جاستاردى جارىلقايتىن باعدارلاما

باعدارلاما رەسپۋبليكانىڭ ءۇش مەگاپوليسى استانا, الماتى, شىمكەنت قالالارىنا ارنالىپ قابىلدانعان ەدى. بيىل وسىدان ­بەس جىل بۇرىن جالدامالى پاتەر­گە قونىستانعان ازاماتتار­دىڭ پاتەردى قايتا مەملەكەتكە تاپسىراتىن ۋاقىتى كەلدى. ەندى بۇل جاستاردىڭ ماسەلەسى ءارى قاراي قالاي شەشىلەدى؟ مەملە­كەتتەن وسى سەكىلدى تاعى باسقا قولداۋ بولا ما؟ ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن بىلمەك نيەتپەن شى­م­كەنت قالالىق تۇرعىن ءۇي باس­قار­ماسىنا حابارلاسقان ەدىك.

باسقارما ماماندارىنىڭ بەر­گەن مالىمەتىنە سۇيەنسەك, 2019–­2020 جىلدارى جۇمىس ­ىس­تەي­تىن جاستارعا ساتىپ الۋ ­قۇ­­­قى­­عىن­سىز جالعا بەرىلگەن تۇر­­عىن­ ۇيلەردىڭ مەرزىمى 2025 ­جىلعى­ 6 قاڭتاردا اياقتال­دى. وسى كۇن­گە دەيىن باعدارلاما اياسىندا مەگاپوليستە 2949 وت­باسى قونىس­تا­­­نىپ كەلىپتى. بيىل ناۋرىز ايىن­­دا قوسىمشا تاعى 900 ازاماتقا ءۇي بەرىلگەن. دە­گەن­مەن باعدار­لا­­­ما­عا ءبىراز وز­گە­رىس ەنگىزىلىپ, 2023 جىلدان باس­تاپ جال­­عا الۋ مەرزىمى 5 جىل­دان 3 جىل­عا قىسقارعان ەكەن.

باسقارما وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە بۇل ماسەلە ۇكىمەتتە قارالىپ, ازاماتتاردى باسپانامەن قامتۋعا قاجەت قاراجات جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن قاراستىرىلاتىن بولىپتى. بۇل رەتتە «Qamqor» دەپ اتالاتىن وڭىرلىك باعدارلاما شەڭبەرىندە «وتباسى بانك» اق قارجى وپەراتورى رەتىندە قىزمەتكە كىرىسىپ وتىر. ياعني جالدامالى پاتەرىن مەملەكەتكە تاپسىرعان جاستار وسى قارجى ينستيتۋتى ارقىلى يپوتەكالىق نەسيە را­سىمدەپ, ءوزى قالاعان باسپاناعا قول جەتكىزە الادى. «Qamqor» باعدارلاماسىمەن ءۇي الۋعا نيەتتى جاستار ءبىرىنشى كەزەكتە وزدەرىنىڭ تولەم قابىلەتتەرىن راستاۋى ءتيىس. باعدارلاما شارتىندا 5% جىلدىق سىياقى مولشەرلەمەسى, 10% العاشقى جارنا, 20 جىلعا دەيىنگى مەرزىم قاراستىرىلعان. شىمكەنت قالاسىنداعى «وتباسى بانك» وكىلى نۇرسۇلتان ءابدىحانوۆ­تىڭ مالىمدەۋىنشە, بۇگىندە جاس­تاردىڭ تولەم قابىلەتتەرىن راستاۋ جۇمىستارى باستالىپ كەتتى. يپوتەكالىق نەسيەنى تولەي الاتىن قابىلەتى بارىن راستاعان جاستار باعدارلاما بويىنشا ءۇي قۇنىنىڭ العاشقى 10% جارناسىن قۇيۋى كەرەك. بانككە كەپىل م ۇلىك رەتىندە سول ءۇيدىڭ ءوزى جاراي بەرەدى. سونداي-اق بانك قىز­مەتكەرىنىڭ ايتۋىنشا 5% سىياقى مولشەرلەمەسى تەك 20 ملن تەڭگەگە دەيىن قاراستىرىلادى. ءۇي قۇنى ودان اسىپ كەتسە ۇستىندەگى ايىرمانى نارىق باعاسىمەن الۋشى ازاماتتىڭ ءوزى تولەيدى.

قورىتا ايتقاندا, 5 جىلدىق جالدامالى پاتەرىن مەملەكەتكە وتكىزگەن جاستار جاڭا «Qamqor» باعدارلاماسىنىڭ كونكۋرسىنان تىس تولەم قابىلەتىن راستاپ بولعان سوڭ ءبىرىنشى نەمەسە قايتالاما نارىقتان ءوزى ۇناتقان پاتەردى يپوتەكالىق نەسيەمەن ساتىپ الۋلارىنا تولىق مۇمكىندىگى بار.

قازىردە «وتباسى بانك» اق-عا مەرزىمى اياقتالعان جالدامالى پاتەردە ۋاقىتشا تۇرىپ كەلگەن 891 ازامات جۇگىنىپتى. ولاردىڭ ىشىندە 489 جاس الدىن الا تولەم قابىلەتىن تەكسەرۋ كونكۋرسىنان وتكەن. ناتيجەسىندە, 201 ازا­مات­تىڭ ءوتىنىشى ماقۇلدانىپ وتىر. بۇل باعدارلاماعا قاتىسۋ­عا نيەت بىلدىرگەن جاستار جالپى سانىنىڭ 22,2%-ىنا تەڭ. تۇرعىن ءۇي باسقارماسى مامان­دارى مالىمدەگەندەي, ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز بەرىلەتىن ۋاقىت­شا جالدامالى پاتەر الۋ باع­دار­لاماسى بيىلدان باستاپ توقتاتىلىپتى.

شىمكەنت – جاستاردىڭ قا­لا­سى. قانشاما جاستىڭ ارمان-مۇراتى – باسپانالى بولۋ. سول تۇرعىدا ولاردىڭ بار تىلەگى – مەملەكەت تاراپىنان وسىنداي باعدارلامالاردىڭ الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسىن تابا بەرۋى. سەبەبى ارزان پاتەر جالداپ تۇرعان جاستار سونىڭ ارقاسىندا جاعدايىن جاقسارتىپ, كەلەشەك ءوز ۇيىنە قارەكەت جاساپ ۇلگەرەدى. جالدامالى پاتەردە ءومىر سۇرەتىن جاستاردىڭ ىشىندە بويداقتارمەن بىرگە وتباسىلى جاندار دا بار. ولارعا قىمبات باعاعا پاتەر جالداۋ قيىنعا سوعاتىنى بەلگىلى. سوندىقتان ۋاقىتشا جالدامالى پاتەرگە قونىس­تاندىرۋ باعدارلاماسى قازىر­دە جاستارعا ۇلكەن كومەك بولىپ تۇر. قالا تۇرعىنى يسلام قۋانىش 2023 جىلدان بەرى وسىنداي باسپانادا تۇرىپ كەلەدى. ءۇش بالانىڭ اكەسى. ءارتۇرلى مەملەكەتتىك تاپسىرىستار ورىنداۋمەن تابىس تابادى. سول ازامات مەملەكەت تاراپىنان جاستارعا ارزان باعادا پاتەر ۇسىنىلىپ, كەيىن ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن راسىم­دەلسە دەگەن ءوتىنىش-تىلەگىن جەت­كىزىپ وتىر. ويتكەنى ونىڭ ايتۋىنشا, تاۋار دا, قىزمەت تە قىم­باتتاپ بارا جاتقان بۇگىنگى قوعام­دا جاستار مەملەكەت تاراپى­نان باعاسى جەڭىلدەتىلگەن پاتەر­مەن قامتىلسا, ولاردىڭ الاڭ­سىز جۇمىس ىستەپ, ءوز قارىم-قابى­لەت­تەرىن جان-جاقتى دامىتۋىنا دا مولىنان مۇمكىندىك تۋادى.

شىمكەنت