پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ پاۆلودار وبلىسىنا جۇمىس ساپارىمەن بارىپ, وڭىردە پرەزيدەنتتىڭ ونەركاسىپتى دامىتۋ جونىندەگى تاپسىرمالارىنىڭ ورىندالۋ بارىسىمەن تانىستى.
ۇكىمەت باسشىسى «KAZ Minerals Bozshakol» جشس جانە «قازاقستاننىڭ ۆاگون جاساۋ كومپانياسى» جشس-دا بولىپ, كاسىپورىن وكىلدەرىمەن كەزدەستى. وندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ونەركاسىپتى دامىتۋ, وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى قولداۋ جانە تسيفرلىق شەشىمدەردى ەنگىزۋ جونىندەگى تاپسىرمالارىنىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسى تالقىلاندى.
ولجاس بەكتەنوۆ جۇمىسىمەن تانىسقان كاسىپورىننىڭ ءبىرى «بوزشاكول» مىس كەنىشى جىلىنا 30 ملن توننا كەن وڭدەيدى. وتكەن جىلى 105 مىڭ توننا مىس ءوندىرىلدى, سونىمەن قاتار مۇندا مىس, التىن, كۇمىس جانە كونتسەنتراتتاعى مىرىش وندىرىلەدى. دايىن ءونىم قىتاي, تۇركيا, وزبەكستان مەن بەلگياعا ەكسپورتتالادى. جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلى اياسىندا مۇندا بىلىكتى كادر دايارلاۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. بيىل كاسىپورىن اقىلى تاعىلىمدامادان ءوتۋ ءۇشىن 200-دەن استام ستۋدەنت تارتۋدى جوسپارلاعان. بۇگىندە كومپانيادا 14 مىڭنان استام جۇمىس ورنى اشىلدى.
پرەمەر-مينيسترگە وندىرىستىك الاڭداردا زاماناۋي تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ, ونىڭ ىشىندە جاساندى ينتەللەكت جۇيەلەرىن دامىتۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى اقپارات بەرىلدى. تولىق ديسپەتچەرلەۋ كەندى ۇساقتاۋدان باستاپ كونتسەنترات شىعارۋعا دەيىنگى بارلىق كەزەڭدى قامتيدى. سونداي-اق كارەرلەردى 3D مودەلدەۋ ءۇشىن وندىرىستىك ۇدەرىستەردى مودەلدەۋ جۇيەلەرى مەن دروندار قولدانىلادى. بۇل جۇمىستىڭ دالدىگى مەن تيىمدىلىگىن ەداۋىر جاقسارتادى.
«ەلىمىز وڭدەۋ سالاسىنا كوشۋ كەرەك, جوعارى وڭدەلگەن تاۋارلار ءوندىرۋدى ارتتىرۋ قاجەت. مەملەكەت باسشىسى وسىنداي مىندەت قويىپ وتىر. سالىق كودەكسىندە جوعارى وڭدەلگەن تاۋارلار وندىرەتىندەر سالىقتى از تولەيتىن قوسىمشا جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان. مۇنىڭ بارلىعى وڭدەۋ سالاسىن ىنتالاندىرۋ ءۇشىن جاسالىپ جاتقان قادامدار. ياعني قاراجات ءوز ەلىمىزدە قالادى دەگەن ءسوز. قازىر كوپتەگەن ەل وتاندىق شيكىزات وڭدەۋدى دامىتىپ جاتىر. ول وزىمىزگە كەرەك. ونىڭ ۇستىنە «قازاقمىس», «KAZ Minerals» سياقتى ءىرى كاسىپورىنداردىڭ ينۆەستيتسيا سالۋعا مۇمكىندىگى بار», دەپ اتاپ ءوتتى و.بەكتەنوۆ.
پرەمەر-مينيستر ەكىباستۇزداعى «قازاقستاننىڭ ۆاگون جاساۋ كومپانياسى» جشس اۋماعىندا امبەباپ جارتىلاي جۇك ۆاگوندارىن, جابىق ۆاگونداردى, ۆاگون-پلاتفورمالاردى وتاندىق ءوندىرۋشىنىڭ اعىمداعى وندىرىستىك قۋاتتارىمەن, سونداي-اق جۇك تاسىمالى كولەمىنىڭ جىل سايىنعى ءوسۋىن ەسكەرە وتىرىپ, كورسەتكىشتەردى ودان ءارى ارتتىرۋ جوسپارلارىمەن تانىستى.
«SMP Group» جشس باس ديرەكتورى ەرجان قۋانعاننىڭ ايتۋىنشا, كاسىپورىن قۇرىلعالى بەرى 9 مىڭنان استام جارتىلاي ۆاگون, 26 پلاتفورما جانە 2 جابىق ۆاگون شىعارعان. وندىرىستىك قۋاتى ايىنا 100-دەن 240 ۆاگونعا دەيىن ارتتى. بۇگىندە 3 مىڭ جارتىلاي ۆاگون جەتكىزۋگە جاسالعان كەلىسىمشارت مەرزىمىنەن بۇرىن ورىندالدى. شارت مامىر ايىندا اياقتالادى دەپ جوسپارلانعان. كولىك-لوگيستيكالىق كەشەندى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە ءوزارا ءىس-قيمىل ماسەلەلەرىنە نازار اۋدارىلدى.
«ەلىمىز ترانزيت پەن لوگيستيكادا وراسان زور ءارى تولىق اشىلماعان الەۋەتكە يە. تەمىرجول جۇيەسى ۆاگونداردى جاڭارتۋدى قاجەت ەتەدى. سوندىقتان ءبىز كاسىپورىنداردىڭ ءوندىرىستى كەڭەيتۋ باستامالارىن قولدايمىز», دەپ اتاپ وتكەن ۇكىمەت باسشىسى كولىك, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىكتەرىنە, «قتج» مەن «بايتەرەك» حولدينگىنە كاسىپورىندى قولداۋ ماسەلەلەرىن پىسىقتاۋدى, ونىڭ ىشىندە جارتىلاي ۆاگوندار مەن جابىق ۆاگونداردى جەتكىزۋگە ۇزاقمەرزىمدى وففتەيك-كەلىسىمشارتتارىن جاساسۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى تاپسىردى.
سونىمەن قاتار ولجاس بەكتەنوۆ ەكىباستۇزدا گرەس-1-ءدى جاڭعىرتۋ ناتيجەلەرىمەن, تازا كومىر تەحنولوگياسىن پايدالانا وتىرىپ, گرەس-2-ءنى رەكونسترۋكتسيالاۋ جانە گرەس-3 ستانساسى قۇرىلىسى جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ باستالۋىمەن تانىستى. مۇندا ەكونوميكانىڭ ءوسىپ كەلە جاتقان قاجەتتىلىكتەرى, جاڭا ءوندىرىس ورىندارىن ىسكە قوسۋ جانە بەلسەندى تسيفرلاندىرۋ اياسىندا سالانى دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا رەسپۋبليكالىق كەڭەس ءوتتى.
بولات نۇرجانوۆ اتىنداعى گرەس-1 جانە گرەس-2 قۇرامىنا كىرەتىن ەكىباستۇز ەنەرگيا تورابى نىساندارىنىڭ جالپى بەلگىلەنگەن قۋاتى 5 مىڭ مۆت-قا جەتەدى, بۇل ەكىباستۇزدى ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرۋدە ستراتەگيالىق ماڭىزدى ورتالىققا اينالدىرادى. جالپى, پاۆلودار وبلىسى رەسپۋبليكاداعى ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ 40%-دان استامىن وندىرەدى. گرەس-1-ءدى جاڭعىرتۋ اياسىندا وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا قۋاتى 540 مۆت بولاتىن №1 ەنەرگوبلوك قالپىنا كەلتىرىلىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. 2026–2028 جىلدارى وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەلەرىن رەكونسترۋكتسيالاۋ جانە جاڭا ءتۇتىن مۇرجاسىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونداي-اق ۇدەرىستەردى اۆتوماتتاندىرۋ, شىعارىندىلاردى باقىلاۋ جانە قانداي دا ءبىر وقىس وقيعالاردىڭ الدىن الۋ بويىنشا بايانداما جاسالدى.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ەنەرگەتيكانى دامىتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى رەسپۋبليكالىق كەڭەستە سالانىڭ نەگىزگى باعىتتارى, ونىڭ ىشىندە جاڭا قۋات كوزدەرىن ىسكە قوسۋ, ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ, باتىس ايماقتىڭ ەلەكتر جەلىلەرىن ەلىمىزدىڭ بىرىڭعاي ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق جۇيەسىمەن بىرىكتىرۋ, ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە باسقا دا ماسەلەلەر قارالدى.
ەلىمىزدە 227 ەلەكتر ستانساسى جۇمىس ىستەيدى. ستانسا جابدىقتارىنىڭ ورتاشا توزۋ دەڭگەيى 56%-عا جەتەدى. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ كولەمى 4%-عا ءوستى. جاڭا قۋات كوزدەرىن ىسكە قوسۋ قولدانىستاعى ستانسالاردى جاڭعىرتۋ جانە جاڭا گەنەراتسيالايتىن قوندىرعىلار سالۋ ەسەبىنەن بولجانۋدا. ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ەرلان اقكەنجەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, وتكەن جىلى 771 مۆت جاڭا قۋات كوزى, ونىڭ ىشىندە ەكىباستۇز گرەس-1-دەگى №1 بلوك قالپىنا كەلتىرىلگەن, اتىراۋ جەو-داعى №6 تۋربينا, جەزقازعان قالاسىنداعى جەو-دا №8 قازاندىق اۋىستىرىلعان, سونداي-اق جالپى قۋاتى 163 مۆت بالامالى ەنەرگەتيكا جوبالارى ىسكە قوسىلعان. گەنەراتسيالايتىن قوندىرعىلاردى جاڭعىرتۋعا, كەڭەيتۋگە, رەكونسترۋكتسيالاۋعا جانە جاڭارتۋ بويىنشا جالپى قۋاتى شامامەن 2 گۆت بولاتىن 14 ينۆەستيتسيالىق كەلىسىم جاسالدى. بيىل 621 مۆت, 2026 جىلى – 2,6 گۆت ىسكە قوسۋ جوسپارلانعان. ەكونوميكانىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىنا دەگەن قاجەتتىلىگىن وتەۋ ءۇشىن 2029 جىلعا دەيىن 68 جوبا جۇزەگە اسىرىلادى. جالپى, 2035 جىلعا دەيىن جالپى قۋاتى 4,2 گۆت قولدانىستاعى ستانسالاردى جاڭعىرتۋ, رەكونسترۋكتسيالاۋ جانە كەڭەيتۋ جوسپارلانىپ وتىر.
سونىمەن قاتار اقتوبە, باتىس, سارىباي جۇيەارالىق ەلەكتر جەلىلەرى KEGOC فيليالدارىنىڭ 220-500 كۆ اۋە جەلىسىن رەكونسترۋكتسيالاۋ جوباسى اياقتالدى, ونىڭ شەڭبەرىندە نورماتيۆتىك پايدالانۋ مەرزىمىنە جەتكەن جالپى ۇزىندىعى 2 مىڭ شاقىرىمدى قۇرايتىن قولدانىستاعى 24 ەلەكتر بەرۋ جەلىسىنە جوندەۋ جۇرگىزىلدى. بۇعان قوسا الماتى جەو-2 جانە جەو-3-ءتى جاڭعىرتۋ جۇمىستارىنىڭ بارىسى تۋرالى ايتىلدى.
ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ءمينيسترى ەرسايىن ناعاسپاەۆ ەلىمىزدىڭ ءىرى كاسىپورىندارىمەن ەكونوميكانىڭ ەنەرگيا سىيىمدىلىعىن جانە ەنەرگيا تۇتىنۋدى تومەندەتۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى باياندادى. «كارتسەمەنت» كاسىپورنىنداعى سورعى جابدىقتارىن جاڭعىرتۋ ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ ۇلەستىك شىعىنىن 15,4%-عا تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەردى. قازاقستان ەلەكتروليز زاۋىتى ەلەكتروليزەرلەر مەن وقشاۋلانعان ەلەكتر قازاندىقتارىن كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىپ, ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋدى 4,5%-عا ازايتتى. اقتوبە مىس كومپانياسى گاز پورشەندى قوندىرعىلار جۇمىسىن وڭتايلاندىرۋ جانە وتىن قوسپاسىن بەرۋدى رەتتەۋ ارقىلى ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ شىعىنىن 2%-عا قىسقارتتى. سونداي-اق بيۋدجەتتىك سەكتوردىڭ ەنەرگيا تۇتىنۋىنا مونيتورينگ جۇرگىزىلۋدە. تسيفرلاندىرۋ شەڭبەرىندە مەملەكەتتىك ەنەرگەتيكالىق ءتىزىلىم ەنەرگيا ۇنەمدەۋ سالاسىنداعى بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەگە ترانسفورماتسيالانىپ جاتىر.
«پرەزيدەنت ەنەرگەتيكانى ءوزىن-ءوزى قامتاماسىز ەتەتىن ءارى باسەكەگە قابىلەتتى ەل قۇرۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە اتادى. بۇل تابىستى تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكتىنى كەڭىنەن ەنگىزۋ – وعان تىكەلەي تاۋەلدى بولاتىن جاڭا الەمدەگى تۇراقتى ىلگەرىلەۋدىڭ نەگىزگى فاكتورى. بۇل جەردە مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, ەلىمىزدە وراسان زور مۇمكىندىكتەر بار. سونىمەن قاتار جوسپارلانعان جوبالاردىڭ ۋاقتىلى ورىندالماۋى ەكونوميكانىڭ دامۋىن تەجەيدى. مۇنداي جاعدايعا جول بەرۋگە بولمايدى. ءبىز بەلسەندى تۇردە جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك. بىرقاتار ءىرى جوبا قازىردىڭ وزىندە ەلەكتر قۋاتىن قاجەت ەتىپ وتىر», دەدى و.بەكتەنوۆ.
كەڭەس سوڭىندا بىرقاتار تاپسىرما بەرىلدى. اتاپ ايتقاندا, بيىل KEGOC باتىس ايماقتىڭ ەلەكتر جەلىلەرىن بەج-بەن بىرىكتىرۋ بويىنشا قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارىن باستاۋى قاجەت, جۇمىس 2027 جىلى اياقتالۋعا ءتيىس. اتالعان جوبا تۇتىنۋشىلاردى ەلەكترمەن جابدىقتاۋ سەنىمدىلىگىن ارتتىرادى. پرەمەر-مينيستر كومىر حيمياسى سالاسىن دامىتۋعا باسا نازار اۋدارىپ, جوعارى وڭدەلگەن ونىمدەر ءوندىرۋ ءۇشىن كومىردى قايتا وڭدەۋدىڭ يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالارىن بەلسەندى پايدالانۋدى تاپسىردى.