وبلىس اكىمى بەرىك ءۋالي سەمەي قالاسىنداعى بىرقاتار مادەني نىسانداردى ارالاپ, وزەكتى ماسەلەلەرىمەن تانىسىپ, ونىڭ شەشۋ جولدارىن ايتتى.
ماسەلەن, اباي مۋزەيى 1940 جىلى اشىلعان مادەني نىساننىڭ وبلىس اۋماعىندا 9 فيليالى جۇمىس ىستەيدى. مۋزەي قورىندا 22 مىڭ جادىگەر بار.
وبلىس اكىمى مۋزەيدىڭ قور ساقتاۋ ءبولىمى مەن كىتاپحاناسىن ارالاپ كوردى. قور ساقتاۋ بولمەسىندە 20 مىڭنان استام جادىگەر, كىتاپحانادا 16 مىڭنان استام كىتاپ ساقتالعان. كىتاپحانا اشىلعالى بەرى جوندەۋ كورمەگەن. جەرتولەدە ورنالاسقاندىقتان سىز تارتىپ, قۇندى كىتاپتار مەن جادىگەرلەر ب ۇلىنە باستاعان.
«جيدەباي-ءبورىلى» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى ۇلان ساعاديەۆ ايماق باسشىسىنا جيدەبايداعى قورىقتى قورشاۋ, اباي-شاكارىم كەسەنەسىنە جانە فيليالعا قاراستى اۋداندارداعى مۋزەيلەرگە جوندەۋ جۇرگىزۋگە كومەك كورسەتۋدى سۇرادى.
وبلىس اكىمى مۋزەيدە ابايتانۋشى اراپ ەسپەنبەتوۆ جانە بەلگىلى اقىن تىنىشتىقبەك ابدىكاكىم ۇلىمەن كەزدەستى. زيالى قاۋىم وكىلدەرى ءوڭىردىڭ رۋحانياتى مەن مادەنيەتىنە قاتىستى ويلارىن ورتاعا سالدى. مادەني نىسانعا ۇلتتىق مارتەبە بەرۋ جونىندە ۇسىنىستارىن ايتتى. ايماق باسشىسى ۇسىنىستاردى ەسكەرىپ, بىرلەسە جۇمىس ىستەۋگە دايىن ەكەنىن جەتكىزدى.
نەۆزوروۆتار وتباسى اتىنداعى بەينەلەۋ ونەرى مۋزەيى 1870 جىلى سالىنعان. 600-دەن استام قۇندى جادىگەر ساقتاۋلى. مۇندا 72 ادام ەڭبەك ەتەدى. نىسان كۇردەلى جوندەۋدى قاجەت ەتەدى. عيماراتتىڭ قاسبەتى, ەدەنى ەسكىرىپ, كەيبىر بولمەلەردىڭ قابىرعالارىندا جارىق پايدا بولا باستاعان. قالىپقا كەلتىرۋ ءۇشىن عىلىمي-جوبالىق قۇجاتتاما ازىرلەنگەن.
1883 جىلى قۇرىلعان تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيى - ەلىمىزدەگى ەڭ كونە مادەني نىسانداردىڭ ءبىرى. مەكەمەدە 81 قىزمەتكەر ەڭبەك ەتەدى. اۋدانداردا 5 فيليالى بار. مۇنداعى وزەكتى ماسەلە - عيماراتتىڭ تارلىعى. قوردا ساقتالعان 137 مىڭعا جۋىق جادىگەر سۋ, جىلۋ قۇبىرلارى وتەتىن ەسكى جەرتولەدە ورنالاسقان.
فەدور دوستوەۆسكي اتىنداعى ادەبي-مەموريالدىق مۋزەي 1971 جىلى جازۋشىنىڭ 150 جىلدىعىنا وراي اشىلعان. قالامگەردىڭ قۇندى مالىمەتتەرى ساقتالعان ۇزدىك ءۇش مۋزەيدىڭ قاتارىنا كىرەدى. مۇندا XVIII-XIX عاسىرلارداعى سيرەك كىتاپتار مەن قۇندى جادىگەرلەر ساقتالعان. جالپى سانى 27 مىڭنان استام ەكسپوناتتى تسيفرلىق فورماتقا كوشىرۋ ءۇشىن ارنايى سكانەر قاجەت. بۇل عيماراتقا دا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلمەگەن. شاتىردان سۋ اعىپ, ەكسپوزيتسيالىق جابدىقتار مەن مونۋمەنتالدى سۋرەتتەرگە زالال كەلگەن.
نەۆزوروۆتار وتباسى اتىنداعى بەينەلەۋ ونەرى مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى تاتيانا سترومسكايا مەن فەدور دوستوەۆسكي اتىنداعى ادەبي-مەموريالدىق مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى يرينا سولوۆەۆا وبلىس اكىمىنە وزدەرى باسقارىپ وتىرعان مەكەمەلەردىڭ عيماراتتارىن كەڭەيتۋ, دامىتۋ بويىنشا ۇسىنىستارىن ايتتى.
ايماق باسشىسى قالاداعى مادەني نىساندارعا كەزەڭ-كەزەڭىمەن جاڭعىرتۋ جۇرگىزىلەتىنىن جەتكىزدى.
«بۇگىن سەمەيدەگى مۋزەيلەردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن, وزەكتى ماسەلەلەرىمەن تانىستىم. بۇل مادەني نىساندار وسى ۋاقىتقا دەيىن ابدەن قاراۋسىز قالعان ەكەن. بارلىعى كۇردەلى جوندەۋدى قاجەت ەتەدى. جەرتولەگە ءتۇسىپ, قۇندى جادىگەرلەردىڭ قازىرگى جاعدايىن كوردىم. وكىنىشكە قاراي, كۇن وتكەن سايىن توزىپ, ءب ۇلىنىپ بارادى. زامان تالابىنا ساي جابدىقتاماساق, باعالى مۇرالارىمىزدان ايىرىلىپ قالۋىمىز مۇمكىن. سوندىقتان مۋزەيلەردى جوندەۋدى بيىلدان باستايمىز», دەدى وبلىس اكىمى.
بۇدان سوڭ ايماق باسشىسى اباي اتىنداعى قازاق مۋزىكالىق-دراما تەاترى مەن اباي اتىنداعى وبلىستىق امبەباپ كىتاپحانانىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىمەن تانىستى.
تەاتر عيماراتى 1981 جىلى سالىنعان. قازىرگى تاڭدا مۇندا 238 ادام ەڭبەك ەتەدى. نىساندا ءۇش شىعارماشىلىق ۇجىمنىڭ بىرگە جۇمىس ىستەۋىنە بايلانىستى قوسىمشا بولمەلەر تاپشى. عيماراتتا 44 جىل بويى كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلمەگەن. جىلۋ جانە سۋ جۇيەلەرىن اۋىستىرۋ قاجەت. اكتەرلەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى, ولاردى تۇرعىن ۇيمەن قامتۋ, تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسىنىڭ ازدىعى ايتىلدى.
ايماق باسشىسى تەاتردا بۇرىن وسى ۇجىمدى باسقارعان اداي ازاماتوۆپەن كەزدەسىپ, مادەنيەت وشاعىن دامىتۋعا قاتىستى ۇسىنىس-پىكىرلەرىن تىڭدادى.
اباي اتىنداعى وبلىستىق امبەباپ كىتاپحانا 1974 جىلى سالىنعان. كىتاپحانادا 400 مىڭنان استام كىتاپ قورى بار. سيرەك كەزدەسەتىن كىتاپتار جانە قولجازبالار قورى 5 جارىم مىڭعا جۋىقتايدى. 19 مىڭنان استام تۇراقتى وقىرمان بار.
مۇنداعى وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى – بولمەلەردىڭ تاپشىلىعى. قازىرگى ۋاقىتتا كىتاپحانادا 4 مەكەمە جۇمىس ىستەيدى. مەكەمە ديرەكتورى مەرەي قارت ورىن جەتىسپەگەندىكتەن سيرەك قورداعى قۇندى كىتاپتار مەن مەرزىمدى باسىلىمدار جەرتولەگە ورنالاستىرۋعا ءماجبۇر ەكەندىكتەرىن جەتكىزىپ, كومەك كورسەتۋدى سۇرادى. كىتاپتاردى تسيفرلىق فورماتقا كوشىرۋ ءۇشىن ارنايى سكانەر الۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ وتىر.
كىتاپحانادا وبلىس اكىمى اقىن, ونەر جاناشىرى قۇسمىليا نۇرقاسىممەن كەزدەسىپ, ايماقتىڭ رۋحانياتىنا قاتىستى وي-پىكىرلەرىن تىڭدادى. ايماق باسشىسىنا مادەني نىسانعا ۇلتتىق مارتەبە بەرۋ جونىندە ۇسىنىس ايتىلدى.
«ەكى مادەني نىساننىڭ دا ماسەلەلەرىن جاقسى بىلەمىن. ەكى مەكەمە قىزمەتكەرلەرى دە قولايسىز جاعدايدا جۇمىس ىستەۋگە ءماجبۇر. كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلمەگەندىكتەن جىلۋ, سۋ جەلىلەرى ابدەن توزعان. تەاترعا اعىمداعى جوندەۋدى باستايمىز. اباي تەاترىنىڭ ماسەلەسىنە بۋرابايدا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا پرەزيدەنتتىڭ ءوزى نازار اۋدارىپ, ۇكىمەتكە سەمەيدە جاڭا تەاتر سالۋعا تاپسىرما بەردى. ال اباي مۋزەيى مەن وبلىستىق امبەباپ كىتاپحاناعا ۇلتتىق مارتەبە بەرۋ تۋرالى ۇسىنىستى ءتيىستى ورىندارعا جەتكىزەمىن», دەدى ايماق باسشىسى.
اباي وبلىسى