا­رى, ساپاسى ارتىق. ونى زەرتحاناشى­لار دا دالەلدەگەن. سوندىقتان شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان ماماندار دا ساپاعا قاراي جۇمىس ىستەيدى.

– ۇن جاساۋعا شىعىس قازاقستان­دا­عى جەرى قۇنارلى اۋداندارىنان بيداي ساتىپ الامىز. سەبەبى بۇل جاقتىڭ كليماتى سالقىن. دە­مەك بارلىق اۋداندارداعى بيداي بىردەي ەمەس. بىزدە ءوندىرىلىپ وتىرعان ۇن «اقمارال» دەگەن اتاۋمەن برەندكە اينالعان. سونىڭ ساپاسىن ءتۇسىرىپ الماۋ ءۇشىن تەكسەرىلگەن شارۋاشىلىقتارمەن عانا جۇمىس ىستەيمىز, – دەيدى شيكىزاتپەن قامتۋ ءبولىمىنىڭ مامانى داۋلەت اۋعانباەۆ.

ات شاپتىرىم اۋماقتى الىپ جات­قان كاسىپورىندى ارالاپ ءجۇرىپ تۇسىنگەنىمىز, كۇزدىڭ كۇنى مۇنداعى قامبالارعا استىق تولتىرىلادى. ول ساپاسىنا قاراي سۇرىپتالادى. تۇقىمدىقتار جەكە توگىلەدى. ولاردى ساقتاۋ تەمپەراتۋراسى دا بار. سودان كەيىن ارنايى قالبىردان ءوتىپ, تازارتىلادى. زەرتحانادان وتكەن بيداي ديىرمەنگە جىبەرىلەدى. الىپ ديىرمەننەن جىلىنا 32 مىڭ توننا ۇن, 4,5 مىڭ توننا جەم وندىرىلەدى. قامبادا 48 مىڭ تونناعا دەيىن شي­كىزات ساقتالادى. ديىرمەننەن شىق­قان دا­يىن ءونىم 25, 50 كيلو­گراممدىق قاپتارعا قاپتالىپ, تاپسىرىس بەرۋشىلەرگە جونەلتىلەدى. جو­نەل­تۋدىڭ دە جولى وڭاي. كاسىپورىن اۋماعىنان تەمىر­­­جول دا ءوتىپ جاتىر. ۆاگون-ۆاگون ۇن شىعاراتىن كاسىپورىندار شىعىستا وسى عانا. مۇنىڭ ءبارى قاراپايىم جۇمىسشى ەڭبەك ادامدارىنىڭ قولىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. تەحنو­­لوگيا دامىپ, بارلىعى اۆتوماتتاندىرىلسا دا, «وسكەمەن ۇن تارتۋ كومبيناتىندا» 200-گە جۋىق ادام قىزمەت اتقارادى.

– اپپاراتتان ساۋلاپ تۇسكەن ۇندى قاپتاپ, قاپتىڭ اۋزىن تىگىپ, كونۆەيەر­گە جىبەرىپ تۇرامىن. ول جاقتان جۇك كوتەرۋشى باقشالاپ جينايدى. كۇنىنە مىڭعا دەيىن ۇن قاپتايمىز, – دەيدى اپپاراتتىڭ قۇلاعىندا تۇرعان بارشاگۇل قامبەتاي.

بارىنەن دە يىعىنا 50 كيلوگرامم ۇن سالىپ, ونى جيناستىرىپ جۇرگەن جۇكشىنىڭ ەڭبەگى ەرەن ەكەن. كۇنىنە ون ەمەس, مىڭ قاپقا دەيىن ۇن كوتەرۋ ناعىز مىقتىلىق. سوعان قاراي جالاقىلارى دا جوعارى دەسەدى كاسىپورىن باسشىلىعى. ونىڭ تاعى ءبىر دالەلى, مۇنداعى جۇمىسشىلاردىڭ باسىم كوپشىلىگى بۇرىننان ىستەپ كەلە جاتىر. ۇن كومبيناتىنان تەك زەينەتكە شىعادى دەپ ازىلدەيدى ءوزارا. ءتىپتى زەينەتكە شىعىپ الىپ, جۇمىستارىن جالعاستىرىپ جۇرگەن ماماندار دا بارشىلىق. كەرىسىنشە, كەلىپ جاتقان جاس ماماندار دا جوق ەمەس. ولار كوبىنەسە ماركەتينگ جاعىمەن اينالىسادى.

– ۇزاق جىلدار بويى ەلىمىزدەگى ءىرى ناۋبايحانالار مەن ماكارون فابريكالارىنا ساپالى ۇن جەتكىزىپ كەلەمىز. كاسىپورىننىڭ ءونىمى نەگىزىنەن ىشكى نارىققا شىعارىلادى. ورتالىق ازيا­عا دا جونەلتىپ وتىرمىز. اتاپ ايت­سام, وزبەكستان, قىرعىزستان, اۋعان­ستان ەلدەرىنەن سۇرانىس جوعارى, – دەي­دى «وسكەمەن ۇن تارتۋ كومبيناتى» ساتۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى اسلان يبرايموۆ.

سۇرانىستىڭ وتە جوعارى ەكەندىگى اۋلاداعى ەرسىلى-قارسىلى ءجۇرىپ جات­قان جۇك كولىكتەرىنەن-اق بايقا­­لا­دى. ودان بولەك, ۆاگوندارعا قان­شاما قاپ ۇن تيەلىپ جاتىر. ايتقانداي, اپتانىڭ بەلگىلى ءبىر كۇندەرىندە جەكەلەگەن تۇرعىندار دا كاسىپورىن اۋما­عىنان ارزان باعادا ۇن ساتىپ الۋلارىنا بولادى. ءونىمنىڭ باسىم بولىگى كوتەرمە ۇلگىمەن ساتىلاتىندىقتان, شاعىن قاپتامالارعا قاپتالمايدى. ەڭ باس­تىسى, ۇننىڭ قاي سورتى بولماسىن, جوعارى ساپالى.

شىعىس قازاقستان وبلىسى