ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «شاڭىراق» تەاترىندا تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور جامبىل ارتىقبايدىڭ ء«بىر ادامعا ەكى ءولىم جوق» اتتى تاريحي دراماسىنىڭ پرەمەراسى ءوتتى. سپەكتاكلدىڭ قويۋشى رەجيسسەرى – باعدات ءاشىم.
قۋعىن-سۇرگىن جىلدارىنداعى حالىقتىڭ باستان كەشكەن قايعى-قاسىرەتى كوركەم بەينەلەنگەن سپەكتاكل كورەرمەنىن بەيجاي قالدىرمايدى. ويتكەنى دراما تاريحي شىندىققا نەگىزدەلگەن. باستى كەيىپكەر مۇحيدەن تولەۋبەكوۆ – ومىردە بولعان تۇلعا. ول – جالعان جالامەن «حالىق جاۋى» دەپ ايىپتالىپ, ءولىم جازاسىنا كەسىلگەن ازاماتتاردىڭ ءبىرى. الايدا قاندى قىرعىن جۇزەگە اسقاندا مۇحيدەن جارالانىپ, مايىتتەر اراسىندا جاسىرىنىپ امان قالادى. سول جەردەن ءۇمىت ەسىمدى جيەنىنىڭ ۇيىنە قانسىراپ جەتىپ, باس ساۋعالايدى. ال ءۇمىتتىڭ كۇيەۋى سامەن شاحتادا جۇمىس ىستەيتىن, كەڭەستىك يدەولوگياعا شىنداپ بەرىلگەن ادام ەدى. باس ساۋعالاپ كەلگەن مۇحيدەندى نكۆد-عا ۇستاپ بەرۋدى ويلاعانىمەن, سوڭىندا ادامدىق سەزىمى جەڭىپ, ول رايىنان قايتادى. الايدا اۋىل بەلسەندىلەرىنىڭ اڭدۋىمەن مۇحيدەن قايتا ۇستالىپ, تاعى دا ءولىم جازاسىنا كەسىلەدى. وسىلايشا, ول ءبىر ومىرىندە ەكى مارتە اتۋ جازاسىنا ۇشىرايدى. پەسانىڭ قىسقاشا مازمۇنى – وسى. «شاڭىراق» تەاترى ساحنالاعان سپەكتاكلدىڭ سونى قىرلارى, اكتەرلەردىڭ, رەجيسسەردىڭ وزىندىك ىزدەنىستەرى جۇرەككە جىلى ءتيدى. سونداي-اق ستۋدەنت جاستاردىڭ ويىندارى كوڭىلگە قونىمدى شىقتى. مۇنى كورەرمەندەر قوشەمەتىنەن اڭعاردىق. قويىلىم سوڭىندا دراما اۆتورى جامبىل ارتىقباي تاريحي دەرەكتەرگە نەگىزدەلگەن پەسانىڭ باستى يدەياسى تۋرالى اڭگىمەلەپ, «شاڭىراق» تەاترىنىڭ ونەرلى جاستارىنا جانە تەاتردىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى جامبىل تىلەپوۆكە العىس ءبىلدىردى.
– ءومىردىڭ ءار ساتىندە, ءار سەكۋندىندا ءبىز جاقسىلىق پەن جاماندىقتىڭ, ادالدىق پەن ساتقىندىقتىڭ اراسىندا تاڭداۋ جاسايمىز. ەگەر ساتقىندىقتى تاڭداسا, سول ساتتە-اق ونىڭ ىشىندەگى ادام ءولدى دەگەن ءسوز. كەيىنگى ومىرىندە ونىڭ تەك سىرتقى بەينەسى, قاۋاشاعى عانا قالادى. ونداي «ادامدار» ءجۇز جىل جاساۋى مۇمكىن, بىراق ولاردىڭ ىشىندە جۇرەك, رۋح بولمايدى. ءبىزدىڭ پەساداعى نەگىزگى درامالىق ءتۇيىن دە وسى. پەساداعى سامەننىڭ الدىندا ەكى تاڭداۋ تۇردى. مۇحيدەندى ۇستاپ بەرسە – ساتقىندىققا بارىپ, ادامدىقتى ولتىرەدى. ۇستاپ بەرمەسە – ءوز ومىرىنە قاۋىپ تونەدى. وسىنداي قيىن تاڭداۋدىڭ ورتاسىندا قالعان ادامنىڭ ىشكى ارپالىسى قويىلىمدا جاقسى اشىلعان», دەپ جامبىل ارتىقباي ستۋدەنت جاستارعا باتاسىن بەردى.
ايتا كەتەيىك, «شاڭىراق» تەاترى جاقىندا عانا دۋبايدا وتكەن بايقاۋدا توپ جارىپ, باس جۇلدەنى ولجالادى. ونىڭ الدىندا يسپانيا, ازەربايجان سىندى مەملەكەتتەردە ەل مەرەيىن اسىرىپ جۇرگەن ستۋدەنتتىك تەاتردىڭ حالىقتىق تەاتر اتاعىن الاتىن كۇنى دە الىس ەمەس دەپ سەنەمىز.