قىستىڭ شىتىرلاعان سارىشۇناق ايازىندا, جازدىڭ شىلىڭگىر اپتابىندا قارا بازاردا, قۇرىلىستا جۇرگەن وندىردەي قاراگوزدەردى كورىپ, نەگە جاستارىمىز ءتۇرلى كاسىپتى يگەرمەيدى دەيتىن وي كوبىمىزدىڭ باسىمىزعا كەلگەن. وزگە ۇلتتىڭ جىگىتتەرىنەن تۇراتىن, بارماعىنان بال تامعان اسپازدى, شەبەر شاشتارازدى, اعاش ۇستالارىن كورگەندە نەگە ءبىزدىڭ بالالار بويىندا بار قابىلەتكە ەمەس, جۇرتقا قادىرلى بولىپ كورىنەتىن ماماندىقتارعا قاراي جۇگىرەدى دەگەن سۇراق ءسوزسىز كولدەنەڭدەيدى.
سول سياقتى, وزگە اعايىندار فوتوونەردى تۇپكىلىكتى يگەرىپ ءجۇرگەندە, توڭدىرمايتىن, اش قالدىرمايتىن وسىنداي كاسىپتەردى كاسىپقويلىق تۇرعىدا يگەرۋگە قازاق بالاسىنا نە كەدەرگى دەپ تالاي ويلاعانبىز. باس باسىنا باستىق بولۋ قايدا؟ دەگەنمەن, باسشى دا, قوسشى دا بولماي-اق ءوز ءىسىنىڭ مايتالمانىنا اينالعان ابىرويلى زامانداستار بار.
«جىگىتكە جەتى ونەر از» دەگەندى كاسىپقوي ءفوتوتىلشى جەڭىس ىسقابايعا قاراتىپ ايتۋعا بولار ەدى. ەگەر ول ءوزى ويعان اعاش توسەك, ءوز قولىمەن قالپىنا كەلتىرگەن ءجادىگەر جيھازداردى الەۋمەتتىك جەلىلەردە كورسەتپەگەندە, ونىڭ 2000-شى جىلدارى «ازيا داۋىسى» دەگەن حالىقارالىق بايقاۋدىڭ بولعانىن, شەتەلدەن كەلگەن ونەرپازدارعا, ونىڭ ىشىندە, جۇلدەلى ورىن العان جەڭىمپازدارعا ءوز قولىنان شىققان ۇلتتىق مۋزىكالىق اسپاپتاردىڭ كىشكەنتاي ءبىر بولشەگىن سىيلاپ وتىرعانىن ۇمىتقان دا ەكەنبىز.
– ەگەر مەن قازىر اقشا قۋسام – تەك تويلاردى فوتوعا ءتۇسىرىپ, سوعان توعايىپ جۇرە بەرۋىمە بولار ەدى. مەن ءۇشىن فوتوونەر, اعاش ويۋ, سۋرەت – مۇنىڭ ءبارى دە شىعارماشىلىق, كۇندەلىكتى ىزدەنىس پەن وقۋدان تۇرادى. ءبىر بۇيىمدى جاساۋعا كەيدە ءبىر اي, كەيدە ەكى اي كەتەدى. ەسكى جۇمىستارىما قاراپ, كەي دۇنيەلەردى دۇرىس جاساعانىڭدى تۇسىنەسىڭ. بىراق, تىرنەكتەپ جيناعان ءبىلىمنىڭ ارقاسىندا عانا ساپالى دۇنيەلەر شىعىپ جاتىر. ستۋدەنت كەزىمدە ءجاي فوتواپپاراتقا سۋرەت ءتۇسىرىپ ءجۇردىم. اكە-شەشەم بەرگەن قاراجاتتىڭ تەڭ جارتىسىن وسىعان جۇمسايتىن ەدىم. كەلە-كەلە اسكەردە جۇرگەنىمدە قولىما «زەنيت» فوتواپپاراتى ءتۇستى. ونىڭ ساپاسىن كورىپ, فوتو ءتۇسىرۋگە ودان دا قاتتى قىزىعا باستادىم. بۇل ءىس مەنى «الماتى اقشامى» گازەتىنە ءفوتوتىلشى ەتىپ الىپ كەلدى. سول جىلدارداعى ءتاجىريبەم مەنى سەرىك ۇمبەتوۆتەي ەل اعاسىمەن تابىستىردى. مەن ول كىسىنىڭ جەكە فوتوگرافى بولىپ ءجۇرگەندە, وسى كاسىپتى تەرەڭ مەڭگەرۋگە كوپ مۇمكىندىك الدىم. سەرىك ابىكەن ۇلى ماعان ەڭ باستىسى شىعارماشىلىق ەركىندىك پەن جەكە كابينەت بەردى. بۇكىل فوتوتەحنيكامەن قامتاماسىز ەتتى. وسىدان كەيىن جۇمىسىم ناتيجەلى بولا باستادى. فوتوشىعارۋ ىسىندە جوعارى ساپاعا كوتەرىلە باستاعان تۇس تا وسى. قۇر فوتوعا ءتۇسىرىپ قويماي, جۇمىستارىما ۇلتتىق ناقىش بەرىپ, فوتونى ارلەۋدىڭ سوڭعى جەتىستىكتەرىن ۇيرەندىم. سۋرەت بەتىن اقىنداردىڭ ولەڭدەرىمەن, جۋرناليستەردىڭ ماقالالارىمەن تولىقتىرىپ ارلەسەم, اۆتورلارىن تاستاماي كورسەتىپ, فوتوالبومداردى تولىق مالىمەت بەرەتىندەي ەتىپ جاسادىم.
ەلدىڭ ءبارى سول كەزدە ماعان «سەن جاقسى فوتوگرافسىڭ» دەپ ماقتاۋ ايتىپ ءجۇردى. بىراق, مەن ءوزىمدى ءالى كۇنگە دەيىن مىقتى فوتوگرافپىن دەپ ەسەپتەمەيمىن. ال نەگىزگى ماماندىعىم – ساۋلەتشى. بىراق, مەن كوپ ۋاقىتتى سۋرەتشى ۇستازىم گەننادي پاكتىڭ شەبەرحاناسىندا وتكىزدىم. ينەمەن قۇدىق قازعانداي ءارتۇرلى قولونەردىڭ قىر-سىرىن ۇيرەندىم. گەننادي بوريسوۆيچ «ادام قارتايعانشا وقۋ وقىسا دا, كوپ نارسەنى بىلمەي كەتەدى» دەپ ايتىپ وتىراتىن. سول راس ەكەن. سوندىقتان, ءبارىن ءبىلۋ مۇمكىن ەمەس, ءتىپتى, كەيدە ءبىلىپ تۇرعانىڭدى دا ۇمىتا باستاۋىڭ مۇمكىن. ال فوتوگرافيا قولمەن سالىناتىن سۋرەت ونەرىنەن ءبىر عانا ايىرماشىلىعى بار. ول – جىلدامدىق. قاس قاعىم ءساتتى تاريح قويناۋىنا ەنگىزۋ. جازۋدى وقۋعا, بەينەباياندى كورۋگە ۋاقىت كەرەك. ال, فوتوگرافيانىڭ ەرەكشەلىگى كوزگە تۇسكەن بويدا كوز الدىڭا وتكەن شاقتى الىپ كەلەدى.
ال اعاش ويۋ ونەرىنە قالاي كەلدىم. ساقپاي اتام شەبەر بولاتىن. اكەم دە, باۋىرلارى دا ءبارى ونەرلى. بىراق ەشقايسىسى كاسىپ ەتىپ, دامىتپاعان. اتام قىرىق ورمە قامشى ورگەندە كەم كەتىكسىز ورەتىن. قامشىلارىن نەشە ءتۇرلى تەمىرمەن اشەكەيلەيتىن.
سول ساقپاي اتام جىلقىشى بولدى. ەشكىممەن شارۋاسى جوق, ءوز ءىسىن عانا بىلەتىن ادام ەدى. وعان قامشى كەرەك, ەر-تۇرمان كەرەك, سونىڭ ءبارىن ءوزى اعاشتان ويىپ جاساي بەرەتىن. بۇل كىسىنىڭ قامشىسىنداي قامشىنى ءالى كورمەدىم دەسەم دە بولادى. بۇل ونەر سول ساقپاي اتامنان جۇققان شىعار؟! اعاش جيھازداردى جاساۋعا شاكىرتىم «دارىن» مەكتەبىنىڭ تۇلەگى بەيبىت سارسەنباي ۇلى كومەكتەسىپ ءجۇر.
سونىمەن, ءبىراز ونەردى بويىنا جيناعان قازىرگى زاماننىڭ بالاسىنا تابىس كوزى قايدان؟ جەڭىستى قولىنان كەلەتىن بارلىق ءىسى كەزەگىمەن اسىراپ وتىر دەسە دە بولادى.
– «جۋسان» ستۋدياسى – مەنىڭ شىعارماشىلىق الەمىم. مۇندا كەز كەلگەن ادام كەلىپ فوتوعا تۇسە سالمايدى. باعاسىنا كونسە – تۇسەدى. تۇسىرگەن سۋرەتتەردىڭ ءبارىن شەتىنەن قولدارىنا ۇستاتا سالمايمىن. وزىمە ۇناماسا, ول سۋرەتتى يەسىنە بەرمەيمىن. كوڭىلىمنەن شىققانشا جۇمىس ىستەي بەرەمىن. كەيبىر فوتولار ءبىر ايعا دەيىن دايىن بولمايدى. كەي تاپسىرىستى ءتورت اي بويى جاساعان كەزىم دە بولدى. فوتوونەر دە كەيدە جىلدام, كەيدە باياۋ جۇرەدى.
قازىر قازاقتىڭ كۇرەس ونەرىن دامىتىپ وتىرعان «قازاقستان بارىسى» جوباسىمەن كەلىسىمشارتپەن جۇمىس جاساپ ءجۇرمىن. ءۇش جىل بولدى, جارىستارىن تۇسىرەمىن, فوتوشەجىرەسىن, البومدارىن جاسايمىن. بۇكىل قازاقستاننىڭ بارلىق تۇكپىرىنەن جينالعان بالۋاندار «جۋسان» ستۋدياسىندا بولدى.
فوتوونەر – مەن ءۇشىن كاسىپ, قولونەرى – اتامنان قالعان مۇرا. بۇل مەن ءۇشىن ەرمەك. ونىمەن تۇپكىلىكتى اينالىسىپ كەتەتىندەي ۇلكەن كاسىپكەر ەمەسپىن.
اركىم, ءوزىنىڭ كاسىبىن ءسۇيىپ ىستەۋى كەرەك. اعايىن-تۋىستى سالىپ العان ماماندىققا دەگەن ماحابباتىڭ بولماسا, ول ءىستى ساپالى اتقارا المايسىڭ جانە وعان قۇلقىڭ دا بولمايدى. الىسقا بارماي-اق, وسى فوتوگرافيا سالاسىن الساق تا, شىرتىلداتىپ شەتىنەن تۇسىرە بەرسەم, فوتوگراف بولىپ شىعامىن دەپ ويلايتىندار جەتكىلىكتى. بۇل ونەر ەكەنىن كوبىسى تۇسىنە بەرمەيدى. مىسالى, مۇسىنشىلىكتى, قالا بەزەندىرۋ ىسىندە جۇرگەن ساپاسىز جۇمىستاردى الايىقشى. كوركەمدىگى, تەپە-تەڭدىگى ساقتالىنباعان جۇمىستاردى كاسىپقويلار بىردەن بايقايدى. كەيبىر ەسكەرتكىشتەردىڭ ءانسامبلىنىڭ ۇيلەسىم تاپپاۋى, مۇسىندەردى اناتوميادان مۇلدە حابارى جوق ادامدار جاساعانداي كورىنەدى. ءبىر ءتۇيىر ليريكاسى جوق, سانانى سەلت ەتكىزبەگەن تۋىندىلار – ىزدەنبەۋدىڭ, ءوز كاسىبىنە جوعارى دەڭگەيدە ماشىقتانباعاندىقتان.
وزىنە ەش كوڭىلى تولىپ كورمەگەن, ۇنەمى ىزدەنىس, ۇدايى جەتىلۋ جولىندا جۇرگەن جەڭىس ىسقابايدى فوتوونەر – ەلىمىزدەگى ەڭ ايتۋلى وقيعالارعا ورتاقتاستىردى. جاقسىلارمەن جولداس ەتىپ, جايساڭداردىڭ تاعىلىمىمەن قاۋىشتىرعانى ءسوزسىز. فوتوونەر – بۇل دا ونەردىڭ ونەرى.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.