ۇلتتىق ونەردى جاھانعا تانىتقان زەرگەر

زەرگەرلىك – قاجىرلى ەڭ­بەكتى تالاپ ەتەتىن ونەر. بۇل كاسىپتە ادام سا­عاتتاپ وتىرىپ جۇمىس ىستەيدى. كوز مايىن تاۋىسادى. جاستاردىڭ سا­بىرى مەن تاۋەكەلى جەتپەيتىنى دە سول.

«قازىرگى جاستار اۋىر ەڭبەككە شىداعىسى كەلمەيدى. ودان دا بلوگەر رەتىندە جەڭىل اقشا تاپقاندى قالايدى. ارينە, اركىمنىڭ قالاۋى  وزىندە. بىراق زەرگەرلىكتى ۇيرەنۋگە 3–4 جىل ۋاقىتتى سارپ ەتۋ كەرەك. زەرگەرلىك ونەر ءا دەگەننەن مول تابىس اكەلمەيدى. ادام وسى كاسىپكە بەيىمدەلىپ, شىڭدالۋىنا دا ءبىراز ۋاقىت قاجەت. وكىنىشكە قاراي, وعان جاستاردىڭ سابىرى مەن ءتوزىمى جەتپەي جاتىر», دەيدى سۋرەتشى-زەرگەر.

يكرامجان رافيكوۆ – قولونەر­شىلەر وداعىنىڭ مۇشەسى. زەرگەردىڭ ايتۋىنشا, وسى وداق ارقىلى ول ەلىمىزدە, شەتەلدە وتكەن تالاي قولونەر فەستيۆالدارى مەن كور­مە, جارمەڭكەلەرگە قاتىسقان. ءتىپتى بايقاۋلاردا باق سىناپ, جۇل­دەلى ورىندارعا يە بولعان. نەپال ەلىندە, ىستانبۇل, قوقان, تاش­كەنت قالالارىندا تالاي رەت قازاقتىڭ زەرگەر­لىك ونەر تۋىندىلارىن جۇرتقا تانىستىرعان. 2019 جىلى ۆاشينگتوندا وتكەن دۇنيە­جۇزىلىك كورمەدە ەلىمىزدى بۇكىل الەمگە ايگىلەدى. ءارتۇرلى بايقاۋ­دا سىنعا ءتۇسىپ, «شەبەر», «زەرگەر» دەگەن اتاقتار بويىنشا جۇلدە­لى ورىندار جەڭىپ الدى. سولار­دىڭ ىشىندە ەڭ ءباسى بيىگى 2021 جىلى نيۋ-يوركتە وتكەن بايقاۋ بول­دى. بۇل بايقاۋدىڭ ءبىر ەرەك­شە­لىگى, ۇمىتكەر تىكەلەي ءوزى قاتىس­پاي, زەرگەرلىك اشەكەيىن الدىن الا جىبەرۋى شارت. سول بايقاۋدا ي.رافيكوۆ ءحVىىى عاسىردىڭ القالى اشەكەيىن كىتاپتا بەينەلەنگەن سۋرەتىنە قاراپ جاساپ جىبەرەدى. بايقاۋدى ۇيىمداستىرۋشىلارعا قازاقتىڭ ۇلتتىق قولونەر بۇيىمى ەرەكشە ۇنايدى. قازىلار ءتىپتى ەكى-ءۇش رەت حابارلاسىپ, القاعا بەدەرلەنگەن ويۋ-ورنەكتەر قانداي ماعىنا بەرەتىنىن دە سۇراپتى. ءسويتىپ, تورتكۇل دۇنيەدەن قاتىسقان زەرگەرلەر سايىسىندا 6 ۇمىتكەر جەڭىمپاز اتانادى. ي.رافيكوۆ تە سولاردىڭ قاتارىندا. ول قازاقتىڭ كوك تۋىن بيىككە جەلبىرەتىپ, «الەمنىڭ قولونەرشىسى» دەگەن اتاقپەن ەلگە ورالدى. «جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت, نۇرى تاسىسىن» دەگەندەي, وسى سىندا ەل ابىرويىنىڭ اسقاقتاۋىنا قولونەرشىلەر وداعىنىڭ توراعا­سى ايجان بەكقۇلوۆا كوپ ەڭبەك ءسىڭىرىپتى.

«شىمكەنت قالاسىندا تۋىپ-ءوستىم. وسىنداعى №45 مەكتەپتە وقىپ, ءبىلىم الدىم. اكەم مۇحام­مەدجان سۋرەتشى بولدى. شىعار­ماشىلىق قوردا جۇمىس ىستەدى. بۇل مەكەمە قالا اكىمدىگىنىڭ تاپسىرىسىن ورىندايتىن ەدى. ءسويتىپ, پاننولار جاسايتىن. اكەمنىڭ دوسى ابدوللا ناۋرىزباەۆ قازاقتىڭ زەرگەرلىك ونەرى قۇرىپ بارا جاتىر, تىرىلتپەسە بولمايدى دەپ كوپ ارەكەت جاسادى. مەنى شاكىرتتىككە العان دا سول كىسى. ودان زەرگەرلىك­تىڭ قىر-سىرىنا ۇيرەندىم. ۇستا­زىم­نىڭ ارقاسىندا كاسىبىمنىڭ ناعىز شەبەرىنە اينالدىم. قۇدايعا شۇكىر, قازىر زەرگەرلىكتى مەڭ­گەر­گەندەر كوپ. الداعى ۋاقىت­تا تۇر­كىس­تان قولونەرشىلەر قالا­سى اتانباق. وسىعان وراي ارنايى فەس­تيۆال ۇيىمداستىرىلدى. ۇل­­ت­ىمىزدىڭ زەرگەرلىك ونەرىنىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى ونىڭ الۋان تۇر­لىلىگىندە. بۇحاراداعى زەرگەرلەر فەستيۆالىنە باردىق. الەمنىڭ 70 ەلىنەن قولونەرشىلەر كەلىپتى. ارقايسىسى ءوز بۇيىمدارىن قو­ناق­تارعا جارقىراتىپ ۇسىنعان. بىراق سولاردىڭ ىشىندە قازاقتىڭ اشەكەي بۇيىمدارى سانى مەن ادەمىلىگى جاعىنان بارىنەن باسىم ءتۇستى. سوعان ىشتەي قۋانىپ, ءماز-مەيرام بولدىق. زەرگەرلىك ونەر عاسىرلار بويى اتا-بابادان جالعاسىپ كەلەدى. ۇلتتىق قولونەر بۇيىمدارىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلى­گى, سيپاتى قانشا عاسىر وتسە دە, سول قالپىندا ساقتالعانىمەن, ءاربىر زەرگەر ءبارىبىر ءوزىنىڭ قولتاڭباسىن, ءستيلىن قالدىرادى. ءتىپتى ونەر سالاسىن زەرتتەۋشىلەر سوعان قا­راي اشەكەي تۋىندىلاردىڭ قاي قول­ونەرشىگە تيەسىلى ەكەنىن ستيلىنە قاراپ اڭعارادى. تالانتىمەن تا­نىل­عان مىقتى زەرگەرلەردىڭ دۇنيەسى ۇلتتىڭ ماقتانىشىنا اينا­لىپ, مۋزەيلەرگە قويىلادى. ءبىزدىڭ دە ارمانىمىز كەلەشەكتە قولى­مىزدان شىققان دۇنيەلەر مۋزەيدىڭ باعالى ەكسپوناتىنا اي­نالسا ەكەن دەيمىز. ەشكىم ماڭگى جاسامايدى. ادامنىڭ اتىن وشىرمەيتىن – ارتىندا قالدىرعان مۇرالارى مەن ىزگى امالدارى», دەدى ي.رافيكوۆ.

بوس ۋاقىتىندا زەرگەردىڭ قوس ۇلى اكەسىنە كومەكتەسەدى. بىراق ەكەۋى دە اكە جولىن قۋعان جوق. يك­رام­جان كوكەمىز بالالاردىڭ ومىرىنە ارالاسقاندى ۇناتپايدى. سون­دىقتان تاڭداۋىنا كەدەرگى كەلتىر­مەدى. باسىندا ۇلدارىنا ۇستا­لىق كاسىپتى ۇيرەتكەنىمەن, قا­زىر ەكەۋى دە باسقا سالادا قىزمەت اتقارادى.

ونەردە شەكارا جوق دەگەن وسى. يكرامجاننىڭ بالا كەزدەن قازاق­تىڭ ۇلتتىق ونەرىنە دەگەن قۇش­تارلىعى شەبەرلىك شىڭىنا جەتەلەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاق پەن وزبەك حالقى تۋىس حالىق بولعا­نىمەن, زەرگەرلىك ونەردە ايىر­ماشىلىق بار كورىنەدى. ماسەلەن, وزبەك حالقىندا التىننان جاسالاتىن بۇيىمدارعا كوپ ءمان بەرى­لەدى. ال قازاقتا ۇلتتىق اشەكەيلەر كۇمىستەن سوعىلادى. دەگەنمەن ەلىمىزدىڭ ءار ءوڭىرىنىڭ قولونەرىنە سول ولكەگە جاقىن كورشى حالىقتاردىڭ مادەنيەتى از دا بولسا ىقپالى مەن اسەرىن تيگىزەدى. بۇل جالپى ادامزات وركەنيەتىنە ءتان تابيعي قۇبىلىس دەپ ەسەپتەيدى قازاقتىڭ زەرگەرلىك ونەرىن بيىككە كوتەرگەن يكرامجان اكا.

شىمكەنت