ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق كۇشىنە ەندى, جۇمىسىنا كىرىستى. بۇل وداقتان ءبىز كوپ نارسە كۇتەمىز. ارينە, ءبارى بىردەن جىپتىكتەي بولا قالادى دەۋگە بولماس. دەگەنمەن, بۇل باعىتتاعى جۇمىستى جەتىلدىرىپ, كەزدەسكەن قيىندىقتاردى قاتىسۋشى ەلدەردىڭ مۇددەسى تۇرعىسىنان شەشۋ ەكونوميكانىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىم مول. ايتا كەتۋ كەرەك, بۇل قاتىسۋشىلار ءۇشىن ناقتى پايداسى بار تازا ەكونوميكالىق قۇرىلىم. وعان ەۋرازيالىق كەڭىستىكتىڭ اشىقتىعى, دامۋدىڭ ەۆوليۋتسيالىلىعى, بارلىق شەشىمدەردى قابىلداۋداعى تەڭ قۇقىقتىلىق, ەكونوميكالىق پراگماتيزم, ەگەمەندىكتى سىيلاۋ, ەرىكتىلىك جاتادى.
ەاەو-نىڭ قازاقستان كاسىپكەرلەرى ءۇشىن تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ, كاپيتالدىڭ, جۇمىس كۇشىنىڭ ءۇش ەل اراسىنداعى ەركىن قوزعالىسى, بىرىڭعاي مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جۇيەسىنە كاسىپكەرلەر ءۇشىن قولجەتىمدىلىك, باسەكەلەستىكتىڭ تەڭ شارتى, ءبىرتۇتاس نارىقتى قۇرۋ ەسەبىنەن ينۆەستيتسيالىق شىعىنداردىڭ ازايۋى سياقتى ارتىقشىلىقتار مەن مۇمكىندىكتەرى بار ەكەنىن ايتا كەتۋ كەرەك.
ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قازاقستانعا داعدارىستارعا تۇراقتىلىقتى ارتتىرۋعا, تاريفتىك جانە تاريفتىك ەمەس كەدەرگىلەرسىز ءبىرتۇتاس نارىققا شىعۋعا, ءوندىرىس پەن تەحنولوگيانى جاڭارتۋ جانە وندىرىستىك قۋاتتى ۇلعايتۋعا, سىرتقى ساۋدانىڭ وسۋىنە, نەعۇرلىم جوعارى تالاپتار ەسەبىنەن ءونىم ساپاسىن ارتتىرۋعا, ادام رەسۋرستارىن دامىتۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىنە شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جالپى, بۇل وداق الەمدىك داعدارىسقا قاراماستان ەل ەكونوميكاسىن جاڭا بەلەسكە كوتەرەدى دەپ ەسەپتەيمىن.
قاي-قاي ەلدىڭ دە ەكونوميكاسى الىس-جاقىن شەتەلدەرمەن ينتەگراتسيالانباي دەربەس دامي المايدى. بۇل جەكەلەگەن كاسىپورىندارعا دا ءتان. ءبىزدىڭ بەيمەتالل قۇبىرلار زاۋىتىندا الىس-جاقىن شەتەلدەردەگى ارىپتەستەرىمىزبەن ىسكەرلىك قارىم-قاتىناستار بۇرىننان قالىپتاسقان. زاۋىت ەلىمىزدە ءبىرىنشى بولىپ پايدالانۋعا بەرىلگەن كومپوزيتتىك ماتەريالداردان شىنى تالشىقتى قۇبىرلار شىعاراتىن بىردەن-ءبىر كاسىپورىن. زاۋىت 2005 جىلى ىسكە قوسىلدى. بۇل ماتەريال العاش رەت امەريكادا, كەيىننەن ەۋروپا مەن ازيا ەلدەرىندە ەرتەدەن پايدالانىلىپ كەلەدى. قازىر ءبىزدىڭ ەلدە دە كەڭىنەن يگەرىلۋدە. كومپوزيتتىك ماتەريالدان دايىندالعان قۇبىرلاردى ەلۋ جىل بويى قاۋىپسىز پايدالانۋعا ابدەن بولادى. زاۋىتتا ەكى جوعارى تەحنولوگيالىق جەلى ىسكە قوسىلعان. بۇل تەحنولوگيالىق جەلىلەر مۋفتامەن جالعاناتىن ءارتۇرلى ولشەمدەگى شىنى تالشىقتى قۇبىرلار شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. يتاليالىق ءبىرىنشى قوندىرعى ديامەترى 300 ميلليمەتردەن 2600 ميلليمەترگە دەيىنگى قۇبىرلار شىعارادى. قازىر وسى جەلىمەن GRر ماركالى بارلىق قۇبىرلاردى وندىرۋگە بولادى. بۇل قۇبىرلار 40 جانە ودان دا جوعارى اتموسفەراعا شىداس بەرەدى.
ءبىز وندىرەتىن بەيمەتالل قۇبىرلاردىڭ وسىنداي ەرەكشەلىكتەرىنىڭ ارقاسىندا پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە بىرەگەي جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا, ياعني ستاۆروپول ولكەسىندەگى نەۆيننومىسسك گرەس-ءىنىڭ سۋ ايداعىش ەكى جەلىسىنە ساناتسيا جاساۋ كەزىندە زاۋىت ونىمدەرىنە سۇرانىس جوعارى بولدى. ول كەزدە تەندەرگە تۇركيا, پولشا, فينليانديا قاتىسقان-دى. الايدا, تاڭداۋ ءبىزدىڭ كاسىپورىنعا ءتۇستى. اكتسيونەرلىك قوعام ماماندارى العا قويعان تاپسىرمانى ويداعىداي ورىنداپ شىقتى. ءبىزدىڭ ماماندارىمىز ەسكىرگەن تەمىر قۇبىرلاردى الماستان بەيمەتالل قۇبىرلاردى ىشىنەن جىبەرۋ ارقىلى جۇزەگە اسىردى. مۇنىڭ ءوزى وتە ءتيىمدى ءارى پايدالى بولدى.
قازىرگى تاڭدا ءبىزدىڭ كاسىپورىنعا جەزقازعاننان وسىنداي تاپسىرىسپەن شىقتى. وسىنداعى جەر استى قۇبىرلارىن ساناتسيالاۋ كەزىندە سونداي بىرەگەي تەحنولوگيانى پايدالانۋ كوزدەلۋدە. ءبىزدىڭ ونىمدەرگە دەگەن سۇرانىستى ەسكەرە وتىرىپ, بۇدان بىرنەشە جىل بۇرىن جوعارى قىسىمعا شىداس بەرەتىن شىنى تالشىقتى قۇبىر شىعاراتىن ەكىنشى جەلىنى ىسكە قوستىق. وندا ءارتۇرلى جالعاۋ ەلەمەنتتەرىمەن ديامەترى 80 ميلليمەتردەن 1000 ميلليمەترگە دەيىنگى قۇبىرلاردى ورايدى. بۇل قۇبىرلار ونەركاسىپتىڭ كوپتەگەن سالالارىندا پايدالانىلادى.
قازىرگىدەي نارىقتىق جاعدايدا سۇرانىستى زەرتتەپ وتىرۋ قاجەت. اكتسيونەرلىك قوعام سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسى ءۇشىن ءارتۇرلى سىيىمدىلىقتار حيميا, مۇناي سالاسى ءۇشىن, اگرەسسيۆتى ونەركاسىپتىك قالدىقتاردى تاسىمالداۋ ءۇشىن 75 تەكشە مەترگە دەيىنگى رەزەرۆۋارلاردى شىعارۋدى جولعا قويدى. كاسىپورىننىڭ بۇل ونىمدەرى نارىقتا ءوتىمدى بولىپ تۇر, سۇرانىس بار. زاۋىت جۇمىسىن ۇيلەسىمدى جۇرگىزۋدىڭ ناتيجەسىندە كاسىپورىن كۇردەلى نارىقتىق جاعدايدا باسەكەلەستىككە توتەپ بەرىپ, قازىر ءونىم ءوندىرۋ بىرتە-بىرتە ارتىپ كەلەدى.
«اقتوبە بەيمەتالل قۇبىرلارى» اق شىعاراتىن قۇبىرلاردىڭ باسىم بولىگى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە پايدالانىلادى. وتكەن جىلى زاۋىت بۇل سالاعا جالپى سوماسى 30 ميلليون تەڭگەگە رەزەرۆۋارلار ءجونەلتتى. مىسالى, وزەن ستانساسىنان ءتۇرىكمەنستان شەكاراسىنا دەيىن تەمىرجول تارتۋ كەزىندە كەيبىر تەلىمدەرگە ءبىزدىڭ قۇبىرلار پايدالانىلدى.
ءبىز ءوز ارىپتەستەستەرىمىزبەن ءارقاشان تىعىز بايلانىس جاساپ تۇرامىز. زاۋىت ونىمدەرىنىڭ باسىم بولىگىن رەسەيلىك تۇتىنۋشىلار ساتىپ الادى. كەزىندە وندىرىلگەن قۇبىرلارىمىزدىڭ 85 پايىزى رەسەيگە, ناقتىراق ايتساق, سانكت-پەتەربۋرگكە, كراسنويارسكىگە, كاۆكازعا, پوۆولجەگە جونەلتىلەتىن. بۇحارادان, ەكاتەرينبۋرگتەن, ساراتوۆتان, سامارادان ۇلكەن تاپسىرىستار تۇسەتىن. 2009 جىلى تاۋار اينالىمى 4 ميلليارد تەڭگەگە جۋىقتادى. كەيىن تاپسىرىس كولەمى كۇرت ءتۇسىپ كەتتى. قازىر بىرتە-بىرتە ءونىم ءوندىرۋ كورسەتكىشى كوتەرىلىپ كەلەدى. بۇرىنعى بايلانىستارىمىزدى قالپىنا كەلتىرۋگە باعىت ۇستالۋدا.
ءبارى تاپسىرىسقا تاۋەلدى. بۇگىنگى تاڭدا وزبەكستاندىق ارىپتەستەرىمىزدىڭ تاپسىرىسىن ورىنداۋدى جالعاستىرۋدامىز. 10-12 ءتۇرلى كومپوزيتتىك ماتەريالداردى ەۋرووداق ەلدەرىنەن, قىتايدان, اراب ءامىرلىكتەرىنەن جەتكىزەمىز. ءبىزدىڭ ەلدە ولار وندىرىلمەيدى. كۆارتس قۇمىنىڭ ءوزىن ومبىدان جەتكىزەمىز. ەلىمىزدەگى كۆارتس قۇمىنىڭ ساپاسى تومەن.
زاۋىت ماۋسىم بويىنشا جۇمىس ىستەيدى. قىسقا قاراي قۇرىلىس قارقىنى باياۋلايدى, تاپسىرىس ازايادى. ول كەزدە بىزدە دە جۇمىس كولەمى ازايادى. سونداي-اق, ءبىز قويماعا جۇمىس ىستەمەيمىز, سەبەبى, ەرتەڭگى كۇنى تاپسىرىسشىنىڭ قانداي ولشەمدەگى قۇبىرلاردى قاجەتسىنەتىنىن تاپ باسۋ قيىن. ال, ءونىم وتپەي تۇرىپ قالسا, ودان پايدا بولمايدى. قازىرگىدەي ەكونوميكالىق جاعدايدا وسىلاي جۇمىس ىستەگەن ءتيىمدى.
يننوۆاتسيالىق كاسىپورىننىڭ جۇمىس ىستەگەن كەزەڭىندە مۇندا ۇيىمشىل ۇجىم قالىپتاستى. قازىر بىزدە 200-گە جۋىق ادام ەڭبەك ەتەدى. ولاردىڭ ەڭبەك ەتۋىنە قولايلى جاعداي تۋعىزىلعان. سوندىقتان دا جۇمىسشى- ماماندارىمىز تۇراقتى. زاۋىت مامىر ايىنىڭ ەكىنشى جارتىسىنان تاپسىرىس كولەمىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەۋگە كوشەدى. قىسقى كەزەڭدە تەحنولوگيالىق جەلىلەردى جوندەۋ, رەتتەۋ جۇمىستارى ءجۇرگىزىلەدى. تاپسىرىس بولىپ جاتسا, قىسقى كەزەڭدە دە قۇبىرلار مەن سىيىمدىلىقتار شىعارامىز.
ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ءبىزدىڭ كاسىپورىن ونىمدەرىنىڭ كورشىلەس ەلدەردىڭ نارىعىنا شىعۋىنا جول اشادى دەپ ويلايمىن. بۇل زاۋىتتىڭ جوبالىق قۋاتىنا شىعۋعا العىشارت جاسايدى دەپ كۇتىلۋدە. كاسىپورىندا كومپوزيتتىك ماتەريالدان جاڭا ونىمدەر شىعارۋ باعىتىندا ىزدەنىستەر جوق ەمەس. ارينە, ول بولاشاقتىڭ ەنشىسىندەگى شارۋا. ءبارىن نارىق رەتتەيتىنى بەلگىلى, سۇرانىسقا ساي ونىمدەر ۇسىنۋعا باعىت ۇستانعان كاسىپورىننىڭ كەلەشەگى كەمەل بولار دەگەن ءۇمىتىمىز بار.
يان تامپاەۆ,
«اقتوبە بەيمەتالل قۇبىرلارى زاۋىتى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ باس ديرەكتورى.
اقتوبە وبلىسى.