مەگاپوليستە كامەلەت جاسىنا تولماعاندار تاراپىنان موپەدتەردى ۇرلاۋعا قاتىستى قىلمىس كوبەيىپ كەتكەن. بۇل تۋرالى شىمكەنت قالاسى كامەلەتكە تولماعانداردىڭ ىستەرى جونىندەگى مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق سوتى توراعاسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى بولات قاراباەۆ وتكەن جىلدى قورىتىندىلاۋعا ارنالعان بريفينگتە باياندادى.
سوت وكىلىنىڭ مالىمدەۋىنشە, موپەدتەر اشىق جەردە تۇراتىندىقتان, بالالار رۇقساتسىز ءمىنىپ كەتەتىن كورىنەدى. بىلتىر سوت كامەلەتكە تولماعاندار ءىسى بويىنشا 100 ۇكىم شىعارىپتى. ءبىر جاعدايدا عانا توناۋ فاكتىسىمەن ءبىر بالا 1,4 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلعان. ب.قاراباەۆ بالالار كامەلەتكە تولماعاندىقتان, ولارعا مەيلىنشە جەڭىل جازا قولداناتىندىعىن ايتادى. ەگەر كەلتىرىلگەن شىعىن كولەمى ايىپتالۋشى تاراپىنان تولىق وتەلسە, كوپ جاعدايدا ءىس سونىمەن توقتايدى. وكىنىشتىسى, بىلتىر قىلمىستىق ءىس بويىنشا سوت توبەلەس كەزىندە قارسىلاسىن مەرت قىلعان 17 جاستاعى ءجاسوسپىرىمدى 6,8 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرعان. كەيىنگى كەزدەرى كامەلەت جاسىنا تولماعاندارعا قارسى قىلمىستار دا كەزدەسەدى. سونىڭ ىشىندە بىلتىر ءبىر ەرەسەك ازاماتقا قاتىستى سوت ءبىر جىل شارتتى تۇردە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىن كەسكەن. ول جاس بالانى ۇرىپ-سوققانى, دەنەسىنە ورتا دارەجەدەگى جاراقات سالعانى ءۇشىن وسىنداي جازا ارقالاعان. شارتتى تۇردە كەسىلگەن سەبەبى, جابىرلەنۋشى جاق كەشىرىم بەرگەن.
سۋديانىڭ ايتۋىنشا, 2023 جىلمەن سالىستىرعاندا كامەلەت جاسىنا تولماعاندارعا قارسى زورلىق-زومبىلىق بىلتىر ەداۋىر ازايعان. وعان پروفيلاكتيكالىق ءىس-شارا ءوز سەپتىگىن تيگىزگەن. اسىرەسە بۇل ارادا ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلار جۇمىسىنىڭ ناتيجەسى ايقىن كورىنەدى. ازىرگە سوت وندىرىسىندە جابىق ءىس بويىنشا كامەلەت جاسىنا تولماعاندارعا قارسى زورلىق-زومبىلىق قىلمىسىمەن ءبىر عانا وقيعانى قاراۋ تۇر. قازىر كامەلەتكە تولماعانداردىڭ ىستەرى جونىندەگى سوتقا بالاعا قاتىستى بارلىق ماسەلەنى جۇكتەپ قويعان. سوعان بايلانىستى نەكەنى بۇزۋ, اجىراسۋ دەرەگىمەن ىستەر سانى 300% ءوسىپ كەتكەن. كامەلەتكە تولماعاندار ىستەرىن قارايتىن سوت توراعاسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ب.قاراباەۆ سۋديالار سانى جەتىسپەيتىندىكتەن, ولارعا جۇكتەلەتىن جۇكتەمە دە تىم ارتىپ كەتكەنىن جەتكىزدى.
كامەلەت جاسىنا تولماعانداردىڭ ىستەرى جونىندەگى مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق سوتتا بىلتىر قوعامدىق پىكىر تۋعىزعان ۇلكەن ءبىر ءىس قارالعان ەدى. ءبىر ازاماتتىڭ 5-6 بالانى اسىراپ الىپ, بىراق ولارعا دۇرىس كۇتىم جاساماي, ءزابىر كورسەتكەنى تۋرالى بولاتىن. ەلدى ەلەڭ ەتكىزگەن وسى جاعدايدان كەيىن قىلمىستىق ءىس قوزعالادى. سوت ارنايى ساراپتاما تاعايىنداپ, الگى ادامنىڭ شيزوفرەنيا اۋرۋىنا شالدىققانىن انىقتاعان. وسىعان بايلانىستى سوت ازاماتتى جابىق تۇردەگى ارنايى ەمدەۋ مەكەمەسىندە ماجبۇرلەپ ەمدەتۋگە شەشىم شىعارادى. ميىندا اۋىتقۋى بار ازامات بالالاردى شىمكەنت, الماتى, استانا قالالارىنان قالاي اسىراپ العان؟ مۇنداي دياگنوزىنىڭ بار ەكەنى نەگە تەكسەرىلمەگەن؟ بۇعان قاتىسى بار, ءوز ىسىنە سالعىرت قاراعان سالا ماماندارىن جاۋاپقا تارتۋ كەرەكتىگى تۋرالى ارنايى مالىمدەمە جوعارىدا اتالعان قالالاردىڭ قۇزىرلى ورگاندارىنا جىبەرىلىپتى.
بريفينگتە قالالىق مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق ەكونوميكالىق سوتى توراعاسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى قۋاندىق مىرزاحمەتوۆ 2023 جىلمەن سالىستىرعاندا شەشىم شىعارۋ بىلتىر 22%, ىستەردى قاراۋ 18% ارتىق ورىندالعانىن جەتكىزدى. ەكونوميكالىق سوتقا تالاپ-ارىز بەرگەندەر ىشىندە شىمكەنت قالالىق اكىمدىگى دە بولعان. اتقارۋشى بيلىك زاڭسىز سالىنعان نىسانداردى بۇزۋ تۋرالى سوتقا ارىز جولداعان.
«سوت قالا اكىمدىگىنىڭ تالاپ-ارىزىن تولىق قاناعاتتاندىردى. ياعني رەسپۋبليكا داڭعىلى بويىندا ورنالاسقان «قيال الەمى» ساياباعىن زاڭسىز سالىنعان نىسان دەپ شەشىم شىعاردى. وسىنداي شەشىم جەلتوقسان كوشەسىندە ورىن تەپكەن سىراحانا عيماراتىنا دا قاتىستى. الايدا سوت شەشىمى ءالى زاڭدى كۇشىنە ەنگەن جوق. سەبەبى اپەللياتسيالىق شاعىم قارالىپ جاتىر. سوڭعى نۇكتەنى سول سوتتىڭ شەشىمى قويادى. شىمكەنت اكىمدىگى قالانى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋشى «سۋ ارناسى-ماركەتينگ» سەرىكتەستىگىنە قاتىستى دا تالاپ-ارىز بەرگەن. بىراق كەيىن ول ارىزدى قايتىپ العان. بۇگىنگى تاڭدا اكىمدىك تاراپىنان اتالعان كومپانياعا ەكىنشى رەت بەرگەن تالاپ-ارىزى قارالىپ جاتىر. ءالى ەشقانداي شەشىم شىققان جوق. سوندىقتان بۇل ماسەلە كىمنىڭ پايداسىنا شەشىلەرى ازىرگە بەلگىسىز», دەدى ق.مىرزاحمەتوۆ.
بريفينگتە شىمكەنت قالاسىنىڭ ازاماتتىق ىستەر جونىندەگى اۋدانارالىق سوتىنىڭ سۋدياسى باقىتجان بورىبەكوۆ تە بايانداما جاساپ, ازاماتتىق سوت سالاسىندا جۇرگىزىلگەن رەفورمالار تۋرالى ايتىپ ءوتتى. ماسەلەن, جاڭا رەفورمادا الاياقتارعا الدانىپ, اقشاسىنان ايىرىلعان جابىرلەنۋشى قۇزىرلى تەرگەۋ ورگانىنا ارىزدانسا, ول ورگان كىنالىنى تاۋىپ, قىلمىسكەر جاساعان كىناسىن مويىنداسا, بانك تاراپىنان الاياقتىڭ قۇربانى بولعان ازاماتتىڭ قارىزىن تولىق كەشىرىپ جىبەرۋ مىندەتى قاراستىرىلعان. ياعني بۇرىنعىداي جابىرلەنۋشىنىڭ الاياقتىق قىلمىستا قۇقىعىن قورعاپ, اقشاسىن ءوندىرۋ ءۇشىن سوتقا جۇگىنۋىنىڭ قاجەتى جوق.
شىمكەنت