الماتى كرەمني القابىنا اينالا ما؟

قازىرگى تاڭدا الماتى ەلىمىزدىڭ  ءىجو-ءنىڭ 30-عا جۋىق پايىزىن قامتيدى. مۇندا ۆەنچۋرلىق ينۆەستيتسيانىڭ 50 پايىزى مەن مىڭنان استام ستارتاپ شوعىرلانعان. قالادا 30-دان استام جوعارى وقۋ ورنى, 80-نەن اسا كاسىپتىك-تەحنيكالىق كوللەدج بار. عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن ورتالىقتاردىڭ سانى 200-گە جۋىقتايدى. ەلىمىزدىڭ عىلىمي الەۋەتىنىڭ 70 پايىزى جانە بيزنەستىڭ 30 پايىزدان استامىن يەلەنىپ وتىرعان الىپ شاھار عىلىم مەن بيزنەستى ينتەگراتسيالاۋدا  وراسان زور الەۋەتكە يە دەسەك بولادى. ەندىگى كەزەكتە ىسكەرلىك قالاسىن عىلىمي-تەحنولوگيالىق, يننوۆاتسيالىق كلاستەر دەڭگەيىنە جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر. وسى ماقساتتا بيىل جىل سوڭىنا دەيىن الماتى اكىمدىگى مەن MOST Holding IT-ستارتاپتار مەن جەتىلگەن IT-كومپانيالار ءۇشىن مامانداندىرىلعان «Almaty AI Hub» اشۋدى جوسپارلادى. جوبانىڭ ماقساتى – تولىققاندى ەكوجۇيە قۇرىپ, قالانى وڭىرلىك IT-حابقا اينالدىرۋ. ونىڭ بارىسىندا ءبىلىم بەرۋ, جۇمىس كەڭىستىگى مەن قارجىلاندىرۋ تەتىكتەرىن دامىتىپ, ساراپشىلار كەڭەسىن ۇيىمداستىرۋ كوزدەلگەن.

جاقىندا جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ ءمينيسترى جاسلان ما­­ديەۆ قالاعا كەلگەن ىس­كەر­­­لىك ساپارى اياسىندا «Almaty AI Hub» ورنىن انىق­تاپ, ينفراقۇرىلىمىن جەتىلدىرۋدى تاپسىردى. سونداي-اق ستار­تاپتارعا تارتىمدى كەڭىستىك قۇرۋ ماقساتىندا ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك-شىعىسىنداعى AI-ەكو­جۇيەسىن دامىتۋ ورتا­لىعىنىڭ ماڭىزىن, شاھار­دىڭ زاماناۋي تسيفرلىق ستان­دارتتى يگەرۋدە كوش­باس­شى بولۋى قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.

«عىلىمدى كوممەرتسيا­لاندىرۋ وداعى» رقب ۆيتسە-پرەزيدەنتى, «اتا­مەكەن» كاسىپ­كەرلەر پالاتاسى الماتى ايماقتىق يننوۆا­تسيالىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى جۇماباي ءدىلمانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدىڭ ورتالىق ازيادا تسيفرلىق مودەل­دەۋ ورتالىعىنا اينالۋ مۇمكىندىگى جوعارى. ال ىس­كەرلىك قالاسىندا عىلى­مي-تەحنولوگيالىق, يننو­ۆاتسيالىق كلاستەر قۇرۋعا تولىق­قاندى نەگىز بار.

– الەمدىك تاجىريبە كور­سەتكەندەي, جاڭا تەحنولو­گيالىق باعىتتىڭ دەنى عىلىمي ورتالىقتار مەن ۋني­ۆەر­سيتەتتەردىڭ اينالاسىندا قالىپتاسادى. ءدال وسى ورتادا كەيىن ۇلتتىق جانە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ءىرى جوبالارعا اينالۋى مۇمكىن يدەيالار تۋادى. بۇگىندە تسيفرلىق مودەلدەۋ, سۋپەركومپيۋتەرلىك ەسەپتەۋلەر جانە تسيفرلىق بالاما تەحنولوگيالارى عىلىمي-تەحنولوگيالىق دا­مۋدىڭ ماڭىزدى باعىتى­نا اينالىپ وتىر. اسىرەسە ور­تا­لىق ازيا ەلدەرى ءۇشىن بۇل سالا ايرىقشا ماڭىزعا يە. سونىمەن  بىرگە ءوڭىردىڭ تابيعي جاعدايى كۇردەلى, ينفرا­قۇرىلىم جۇيەسى اۋقىم­دى بولعاندىقتان, سۋ رەسۋرستارى, كليمات, كولىك, ەنەرگەتيكا جانە ەكولوگيا سالالارىندا عىلىمي نەگىزدەلگەن بولجامعا سۇرانىس ارتىپ كەلەدى. وسىنداي جاعدايدا جوعارى ءونىمدى ەسەپتەۋلەر مەن ۇلكەن دەرەكتەردى تالداۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەيتىن عىلىمي ورتالىقتاردى دامىتۋ ستراتەگيالىق مانگە يە بولۋى ىقتيمال. مۇنداي ورتالىقتار عالىمداردى, ينجەنەرلەردى, IT كومپانيالاردى جانە يندۋستريالىق سەرىكتەستەردى كۇردەلى تسيفر­لىق مودەلدەۋ جوبا­لارىنا بىرىكتىرۋگە قابىلەتتى. بۇل ۇردىستە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءرولى ەرەكشە. عىلىمي مەك­تەپتەرى, زەرتحانالارى جانە زەرتتەۋ ينفراقۇرىلىمى بار ۋنيۆەرسيتەتتەر جاڭا تەحنولوگيا­لىق ەكوجۇ­يە­لەردىڭ قالىپتاسۋىنا نەگىز بولادى. بولاشاقتا مۇن­داي باستامالار عىلىم مەن تەحنولو­گيانىڭ دامۋىنا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار وڭىردەگى حالىقارالىق عىلى­مي ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا باعىت­تارىنىڭ قا­لىپ­تاسۋىنا ىقپال ەتەدى. سوندىقتان سۋپەر­كومپيۋ­تەرلىك ەسەپ­تەۋلەردى, تسيفر­لىق مودەلدەۋدى جانە تسيفر­لىق ەگىزدەر جوبالا­رىن دا­مىتۋ ەلىمىزدىڭ عىلى­مي-تەحنولو­گيالىق الەۋە­تىن كۇشەيتەتىن ماڭىزدى فاكتوردىڭ ءبىرى, – دەيدى ج.ءدىلمانوۆ.

ازىرشە, قالادا IT-ستار­تاپتارعا بىرىڭعاي كەڭىستىك جوق. ءبىر جاعىنان, ولار شا­شىراڭقى ورنالاسقان. بىرىڭ­عاي كەڭىستىك قۇرۋ باسەكەلەستىكتى ىنتالاندىرىپ, مامانداندىرىل­عان ورتانى جىلدام قالىپتاستىرادى. IT-كاسىپ­كەرلىكتى قولداۋ ءۇشىن كوز­دەلىپ وتىرعان «Almaty AI Hub»-تىڭ الەۋەتى زور بولماق. «Almaty Investment Initiative» ىسكەرلىك كەزدە­سۋىندە الماتى اكىمدى­گى­نىڭ تسيفرلاندىرۋ باسقار­ماسىنىڭ باستىعى ولجاس جاڭابەك «MOST Holding»-پەن بىرلەسكەن جوبانىڭ ەرەكشەلىگىنە توقتالدى. ماقساتى – ستار­تاپتاردى دامىتۋمەن قاتار شە­شىم­دەرىن نارىققا ەنگىزۋ. كولىك جۇيە­سىنەن باستاپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالا­سىنداعى وزەكتى ماسەلەلەردى تەحنولوگيا كو­مەگىمەن شەشۋگە ىقپال ەتۋ. ونىڭ ايتۋىنشا, كوپتەگەن دامىپ كەلە جاتقان نارىقتا ستارتاپتار قاناتقاقتى جوبا دەڭگەيىندە قالىپ قويادى. سوندىقتان قالا ەكونوميكاسىن دامىتۋدا يننوۆاتسيانى جۇمىس قۇرالى رەتىندە قولدانۋعا ناقتى قادام جاسالىپ جاتىر.

«MOST Holding» باسشىسى پاۆەل كوكتىشەۆتىڭ ايتۋىنشا, «Almaty AI Hub» جاڭا ۆەنچۋرلىق ەكو­جۇيەسىنىڭ مۋلتيپليكاتورى 300 ملن دوللاردى قۇراۋى مۇمكىن. سالىنعان ءاربىر دوللار قالالىق لوگيستيكانى دامىتۋدان باستاپ, قوناقجايلىلىق ءوندىرىسى مەن جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋدان بيۋدجەتكە تۇسەتىن ءتۇسىمدى ارتتىرادى. بۇل يدەيا­نى ىسكە اسىرۋعا دەگەن تال­پىنىستان تۋىنداپ وتىر. ادەتتە ينۆەستورلار ستار­تاپتاردىڭ العاشقى كە­زەڭىنە ينۆەستيتسيا سالۋ­عا قۇلشىنا بەرمەيدى. مۇن­داي ۇلگى حالىقارالىق تاجىريبەدە دە بار.

سونداي-اق «Most Holding»-پەن بىرلەسكەن باستامادا الماتى اكىم­دىگىنىڭ تسيفرلاندىرۋ باسقارماسى يننوۆاتسيالاردى دامىتۋ ءتاسىلىن جۇيەلى تۇردە دامىتۋ, جەكەلەگەن جوبالاردى قولداۋدان باستاپ, تولىققاندى ينۆەستيتسيالىق حابتى قالىپتاستىرۋعا دەيىنگى مەجەنى قاراستىرادى. جوبادا 250 ستارتاپقا ارنالعان ەكى جىلدىق اكسەلەراتسيالىق باعدارلاما بار. وسى ۋاقىت ىشىندە ستارتاپقا ينۆەستيتسيا تارتۋ, سىرتقى نارىققا باعدارلاۋ كوزدەلگەن. قالا اكىمدىگى كولىك, تۋريزم, ەكولوگيا, ەنەرگەتيكا, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سياقتى باسىم باعىتتاردى دامىتۋدا باعدارلامانىڭ ورتالىق ۇيلەستىرۋشىسى جانە تاپسىرىس بەرۋشىسى سانالادى. ەكى جىل ىشىندە توعىز اكسەلەراتسيا قورىتىندىسىنا سايكەس MOST IT Hub 60 ملن دوللار ينۆەستيتسيا تارتۋدى, 45 جوبانى ەكسپورتقا شىعارىپ, 15 جوبانى الماتىدا سىناقتان وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل ستارتاپتار «AlmatyAI Hub»-تا تىركەلەدى. سونىمەن بىرگە استاناداعى فينتەح-حابتا رەزيدەنتتەرگە سالىق جەڭىلدىكتەرى, ونىمدەردىڭ بەلگىلى ءبىر ساناتتارى بويىنشا جانە شيكىزات يمپورتىنا قوسىمشا قۇن سالىعىنان بوساتۋعا قولداۋ كورسەتىلمەك. ال «Astana Hub»-تا تىركەلگەن 2 مىڭ ستارتاپتىڭ 800-دەن استامى الماتىعا تيەسىلى. «Almaty AI Hub» تەحنولوگيالاردى ەكسپورتتاۋمەن قاتار كاسىپكەرلىك داعدىلاردى دا يمپورتتايدى. مۇنداي قادامدار دامىعان ينوۆاتسيالىق حابتار تاجىريبەسىنە ءتان. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا كوپتەگەن وتاندىق ستارتاپ شەتەل نارىعىن باعىندىرىپ جاتىر. ەگەر ينۆەستيتسيالىق قولداۋ بولسا, ىسكەرلىك قالاسىندا كرەمني القابىنداعىداي قازاقستان تاجىريبەسىندەگى يننوۆاتسيا­لىق ورتالىقتى دامىتۋعا ابدەن بولادى.

الماتى