ادام جاراتىلىسى كۇردەلى. ول اركەز سۇيىسپەنشىلىك, تاڭعالۋ, وكپەلەۋ, قۋانىش-قايعى, مەيىرىم-شاپاعات, ت.ب. سەزىمدەر جەتەگىندە جۇرەدى. وسى سەزىمدەردى شەگىنەن اسىرماي تىزگىندەپ, ولاردى تۇراقتىلىق پەن تەپە-تەڭدىك جاعدايىندا ۇستاي بىلگەن ادام وكىنىشكە ۇرىنبايدى. ياعني جوعارىداعى ارقيلى سەزىم قۇبىلىسىن تىزگىندەپ, رەتتەي بىلگەن كىسى باقىتتى وتباسىن قۇرا الادى.
ىشكى سەزىمى قۇبىلمالى پەندەلەر قۇرعان شاڭىراق ۇزاق عۇمىرلى بولۋى قيىن. سونداي-اق ءوزىمشىل, تاكاپپار ادامدار دا وتباسى باقىتىن تولىق تۇسىنە المايدى. ويتكەنى وتباسى باقىتى – مەيىرىمدىلىك پەن قايىرىمدىلىققا نەگىزدەلگەن.
ادام بالاسىنىڭ ءومىرىن تۋلاپ-تولقىپ, بۋىرقانىپ جاتقان تەڭىزگە تەڭەسەك, سول ءبىر اساۋ بۇيرا جال-جال تولقىنداردىڭ سوعۋىنان شارشاعان پەندە ءبىر ءسات, جايلى ىستىق قۇم توسەلگەن جىپ-جىلى جاعاجايعا بارىپ دەم العىسى كەلەدى. جايلى وتباسى دەگەنىمىز – سول ءبىر ىستىق جاعاجاي. ادام ارپالىسىپ جاتقان تىرلىكتەن شارشاعاندا, بارىپ جان تىنىشتىعىن تاباتىن ورىن – وتباسى. ويتكەنى وتباسىندا سىرتقا شىقپايتىن قايعى-مۇڭ, قۋانىش-رەنىش تارقايدى. ياعني جايلى وتباسىندا بولىسكە تۇسكەن قۋانىش كوبەيەدى, قايعى ازايادى.
«ادامدار نە ءۇشىن وتباسىن قۇرادى؟» دەگەن سۇراققا باتىس پيسحولوگتەرى: ء«ومىردى ءبولىسۋ ءۇشىن ۇيلەنەدى» دەپ جاۋاپ بەرىپتى. ياعني ءومىر – اركەز تەپ-تەگىس, جاپ-جاقسى باقىتتى, شاتتىقتى كۇندەردەن تۇرمايدى. باقىتتى وتباسى دەگەنىمىز – ءبىرىن-ءبىرى تۇسىنە الاتىن, ءۇنسىز سىيلاسا بىلەتىن جۇپتار. ءتۇسىنىسۋ دەگەن – تۇرمىستا كەزدەسپەي قويمايتىن قايشىلىقتاردى ۋشىقتىرماي, ۇرىس-كەرىسسىز شەشۋ. ارينە, ادامدار ءبىر-بىرىنە ۇقسامايدى. سويتە تۇرا ءبىر-بىرىنە ۇقسامايتىن ەكى ادامنىڭ ورتاق جانۇيا قۇرىپ, ءومىر ءسۇرۋى دە وڭاي شارۋا ەمەس.
باقىتتى وتباسىنىڭ بەلگىسى – ەرلى-زايىپتىلار ءبىر-بىرىنە تاۋەلدى ەمەس, الايدا ءبىر-بىرىنە ادال, ءجىپسىز بايلانعان تۇردە ءومىر سۇرۋگە داعدىلانۋى. بۇل بەرىكتىك ەكى جۇپتىڭ جان دۇنيەلەرىنىڭ جاقىندىعى جانە سەزىم تازالىعى ارقاسىندا ورنايدى. وسى ادالدىق پەن بەرىكتىك جانۇياعا ەرەكشە سەرپىن بەرىپ, كوڭىلگە شاتتىق ۇيالاتادى.
ەگەر بۇلاي بولماعان جاعدايدا, ولار سىرت كوزگە ك ۇلىپ-ويناپ, شاتتىقتا جۇرگەن سياقتى كورىنگەنىمەن, رۋحاني تۇرعىدان جۇدەۋ, قيىندىق تاپ كەلسە قۇلاۋعا دايىن تۇرادى. مۇنىڭ سوڭى ەكى جاقتىڭ اجىراسۋىنا اپارىپ سوعادى. شاڭىراعى شايقالعان جارىمجان جانداردىڭ رۋحى كۇيزەلىپ, ءحالى ناشارلايدى. مۇنداي كۇيگە ۇشىراعان تۇستا دۇنيە مەن اقىرەت, اقىل مەن جۇرەكتىڭ تەپە-تەڭدىگىن ساقتاۋ قيىنداي تۇسەدى.
باقىتتى وتباسىندا ەرلى-زايىپتىلار وزدەرىنە ءتان جاقسى قابىلەتتەرىن تۇمشالاماي, ءبىرىن-ءبىرى باعالاپ, ساناسىپ وتىرادى. ماسەلەن, ەرى ايەلىنىڭ وزگەرمەلى كەزدەرىندەگى سەزىم اۋىتقۋشىلىعىنا جىلى شىراي تانىتىپ, كوڭىلىن اۋلايدى. ايەلى دە كۇيەۋىنىڭ جۇمىستان ارقالاپ كەلگەن اۋىرتپاشىلىعىن ۇمىتتىرىپ, جۇباتا بىلەدى. وتباسىنداعى تالاس-تارتىس ەسىكتى جاپقان كەزدە سىرتتا قالۋى كەرەك. ىشكە كىرگەن ب ۇلىك وتباسىن بۇلدىرەدى. سول سەبەپتى وتباسىندا قانداي ءبىر كىشكەنتاي تۇسىنىسپەۋشىلىك پايدا بولا باستاسا, ونى تەزىرەك سىرتقا شىعارىپ تاستاۋ كەرەك.
ءبىرىن-ءبىرى قۇرمەتتەيتىن جانۇيالار شەشىم قابىلدار كەزدە اقىلداسىپ, ورتاق جاقسى جولدى تاڭدايدى. بۇلاي ىستەۋ وتباسىلىق كەلىسپەۋشىلىك پەن كيكىلجىڭگە جول بەرمەيدى, تالاس-تارتىس پەن جانجالدىڭ الدىن الادى. ناتيجەسىندە, ورتاق اقىلداسۋدىڭ جەمىسى – جانۇياعا شىراي بەرىپ تۇرادى.
ومىردە كوپ كەزدەسەتىن ماسەلە – باقىتتى وتباسى قۇرۋ ءۇشىن قوعامدا دارا تۇلعا بولۋ شارت ەمەس. قوعامدا تۇلعالار كوپ بولعانىمەن, ۇلگى-ونەگە الاتىندارى شامالى. وسىنداي بەتكە ۇستار تۇلعالاردىڭ ۇلگىلى وتباسى قۇرۋعا دارمەنسىزدىگى, ولاردىڭ ومىرىنە قۇنسىز تۇسىنىكتەر باسىمدىققا يە بولۋىنان. ولار وتباسى ماسەلەسىندە, ەركەك پەن ايەلدى ءبولىپ-جارىپ, ارقايسىسىنا جەكە-جەكە ماڭىز جۇكتەپ, بالا مەن جىگىتتى بولەك-بولەك ساناتقا جىكتەپ, وسى ءبولىنىستى ءبىر-بىرىمەن بايلانىسى جوق دەپ ءتۇسىنۋ – وتە قاتە. مۇنداي تۇسىنىك بار جەردە وتباسىلىق ىنتىماق ساقتالمايدى. شىن مانىندە, ەركەك پەن ايەل ءبۇتىن زاتتىڭ ەكى بولىگى بولعانى سياقتى جاستىق, بالالىق, جىگىتتىك, قاريالىق... كەزەڭدەر بىرىنەن ءبىرىن ءبولىپ قارايتىن بولەك كاتەگوريالار ەمەس, وزەن سياقتى ءۇزىلىسسىز اعىپ جاتقان ءومىردىڭ زاڭدى جالعاسى ىسپەتتى. وسىنى تولىق ءتۇسىنىپ, وسىعان بەيىمدەلىپ, امال جاساعان وتباسى عانا باقىتقا بولەنەدى.