شاكەن ايمانوۆتىڭ «الدار كوسە» ءفيلمىن بالا كۇنىمىزدە «قىرىلىپ» كورۋشى ەدىك قوي. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىمەن تۇسپا-تۇس كەلگەن ءبىزدىڭ بالالىق شاق ءۇشىن ايتارلىق جاڭالىق ەدى. ويتكەنى تۋىندىنىڭ ءار بولشەگىنەن قازاقىلىق اڭقىپ تۇراتىن.
ەسىمىز ەندى كىرگەن ءتورت-بەس جاسىمىزدا قازاقىلىقتىڭ نە ەكەنىن قايدان بىلەيىك. مۇمكىن ۇيدە قاراسۇر ءتۇستى ەكراننان باسقا قىزىق بولماعان سوڭ سوعان تەلمىرگەن دە شىعارمىز. ايتەۋىر فيلمدە ناعىز ونەرگە ءتان ءبىر قۇدىرەت بولماسا ەسىمىزدە ءار سيۋجەتى سايراپ تۇرماس ەدى عوي. تۋىندى ءتىپتى الدار كوسە تۋرالى ەمەس سىندى. قارلىعاش پەن بايدىڭ جىلقىشىسى عاشىق جىگىتتىڭ جىرىنداي ەمەس پە؟ الدار كوسە سولاردىڭ باقىتىن كوكسەپ, باسىن تاۋ مەن تاسقا سوعىپ جۇرگەن بىرەۋ مە دەپ قالاسىز. ءۇي-كۇيى جوق, ايتەۋىر جاناما بىرەۋ. ال قارلىعاش قانداي سۇلۋ ءارى قىلىقتى. اقىلىنا كوركى ساي. ونىڭ ءاربىر قىلىعى مەن ءسوزى, قاتقان جاۋابى كوزدىڭ جاۋىن العان گاۋھارداي ەلەستەيدى جانە ءبىزدىڭ كوكەيگە سولاي تاڭبالانىپ قالدى. بالا سانامىزعا قازاق سۇلۋى دەگەن ۇعىم وسىلايشا قاشالعان شىعار, كىم ءبىلىپتى. ءبىر ۇياڭ ءىلتيپات پەن تارتىمدى مىنەز بار بويىندا. قاراتورى عانا بۇرىمدى قىزدىڭ بويىنان ەركىندىك بايقالادى. الدار كوسە اتىنان ءتۇسىپ تەزەگىن ارقالاماق سىڭاي تانىتقانعا ءوزى عاشىق بولىپ قالعان ەكەن دەپ وتىرساڭىز, جوق, وعان عاشىق جىلقىشى جىگىت ەكەۋىن قوسۋعا بەكىپ, جولعا شىققانىن كورەمىز. وسى تۇستا قارلىعاشتىڭ كوزدەن قالعان اكەسىنە الدار سالعان ءان سول كەزدە ساحنادان شىرقالعان, شىرقالماعانىن بىلمەيمىز. بىراق بەرتىندە مولدابايدىڭ ءانى بولىپ, قۇلپىرىپ شىعا كەلدى. حالىق كەرەمەت قابىلدادى. تەگىندە تەرەڭنەن تامىر تارتقان ۇلى ونەر وسىلاي جىل وتكەن سايىن جەتىلىپ, حالىقپەن بىرگە جاساي بەرەتىنىنىڭ ءبىر كورىنىسى وسى ما دەيمىز.
ءفيلمنىڭ ىشىنە مۇنداي سوقتالى تۋىندىنى وراپ بەرۋ, ءسوز جوق, شاكەن ايمانوۆتىڭ كورەگەندىگى دەر ەدىك. جالپى, شاكەن ايمانوۆ كينولارىنداعى ءار ءان, ءتىپتى جالعىز-اق اۋىزى ايتىلىپ قالاتىن «ياپىراي» (قازىرگىشە ياپۋراي), «قۇرالاي» سەكىلدى اندەر جەكە-جەكە توقتالۋدى قاجەت ەتەتىن حالىق مۇرالارىنا اينالدى. شاكەن اتا كينولارىنىڭ ءاربىر مەزەتىنىڭ استارىندا ۇلتتىق ونەردىڭ قاينارى بۇرقىلداپ قايناپ جاتقانىن باسا ايتقان ءجون. سونىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى وسى «الدار كوسە» تۋىندىسىنىڭ ءجونى تىپتەن بولەك. قاتارداعى جاي دۇنيە ەمەس, بۇل – قازاق ونەرىنىڭ سينتەزى. مىڭداعان جىلدار بويى قازاق دالاسىن كەزگەن اڭىز, اڭگىمەلەردىڭ, عاشىقتىق عالاماتىنىڭ, ءاننىڭ جانە ەڭ باستىسى ەسكىلىك تانىمعا بالاناتىن باقسىلىق ونەر مەن اۋليەلىك جولدىڭ كورىنۋى تەگىننەن تەگىن ەمەس. تۋىندى 1965 جىلى تۇسىرىلگەنىن ەسەپكە الساڭىز, سول ۋاقىت ءۇشىن بۇلاردىڭ ءبارى ادام ايتسا نانعىسىز قۇبىلىس سانالادى. باقسىلىق تۋرالى ءۇستىرت بولسا دا وسىلاي كورسەتە كەتۋىنىڭ ءوزى كەزدەيسوق دەي المايمىز. ال اۋەزوۆ پەن مارعۇلان جازبالارىندا ولاردىڭ ورنى مۇلدە بولەك ەمەس پە ەدى؟
تۋرا وسى سىقىلدى, فيلمدە تۇركىستاننىڭ كورىنىس تابۋى, ازان شاقىرىلىپ جاتقانىن دا ەلەمەي كەتپەۋگە بولمايدى. ءتۇن ىشىندە بەيىتتىڭ ىشىنە تۇنەمەك بولعان ۇرى-قارىلاردىڭ الدىنان اق كيىنىپ, ارۋاقتىڭ كەيپىنە ەنىپ اتىپ شىعىپ, الگىلەر شوشىپ بەزە قاشقاندا بار مۇكامالىنا يە بولىپ قالاتىن جەرى ءالى ەسىمىزدە. تاعى ءبىر تۇسىندا بايدى الداپ-سۋلاپ سىرت كيىمىن شەشىپ الىپ, بيىك دۋالدان ءارى اسىرىپ جىبەرگەنىن كورىپ كۇلەتىنبىز. ءبىر جاعى كۇلكى بولسا, ءبىر جاعى بۇلار قازاق بايلارىن نادان قىلىپ كورسەتۋدىڭ امالى ەكەن. انىعىندا قازاق داۋلەتتىلەرى اۋىل-ايماعىنىڭ قۇتى, جوق-جىتىككە مالىنان ءبولىپ بەرگەن ەلىنىڭ پاناسى ەكەنىن كەيىن بايىپتاپ بىلدىك. ول كەزدە بۇلاي تۇسىرمەسكە تاعى بولمايدى. ساياسات سولاي. ەكىنشى شەتى ەل بولعان سوڭ وزبىرلىق پەن وكتەمدىك ورىن الماي تۇرا ما؟ تۇپتەپ كەلگەندە, الداردىڭ ءوزى سونداي ادىلەتسىزدىككە قارسى حالىق قيالىنان تۋدىرعان جيىنتىق بەينە. سوندىقتان كينونى, ونى تۇسىرگەن ادامداردى كىنالاماق وي جوق. سويتە تۇرا, تۋىندى ناعىز دەر شاعىندا, ءتىپتى قازىردىڭ وزىندە قازاق قالپىنان از حابار بەرمەگەن, قاي تۇسىنان كوز تىكسەڭ دە ۇلتتىق كارتينانى جايىپ سالاتىن بىرەگەي ونەر جاۋھارى بولىپ قالا بەرمەك.
قاي اۋىلعا, ايتەۋىر ءبىر باي اۋىلعا شابارمان جىبەرىپ, اۋىل سىرتىنا اۋليە كەلدى دەپ قارلىعاشتى زورلىقپەن العان ءدۇمدىنى الدىنا كەلتىرەدى الدار. ول ءدۇمدىڭىز الاڭسىز كەلە جاتقاندا الدىنان وقىس شىعا كەلىپ, زىكىر سالا جونەلەتىن كورىنىسىنىڭ وزىنەن قازاقىلىقتىڭ ءيسى اڭقىپ تۇرعان جوق پا؟ ول كەزدەگى ورتالىقتان باسقارىپ وتىرعاندار قانشا جەردەن ۋ تامىزام دەسە دە, ءتۇسىرىلىم توبى باي مەن كەدەيدى كورسەتۋگە ءماجبۇر بولدى دەمەسەڭىز, ۇلتتىق تامىردان ءبىر ەلى اجىراماعان.
جات ءدىننىڭ جەتەگىندە كەتكەن كەيبىرەۋلەرگە قۇدايسىز قوعامدا اۋليەلەردى تىرىلتكەن «الدار كوسەنى» ءبىر كورسەتىپ الار ما ەدى؟