قارجى نارىعىندا ينۆەستيتسيا جاساۋدىڭ ەڭ العاشقى ءارى ماڭىزدى قادامى – دۇرىس بروكەر تاڭداۋ. بروكەردىڭ سەنىمدىلىگى, كوميسسيالىق الىمدارى, ساۋدا پلاتفورماسىنىڭ ىڭعايلىلىعى مەن رەتتەۋ ستاندارتتارى ينۆەستيتسياڭىزدىڭ تابىستىلىعىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى. جەكە ينۆەستورلار نەگىزى تەك كوميسسيا دەڭگەيىنە عانا نازار اۋدارۋى مۇمكىن, الايدا بروكەر تاڭداۋ كەزىندە ەسكەرىلەتىن باسقا دا ماڭىزدى فاكتورلار بار.
بروكەر – ينۆەستور مەن قور نارىعى اراسىنداعى دەلدال. ول كليەنت اتىنان باعالى قاعازداردى ساتىپ الادى جانە ساتۋ قىزمەتىن اتقارادى. بروكەرلەر بانك, قارجى ۇيىمدارى نەمەسە تاۋەلسىز كومپانيالار بولۋى مۇمكىن. الەمدە مىڭداعان بروكەرلىك كومپانيا بار, ولاردىڭ ارقايسىسى ءارتۇرلى قىزمەت پەن مۇمكىندىك ۇسىنادى.
بروكەر تاڭداردا ەڭ الدىمەن ونىڭ ليتسەنزياسى مەن رەتتەلەتىنىن تەكسەرگەن ءجون. وتاندىق بروكەرلەردى قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى باقىلايدى, ال حالىقارالىق بروكەرلەردى ءار ەلدىڭ قارجى رەتتەۋشىلەرى قاداعالايدى. اقش-تا – SEC جانە FINRA, ەۋروپادا – ESMA, ۇلىبريتانيادا – FCA.
حالىقارالىق بروكەرلەردىڭ كوپشىلىگىنىڭ ءبىزدىڭ ەلدە جەرگىلىكتى يۋريسديكتسياسى جوق. بۇل دەگەنىمىز, ەگەر قانداي دا ءبىر داۋلى ماسەلە تۋىنداسا, ءسىز حالىقارالىق بروكەرمەن زاڭدى تۇرعىدا تۋىنداعان ماسەلەنى تىكەلەي شەشە المايسىز. ولاردى قازاقستاننىڭ قارجى رەتتەۋشىلەرى قاداعالامايتىندىقتان سوتقا جۇگىنۋ دە قيىنعا سوعادى. سوندىقتان مۇنداي بروكەرلەرمەن جۇمىس ىستەگەندە ولاردىڭ بەدەلىنە, رەتتەۋ ستاندارتتارىنا جانە كليەنتتەرگە كورسەتەتىن قىزمەت ساپاسىنا ەرەكشە ءمان بەرۋ كەرەك.
كوميسسيالار مەن تولەمدەرگە كەلسەك, كەيبىر بروكەرلەردە كوميسسيا تومەن بولعانىمەن, جاسىرىن تولەمدەر كوپ بولۋى مۇمكىن. ماسەلەن, شوتتى جۇرگىزۋ ءۇشىن الىناتىن اقى, قاراجاتتى قايتا شىعارار كەزىندەگى كوميسسيا, ۇزاق ۋاقىت ساۋدا جاساماعانىڭىز نەمەسە شوتتى تولىقتىرماعانىڭىز ءۇشىن ايىپپۇل دەگەن سەكىلدى. سوندىقتان تاريفتىك شارتتاردى مۇقيات وقىپ شىعۋ ماڭىزدى. بروكەردىڭ ۇسىناتىن قارجى قۇرالدارىنىڭ اۋقىمى دا ماڭىزدى ءرول اتقارادى. وتاندىق بىلىكتى بروكەرلەر رەتىندە «Freedom Broker», «Jusan Invest», «Halyk Invest» كومپانيالارىن ايتۋعا بولادى. حالىقارالىق بروكەرلەردىڭ ىشىندە «Interactive Brokers», «Exante», «Saxo Bank» سياقتى پلاتفورمالار الەمدىك نارىقتارعا كەڭىنەن جول اشادى.
ينۆەستيتسيانى بىرنەشە بروكەر ارقىلى دا جاساۋعا تىيىم سالىنباعان, بۇل جاعدايدا سىزدە بروكەرلەر اراسىندا ءارتاراپتاندىرۋ بولادى. بىراق حالىقارالىق بروكەرلەردى تاڭداساڭىز, ونداعى شوتىڭىزدى تولىقتىرۋ ءۇشىن سۆيفت اۋدارىم جاسايتىنىڭىزدى, ياعني قاراجات ءبىر كۇندە شوتىڭىزعا تۇسپەيتىنىن, شەتەلدىك اۋدارىم ءۇشىن ۆاليۋتامەن ءبىرشاما كوميسسيا تولەيتىنىڭىزدى دە ەسكەرگەن ءجون. بۇل ءوز كەزەگىندە حالىقارالىق بروكەرمەن جۇمىس جاساۋ ءۇشىن ءبىرشاما سومامەن بارۋ ءتيىمدى ەكەنىن كورسەتەدى.
تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە – قاۋىپسىزدىك. مىسالى, اقش بروكەرلەرى SIPC ارقىلى 500 000 دوللارعا دەيىنگى شوتتاردى ساقتاندىرادى. ءبىزدىڭ ەلدە مۇنداي كەپىلدىك جۇيەسى جوق, سوندىقتان بروكەردىڭ قارجىلىق جاعدايىن, ونىڭ اكتيۆتەرىن ساقتاندىرۋ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرۋ قاجەت. ساۋدا پلاتفورماسىنىڭ ىڭعايلىلىعى دا نازاردان تىس قالماۋعا ءتيىس. كەيبىر بروكەرلەردىڭ قوسىمشالارى قاراپايىم جانە ءينتۋيتيۆتى بولسا, ال كەيبىرى كۇردەلى كاسىبي ينتەرفەيستەر ۇسىنادى. مىسالى, «Freedom Finance»-ءتىڭ ءموبيلدى قوسىمشاسى پايدالانۋعا ىڭعايلى, ال «Interactive Brokers»-ءتىڭ TWS جۇيەسى كاسىبي ترەيدەرلەرگە ارنالعان.
بروكەردىڭ جەرگىلىكتى كەڭسەسىنىڭ بولۋى – كليەنتتەر ءۇشىن ۇلكەن ارتىقشىلىق. كەي بروكەر ءار كليەنتكە جەكە مەنەدجەر تاعايىندايدى. بروكەرمەن نەمەسە ونىڭ مەنەدجەرىمەن سويلەسكەندە: «مەنىڭ ينۆەستيتسيالىق ماقساتتارىما قانداي ستراتەگيا ۇسىنار ەدىڭىز؟», «كوميسسيالار مەن قوسىمشا تولەمدەر قانداي؟», «شوت اشۋ جانە قاراجات ەنگىزۋ/شىعارۋ ۇدەرىسى قالاي جۇرەدى؟», «سىزدەر قانداي قارجى قۇرالدارىن ۇسىناسىزدار؟» دەگەن سۇراقتاردى قويۋ قاجەت.
كوميسسيا ۇنەمدەۋدىڭ بىرنەشە جولى بار. ەڭ الدىمەن, كوميسسيالىق شارتتارى ەڭ ءتيىمدى بروكەردى تاڭداۋ كەرەك. كەي بروكەرلەر بەلسەندى ترەيدەرلەرگە نەمەسە ۇزاقمەرزىمدى ينۆەستورلارعا ارنايى جەڭىلدىكتەر ۇسىنادى. كوپ ساتىپ الۋ-ساتۋ جاساۋ كوميسسيا شىعىنىن ارتتىراتىندىقتان, ۇزاقمەرزىمدى ستراتەگيالاردى قاراستىرۋ پايدالى بولۋى مۇمكىن. كەي بروكەرلەر كوميسسياسىز ساۋدا جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, بىراق ولاردىڭ تابىس تابۋ ءتاسىلىن ءتۇسىنۋ ماڭىزدى.
ينۆەستيتسيا – تەك قارجى ەمەس, سونىمەن قاتار ءبىلىم مەن ستراتەگيانىڭ ۇيلەسىمى.