كوپ اۋرۋعا ەم بولعان قىزىل مايدى ومىردە كورمەگەندەر كەم شىعار. ال سول دارىلىك ءونىمدى وندىرىسكە ەنگىزگەن عالىمدى ەكىنىڭ ءبىرى بىلە بەرمەس. ول – فارماكولوگ, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى رايسا سالماعامبەتقىزى كوزدەنباەۆا.
ونىڭ اكەسى سالماعامبەت سوعىستىڭ العاشقى كۇنىنەن كەتىپ, اۋلەتكە يەلىك ەتىپ قالعان اكەسىنىڭ اعاسى باقىت كوزدەنباەۆ بورانعا قاراماي شانامەن كەلىپ, كەلىنىن بوساندىرىپ العان اكۋشەر-گينەكولوگ رايسا ۆاسيلەۆنانىڭ ەسىمىن شاقالاققا بەرگەن ەكەن. سول ءسابي ءتۇبى دارىگەرلىك جولعا ءتۇستى. ءارى جاي ەمەس, ەلىمىزدە اسا دامىماعان سالاعا بەت بۇردى. اقتوبە مەديتسينا ينستيتۋتىن 1965 جىلى ۇزدىك ءبىتىرىپ شىققاندىقتان, وعان نيكولاي پيروگوۆ اتىنداعى رەسەي مەملەكەتتىك مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اسپيرانتۋراسىنا جولداما بەرىلدى. اسپيرانتۋرانى 1968 جىلى فارماكولوگيا بويىنشا ءتامامداپ, عىلىم كانديداتى بولدى. ماسكەۋدەگى وقۋىندا كوزگە تۇسكەن ر.سالماعامبەتقىزىن سونداعى ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعى جاعدايىن جاساپ, جۇمىسقا الىپ قالدى. الايدا سول جىلى اقتوبە مەديتسينا ينستيتۋتىنا رەكتور بولىپ كەلگەن 37 جاستاعى تورەگەلدى شارمانوۆ ماسكەۋگە قايتا-قايتا حات جازىپ ءجۇرىپ, بىردە-ءبىر عىلىم كانديداتى جوق فارماكولوگيا كافەدراسىنا شاقىرتىپ العان. سودان بەرى ول وتاندىق مەديتسينا عىلىمىن دامىتۋعا ايانباي تەر توگىپ كەلەدى. وسى جىلدار ارالىعىندا كەيىپكەرىمىز 4 مونوگرافيا, 300 عىلىمي ماقالا, 30 وقۋ قۇرالىن, 20 عىلىمي-ادىستەمەلىك ۇسىنىس پەن اقپاراتتىق كىتاپشالاردى, ورىس-قازاق مەديتسينالىق-فارماكولوگيالىق سوزدىگىن جازدى. 28 پاتەنت, الدىن الا پاتەنت پەن اۆتورلىق كۋالىكتەردىڭ يەگەرى, سونداي-اق 11 فيتوپرەپارات اۆتورى اتاندى, 49 عىلىم كانديداتىن, 6 عىلىم دوكتورىن دايارلادى.
كوپ تابىستى جۇمىسىنىڭ ىشىندە قىزىل مايدى ايرىقشا اتاپ وتۋگە تۇرارلىق. قازاق «بالانىڭ جاقسىسى – ناعاشىدان» دەگەن, كەيىپكەرىمىزدىڭ ناعاشى اعاسى تايىر شومبالوۆ (چۋمبالوۆ) – ماسكەۋ اۋىل شارۋاشىلىعى اكادەمياسىن بىتىرگەن, ەلىمىزدە جاڭا باعىت – وسىمدىكتەر حيمياسىن قالىپتاستىرعان, 300-دەن اسا وسىمدىكتىڭ پوليفەنولدىق قۇرامىن زەرتتەپ, كوپتەگەن بيولوگيالىق اكتيۆتى زات پەن جاڭا ەمدىك پرەپارات الىپ, مەديتسيناعا ەنگىزگەن عالىم, حيميا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور. ال رايسا سالماعامبەتقىزىنىڭ ناعاشى اتاسى – ءماجيت شومبالوۆ العاشقى قازاق دارىگەرلەرىنىڭ ءبىرى, قازان ۋنيۆەرسيتەتىن بىتىرگەن قازاقستانداعى تۇڭعىش فارماكولوگ, چۋمولوگ دارىگەر, رەسپۋبليكامىزداعى ءدارىحانا جۇيەسىنىڭ نەگىزىن قالاعان. 1908 جىلى ەلىمىزدە العاش رەت ورال قالاسىندا وباعا قارسى زەرتحانا اشقان ادام. كەيىپكەرىمىزدىڭ اناسى ون ءۇش جاسىندا جەتىم قالىپ, ءماجيت اعاسىنىڭ قولىندا تاربيەلەنگەندىكتەن ناعاشى اتاسى بولىپ كەتكەن. الماتىدا ورنالاسقان وسى ءماجيت اتاسىنىڭ اتىنداعى دارىحاناعا جولى تۇسكەندە وعان «قىزىل مايدىڭ» اۆتورلارى ۆلاديمير جانە ەۆگەني پەرەپەليتسا ءونىمنىڭ قۇرامىن كورسەتىپ, جالپاق جۇرتقا تاراتۋ ءۇشىن عىلىمي نەگىزدەۋگە كومەك سۇراپتى. ال مايدىڭ قۇرامىن ەۆگەني قاتتى اۋىرعاندا دارىلىك وسىمدىكتەرمەن ەمدەگەن 106 جاستاعى كەيۋانادان الىپتى. سول جولى اعايىندى ەكەۋدىڭ دايىنداعان ءبىر بوشكە قىزىل مايىن اقتوبەگە اكەلىپ, ەكى جىل بويى جانۋارلارعا تاجىريبە جاساپ, مايدىڭ قابىنۋعا, اۋرۋدى باسۋعا وتە پايدالى ەكەنىنە كوز جەتكىزدى. ءسويتىپ, 1994 جىلى ەلدەگى فارماكولوگيالىق كوميتەتتەن, ءبىر جىل وتكەندە ماسكەۋدە تىركەۋدەن وتكىزدى. «قىزىل مايدىڭ» قولدانىسقا ەنگىزىلۋىنە كۇش سالعان ول وسىنىڭ ءبارىن ءبىر تيىن الماستان, سول كەزدەگى زەرتحانالار جاعدايىنىڭ سىن كوتەرمەيتىنىنە قاراماستان, باستىسى كوپتىڭ قامى ءۇشىن جاسادى. تەك عالىمعا كومەكتەسكەن ستۋدەنتتەرگە ماي اۆتورلارىنىڭ ءۇش جىل بويى 5 مىڭ تەڭگەدەن شاكىرتاقى تاعايىنداعانى كوڭىلىنە قۋانىش ۇيالاتقان-دى.
وسىدان سوڭ ول اقتوبەدە وسەتىن وسىمدىكتەردى شاكىرتتەرىمەن بىرلەسە جيناپ, ساراپتامالىق, كلينيكالىق, حيميالىق, رادياتسيالىق تەكسەرۋلەردەن وتكىزىپ, قيىن دا كوپ جىلعا سوزىلعان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە 11 دارىلىك وسىمدىك مايىن جاساپ شىعاردى. سول دارىلىك وسىمدىكتەردىڭ بەسەۋى, ياعني ميا, وشاعان, شۇكىر, قالاقاي, تۇيەجاپىراق مايى قولدانىسقا ەنگىزىلدى. عىلىمي ەڭبەگىنىڭ تەوريالىق تۇرعىدا قالىپ قويماي, وندىرىسكە ەنگىزىلگەنىن, سول ارقىلى حالىق تا يگىلىگىن كورسە دەگەن نيەتپەن «سارا» عىلىمي-وندىرىستىك كووپەراتيۆىن اشىپ, وسى مايلاردى وندىرگەن. بىراق الەمدىك ستاندارتقا ساي بولۋ ءۇشىن زاۋىت سالۋ كەرەك بولىپ, جاسى كەلگەن جان قارجى تارتۋعا ق ۇلىق تانىتپاي, كووپەراتيۆتى جاۋىپ, بارلىق پاتەنتتى «فيتولەۋم» سەرىكتەستىگىنە بەرگەن ەكەن.
بۇگىندە ەلىمىزدەگى ءدارىحانالاردا پرەپاراتتار تولىپ تۇر. سونىڭ ءبارى مەملەكەتتىك تىركەۋدەن وتكىزىلىپ, مەملەكەتتىك رەگيسترگە ەنگىزىلەدى. كەيىپكەرىمىز 2005–2010 جىلدارى وسى جۇمىسپەن اينالىساتىن الماتىداعى رەسپۋبليكالىق دارىلىك زاتتاردى, مەديتسينالىق ماقساتتاعى بۇيىمداردى جانە مەديتسينا تەحنيكاسىن ساراپتاۋ ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ فارماكولوگيا باسقارماسىن باسقاردى. قازىر دە وسى ورتالىقتىڭ عىلىمي ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىنا باسشىلىق ەتىپ وتىر. فارماكولوگيا باسقارماسىندا جۇرگەن كەزەڭدە مامان تاپشى بولعاندىقتان, ر.سالماعامبەتقىزى ەلىمىزدە قولدانىسقا ەنگىزىلەتىن ءار ءدارىنىڭ نۇسقاۋلىعىن تاڭنان ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىنا دەيىن باس الماي ءجىتى باقىلادى. فارماكولوگيادا ءالى كۇنگە زەرتتەلمەي جاتقان تاقىرىپ كوپ, ال سولارعا باس قوياتىن كەيىپكەرىمىزدەي كاسىپ يەلەرى قات. سول سەبەپتى دە شىعار, دالامىز دارىلىك وسىمدىكتەرگە باي بولا تۇرا ەلىمىزدە ساتىلاتىن ەمدىك پرەپاراتتاردىڭ كوبى وسى ۋاقىتقا دەيىن شەتەلدەردەن اكەلىنەدى.