الكەي مارعۇلان اتىنداعى پاۆلودار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى جەبىر (تيميان) وسىمدىگىنە زەرتتەۋ جۇرگىزىپ, ونىڭ بۇعان دەيىن بەلگىسىز بولىپ كەلگەن گەنەتيكالىق قۇپياسىن اشتى.
ونى اتالعان جوعارى وقۋ ورنىنداعى بيوتسەنولوگيا جانە ەكولوگيالىق زەرتتەۋلەر عىلىمي ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, پروفەسسور بيبىگۇل جۇمابەكوۆا باستاعان عالىمدار توبى جۇرگىزدى. ولار باياناۋىل ۇلتتىق پاركىنىڭ تابيعي جاعدايىندا وسەتىن جەبىردىڭ ەكى تۇرىنە جاتاتىن 26 پوپۋلياتسياسىن زەرتتەگەن. ەلىمىزدە بۇل وسىمدىكتى وسىنداي اۋقىمدا زەرتتەۋ العاش رەت جۇرگىزىلىپ وتىر.
ب.جۇمابەكوۆانىڭ ايتۋىنشا, عالىمدار زەرتتەۋ كەزىندە كەيبىر جەبىر وسىمدىگى پوپۋلياتسيالارىنىڭ گەنەتيكالىق ۇقساستىعىن, ال باسقالارىنىڭ ايتارلىقتاي ايىرماشىلىعىن انىقتاعان.
بۇل وسىمدىك ءار جەردە وسەدى. ونى جول بويىنان دا, ەگىس القابىنان دا كورۋگە بولادى. ءبىر جاعىنان, جەبىردىڭ ەمدىك قاسيەتى دە جوعارى. عالىمدار دنق تالداۋىندا مولەكۋلالىق ماركەرلەردى پايدالانىپ, جەبىردىڭ ەكوجۇيەدەگى وزگەرىستەرگە قالاي جاۋاپ بەرەتىنىن زەرتتەگەن. مۇنداي زەرتتەۋلەر وسىمدىكتىڭ ءالسىز پوپۋلياتسيالارىن انىقتاپ, ولاردى جويىلىپ كەتۋدەن ساقتايدى. سونىمەن قاتار جەبىردىڭ گەنەتيكاسىن زەرتتەۋ – ونى قورعاۋعا عانا ەمەس, كليماتتىق وزگەرىستەرگە ءتوزىمدى جاڭا سورتتاردى شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«زەرتتەۋ ناتيجەسىندە جەبىر وسىمدىگىنىڭ انتروپوگەندىك فاكتورلارعا قالاي بەيىمدەلەتىنىن انىقتادىق. ءبىز وسى جاڭالىقتىڭ ارقاسىندا بيوالۋانتۇرلىلىكتى ساقتاپ, ەكوجۇيەلەردى قورعاۋعا ارنالعان ماڭىزدى قۇرالدارعا قول جەتكىزدىك», دەدى ب.جۇمابەكوۆا.
ەندى عالىمدار زەرتتەۋ اياسىن كەڭەيتىپ, گەنەتيكانى سپەكترالدى تالداۋمەن بايلانىستىرۋدى, سونداي-اق ەكولوگيالىق فاكتورلاردىڭ اسەرىن زەرتتەۋدى جوسپارلاپ وتىر.
ايتا كەتەيىك, بۇل جوبا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن جۇرگىزىلدى. سونداي-اق جەبىر وسىمدىگىن زەرتتەۋ مەن ونى شاي ساڭىراۋقۇلاعى نەگىزىندەگى سۋسىن قۇرامىنا قوسۋ – كوممەرتسيالاندىرۋدىڭ نەگىزگى باعىتى بولماق. بۇل وسىمدىكتىڭ بىرەگەي ەمدىك جانە دامدىك قاسيەتتەرى تاماق ونەركاسىبىندە جوعارى فۋنكتسيونالدى ءونىم جاساۋعا بولاتىنىن اڭعارتادى.
قايسار قۇسايىن