باج سالىعى اقش-تىڭ باعى ما, سورى ما؟

شارتتى تۇردە الايىق, قى­تايدا جاسالاتىن ويىنشىق 500 دوللار بولسا, بۇرىنعى 20% كەدەندىك الىممەن اقش نارىعىنا 600 دوللارمەن كىرەتىن. ورتاداعى دەلدال ساتۋشىلار تاعى وسىنشا باعا قويىپ 1 200 دوللار ۇستەمەمەن ساۋدالايتىن. جاڭا تاريف كەدەندىك سالىقتى 125%-عا كوتەرىپ جىبەردى. سال­دارىنان ويىنشىق قۇنى اقش-تا ەندى 2 000 دوللاردان اسىپ تۇسپەك.

«Reuters» اگەنتتىگىنىڭ حا­بارلاۋىنشا, قازىردىڭ وزىندە اقش-تا قىتايدان كەلەتىن ويىنشىقتار, وپا-دالاپ بۇيىمدارى, توي مەن ءسان-سالتانات جابدىقتارى بىرنەشە ەسە قىمباتتاپ كەتكەن. قىتاي ۇكىمەتى باعالى مەتالداردىڭ دا باعاسىن كۇرت كوتەردى. سونىڭ كەسىرىنەن اقش-تا مەديتسينالىق اپپارات جاسايتىن فيرمالار ءوندىرىسى كىبىرتىكتەپ قالدى.

ترامپ جارلىعىنان كەيىن قىمبات­شىلىق بەلەڭ العان, وعان قوسا قۇندى قاعازدار تابىسى دا قۇلدىراپ سالا بەردى. قۇندى قاعازدار ار­قىلى اقش الەم ەلدەرىنە قارىزعا اقشا بەرەدى. الايدا «ەكونوميكالىق سوعىس» اقش قازىناشىلىعىنا كولەڭكە ءتۇسىرىپ, كوپتەگەن ەل قۇندى قاعازدان باس تارتىپ, التىنعا اۋىسا باستادى. ساراپشىلار پايىمىنشا, ترامپتى كە­دەندىك جاڭا سالىقتى ىسكە اسىرۋدى 90 كۇنگە شەگەرۋگە ءماجبۇر ەتكەن وسى جايت. ءبىزدىڭ مەملەكەت تە وسى تۇستا ۇتىمدى شەشىم قابىلداپ, التىندى سىرتقا ەكسپورتتاۋعا تىيىم سالدى.

دوللار باسقا ەلدەرگە بە­رىلەتىن قارىز ەسەبىنەن كۇشەيىپ وتىر. قارىز الاتىن مەملەكەتتەر جەتەرلىك. ساياسي تۇراقتىلىق, ۆاليۋتا مەن ەكونوميكا قۋاتى دا اقش-تى كوشباسشىلىققا شىعاردى. دەگەنمەن قازىرگى جاعدايدا كەي ەلدەر دوللاردان التىنعا اۋىسۋى نەمەسە شۆەيتساريا, جاپونيا قارجى نارىقتارىنا بەت بۇرۋى مۇمكىن. وسى كۇندە قور نارىعىندا التىن باعاسى اپتا سايىن قىمباتتاپ, رەكورد جاڭارتىپ جاتىر.

امەريكادا ەلدىڭ ەكونو­ميكالىق-الەۋمەتتىك جاع­دايىن باقىلاپ وتىراتىن اگەنتتىكتەر سانى جۇزدەن اسادى. سونداي اگەنتتىكتىڭ ءبىرى جۋىردا تۇتىنۋشىلاردىڭ ساتىپ الۋ قابىلەتىنىڭ رەي­تينگى 57%-دان 50%-عا تو­مەندەتكەن. قايبىر ەلدە ادامدار كولىك اۋىستىرىپ, ءۇي جيھازى مەن تۇرمىستىق تەحنيكانى جاڭالاپ, ساياحاتقا كوڭىل بولسە, ول ەلدە نارىقتىق بەلسەندىلىك جوعارى دەگەن ءسوز. امەريكانىڭ رەيتينگ اگەنتتىكتەرى كەيىنگى ايدا اقش-تا كەرىسىنشە نارىقتىق بەلسەندىلىك وتە تومەندەپ كەتكەنىن مالىمدەيدى. بۇل ءوز كەزەگىندە اقش-تىڭ ەكو­نوميكالىق داعدارىسقا ۇشىراپ جاتقانىن كورسەتەدى. سونداي-اق ول حالىقتىڭ اۋمالى-توكپەلى شاقتا ارتىق زات العىسى كەلمەيتىنىن نەمەسە وعان شاماسى جەتپەي بارا جاتقانىن ايعاقتاي تۇسەدى. ساتىلىم بولماعان سوڭ تابىس تاپپاعان كومپانيالار قىزمەتكەرلەرىن جۇمىستان بوساتادى. سالىقتىق ءتۇسىم ازايعان جەردە بيۋدجەت تابىسى دا تولمايدى. ەكونوميكانىڭ وسىنداي زاردابىن بىلگەن ترامپ قىتايدان يمپورتتالاتىن ەلەكترونيكالىق قۇرىلعىلارعا ازىرگە كە­دەندىك جوعارى باج سالىعىن سالماي وتىر.

اقش پرەزيدەنتى نەگە مۇنداي قادامعا باردى؟ اقۇي باسشىسىنىڭ پىكىرىنشە, وسى كۇنگە دەيىن الەمنىڭ بارلىق مەملە­كەتى اقش-تى پايدالانىپ كەلدى. ياعني امەريكاعا كوپ تاۋار ساتىپ, ودان از ءونىم ساتىپ العان. پرەزيدەنتتىڭ ويىنشا, وسى ساۋدا-سات­تىقتاعى ادىلەتسىزدىكتى جويۋ ماقساتىندا الگىندەي شارالار قابىلداندى. ساراپشىلار سوزىنشە, راسىمەن ساۋدا-ساتتىقتا تارازى باسىن اقش ەمەس, باسقا ەلدەردىڭ سالماعى باسىپ تۇر.

اقش ەكونوميكاسىنىڭ قىتايمەن سالىستىرعاندا باسەكەلەستىكتەن قالىپ بارا جاتۋىنىڭ سەبەبى, ءبىر ءونىمدى شىعارۋعا كەتەتىن شىعىن مەن تولەمنىڭ ارزاندىعىندا بولىپ تۇر دەيدى ماماندار. ما­سەلەن, ءبىر ايدا اقش ونداعان كولىك شىعارسا, قىتاي ونى جۇزدەگەن سانعا جەتكىزەدى. ويتكەنى شىعىستاعى كورشى ەلدە جۇمىس كۇشى ارزان ءارى كولىكتى جاساۋعا كەتەتىن شىعىن تومەن. قىتايدى «الەمدىك فابريكا» دەپ بەكەر اتاماسا كەرەك. باۋىرلاس ەل تۇركيا دا ەۋروپا ايماعىندا وسى اتاقتى يەلەنگىسى كەلەدى. تمد كەڭىستىگىندە قازاقستاننىڭ دا وسىنداي دارەجەگە جەتۋگە قاۋقارى بار. جۋىردا سەنات قابىلداعان تمد ەلدەرى اۋماعىنا ەكپورت كولەمىن ارتتىرۋعا بايلانىستى قۇجات وسى يدەيانى ناقتى ناتيجەگە اينالدىرادى دەگەن سەنىم مول.

ساراپشىلار پىكىرىنشە, اقش ەكو­نوميكاسىنىڭ السىزدىگىنە تازا ءوندى­رىستىڭ ازايىپ كەتۋى سەبەپ. ونىڭ ورنىنا قۇراما شتاتتار ءبىلىم, ساياحات, دەنساۋلىق, ينۆەستيتسيالىق جوبا ازىرلەۋ سەكىلدى سەرۆيستىك سالالارعا كوبىرەك باسىمدىق بەرگەن.

شىمكەنت