• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
باستى سايتقا ءوتۋ
ادەبيەت 23 مامىر, 2025

وراسان ويدىڭ ولجاسى نەمەسە ءبىر دانا كىتاپ تۋرالى

40 رەت
كورسەتىلدى

حالىق جازۋشىسى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, الداسپان اقىن ولجاس سۇلەيمەنوۆتىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنا, قايراتكەرلىگىنە قاتىستى ەرتەلى-كەش جازىلعان دۇنيەلەر, تەلەراديو حابارلارى شوعىر-شوعىر. شەتەلدىك بەلگىلى اقىن-جازۋشىلاردىڭ, ادەبيەت زەرتتەۋشىلەرىنىڭ ولجاستىڭ تۇركى تاڭبالى شىعارماشىلىعىنا نازار اۋدارماعاندارى كەمدە-كەم. سول جازبالاردا قاراعايعا قارسى بىتكەن بۇتاقتاي قايسار اقىننىڭ ونەگەلى ءومىربايانى بارىنشا جازىلدى, ايتىلدى.

ادەبيەتسۇيگىش قال­پىمىزدان قانعا سىڭگەن قاسيەت – سونداي جاۋھار دۇنيەلەردى جيناپ, مۇرالاپ جۇرەتىن جاقسى داع­دىمىز بار. گازەت-جۋرنال, باس­پا ىسىنە دە ءبىرشاما قانىقپىز – ولكە­تانۋعا قاتىستى, ءتۇرلى باعىتتاعى تاقى­رىپتىق جيناق­تار, جەكەلەگەن بەلگىلى ادام­داردىڭ ءومىرى مەن قىزمەت جولىنا, شىعارماشىلىعىنا ار­نالعان كىتاپتار قۇراستىرۋمەن دە جۇيەلى تۇردە شۇعىلدانىپ كەلەمىز.

قايسىبىر جىلى سول ۇردىس­پەن و.سۇلەيمەنوۆ تۋرالى جا­زىلعان تا­نىمدىق, زەرتتەۋ, مە­رەيتويلىق ماتەريالداردى جيناپ, ارنايى كىتاپ دايىنداعان ەدىك. جيناققا ابىز ءابىش كە­كىلباەۆتىڭ سوناۋ 1964 جىلى جارىق كورگەن ماقالاسىنان باستاپ, كۇنى بۇگىنگە دەيىن ۇزبەي جاريالانىپ كەلە جاتقان ەسسەلەر, سۇحباتتار, تانىمدىق ما­تەريالدار توپتاستىرىلعان. جاز­بالاردا اقىننىڭ بەكزات بولمىسى, ازاماتتىق اسقاق تۇلعاسى جان-جاقتى كورسەتىلگەن. جيناق ىشىندە بەرىلگەن سيرەك سۋرەتتەر شوعىرى كىتاپ مازمۇنىن بايىتا تۇسكەن.

ەسسە, ماقالالار تاقىرى­بى­نىڭ ءوزى وقىرمان نازارىن ەرىكسىز اۋدار­عانداي ەدى: «حالقىن اسقاقتاتقان اقىن» (س.مۇراتبەكوۆ), «ەلىنىڭ ەلشىسى, ۇلتىنىڭ ۇياتى» (م.جولداسبەكوۆ), «ماڭگىلىك دەمى – ءتاڭىردىڭ لەبى» (مۇ­رات اۋەزوۆ), «پرومەتەيتەكتى تۇلعا» (ن.ورازالين), «ۇلتىنىڭ كوكسەمسەرى» (ت.جۇرتباي), «عا­رىش پوەزياسى» (ا.ەگەۋ­باەۆ), «ەر» (س.ابدراحمانوۆ), «الەم تانىعان ولجاس» (ب.قاناپيانوۆ), «اسا تانىمال تۇلعانىڭ بەيمالىم قىرى مەن سىرى» (ز.قوڭىروۆا), «ولجاس فەنومەنى نەمەسە رۋح قۇيىنى» (س.قۇتتىقادام), «زا­مانا زاڭعارى» (ت.ەسپولوۆ), «ۇيىق­تاعان ويدى تۇرتكەن تۇل­عا» (ن.ءجۇسىپ), «تۇركىنىڭ تەكتى اقىنى» ء(ا.بالقىبەك), «عارىش پەرزەنتى» (د.امانتاي), «از ي يا» اقيقاتى» (ا.كەڭشىلىك ۇلى), «بىلگە اقىن» (د.قىدىرالى), تا­عىسىن تاعىلار. كورىپ وتىرعانىمىزداي, اۆتورلار اراسىندا ادەبيەت, مادەنيەت مار­قاس­قالارىمەن قاتار, كەيىنگى جاس بۋىن وكىلدەرى, اقىن-جازۋشى, زەرتتەۋشى عالىمدار دا بار.

سونداي-اق ە.ەۆتۋشەنكو, انار, ۆ.بوندارەنكو, ب.لايپانوۆ, س.ماركوۆ سىندى باسقا ۇلت وكىل­دەرىنىڭ جازبالارى دا اۋدارما كۇيىندە قامتىلعان. سول وي-تولعامداردان ىلكى ۇزىندىلەر كەل­تىرە كەتسەك تە ارتىق ەمەس:

«ارماندا كەتىپ بارام... بىراق مەنىڭ ارمانىم جەتىنشى ۇرپاعىمدا ءبىر قايتالانادى. ءبىر اۋلەتىم ءوزىم ءتارىزدى باتىر جانە اسقان جىراۋ بولادى», دەدى دە كوزىن جۇمدى... ولجا­باي باتىردىڭ ايتقانى كەلدى. جەتىنشى ۇرپاعىندا تاعى ءبىر ۇل تۋدى. حالىق وعان ارعى باباسىنىڭ اتىن بەردى. ول جاس ەدى, بىراق اسقان دارىندى, تاماشا اقىن بولدى...» ء(ىلياس ەسەنبەرلين).

«ولجاس سۇلەيمەنوۆ – قۇدى­رەتتى رۋحتىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ, ءوز زامانداستارىن اقيقات پەن سۇلۋلىققا جاقىنداتا ءتۇسۋ ءۇشىن ادىلەتتىلىكتى اڭساۋ مەن سوعان دەگەن ۇمتىلىستى بۇكىل بولمىسىنا ەنگىزىپ قويعان اقىنداردىڭ ءبىرى. و.سۇلەيمەنوۆ – ماڭىزدى ءارى تەڭدەسى جوق قۇبىلىس. ءبىز جاڭاشا ولەڭ جازۋدى ولجاستان ۇيرەندىك...» (سەرگەي ماركوۆ).

«ولجاس ءبىزدىڭ رۋحاني كوش­باس­شىمىز بولدى. ول بىزگە جاڭا تاقى­رىپتاردى اشتى, ولار­دى قالاي يگە­رۋدىڭ جولدارىن كور­سەتتى. ەگەر الپى­سىنشى جىل­عىلار ونەردە نەمەسە ادە­بيەتتە قانداي دا ءبىر تابىستارعا قول جەتكىزە العان بولسا, بۇل جەتىستىكتەردە ولجاس ويى مەن پاراساتىنىڭ دا ۇلەسى بار» (قاليحان ىسقاق).

مۇنداي ۇزىندىلەردى توقتاماي تىزە بەرۋگە بولار. جوعارىدا اتال­عان تۋىن­دىلاردىڭ ءبىرازى ءار جىلدارى مەرزىمدى باسىلىمداردا جاريالانعان, جەكەلەگەن اۆتورلىق جيناقتارعا ەنگەن, دەگەنمەن كوپشىلىگى ۋاقىت قويناۋىندا, شاڭ باسقان ارحيۆتەردە ۇمىت قالعان دۇنيەلەر.

مىنە, وسىنداي تولىمدى توم­دىقتى جيناپ, قۇراستىرىپ شىققان سوڭ, بىرقاتار ەستى-باستى ازاماتتارعا, اقىن-جازۋشى اعا­لارىمىزعا كورسەتىپ, باتاسىن العان ەدىك. سول كىسىلەردىڭ اقىلىمەن ءتۇرلى باسپاعا ۇسىنىپ تا كوردىك. بىراق, وكى­نىشكە قاراي, تالابىمىزدى قۇپ­تاعانمەن, باسىپ شى­عارۋعا ىنتالى, جاناشىر ازاماتتار تابىلا قويمادى. سودان دا ورىنسىز تىقپالاپ, سۇرامساقتانۋدى ءجون دەپ تاپپادىق. دەگەنمەن وسىنشا تەر توگىپ, قانشاما ارحيۆ اقتارىپ, تىر­نەكتەپ جيناعان ەڭبەگىمىز ەش كەت­پەسىن دەپ دايىن كىتاپتى ەرەكشە ۇل­گى­مەن قاتتاپ (ونداي دا ونەرىمىز بار), اسەم بەزەندىرىپ, جەرگىلىكتى باسپالاردىڭ بىرىنە ءوتى­نىش جاساپ, ءبىر دانا ەتىپ باستىرىپ شىعارىپ الدىم. «وراسان ويدىڭ ول­جاسى» اتتى تاماشا تومدىق بۇگىندە باس جاعىمداعى سورەدەن تۇسپەيتىن «كيىز كىتاپتاردىڭ» قاتارىندا تۇر. ءجيى پاراقتاپ, ىشىندەگى ىلكىمدى ويلار مەن تا­عىلىمدى تولعامداردى وقىپ, تۇششىنىپ, ءتانتى بولىپ وتىرامىن. ءالى دە بولسا از تارالىممەن بولسىن باستىرىپ شىعارسا كانى دەپ قيالداپ تا قويامىن ىشتەي...

ولجاس سۇ­لەيمەنوۆ پوەزياسى – تامىرىن عاسىرلار قويناۋىنان الاتىن تەرەڭ وي مەن اسقاق رۋحتىڭ توعىسى. سول تۇرعىدا اقىن شىعارمالارى مەن ەڭبەكتەرى – ۇلتتىق بولمىس پەن ازاماتتىق جا­ۋاپكەرشىلىكتى ۇعىنۋعا جول اشاتىن تاعىلىمدى مۇرا, بۇگىنگى جانە وسكەلەڭ ۇر­پاققا رۋحاني باعدار, ەلدىك پەن ادام­گەرشىلىكتىڭ ۇلگىسى بولىپ قالا بەرەدى.

سوڭعى جاڭالىقتار