الاش ارىستارىنىڭ التىن بەسىگىنە اينالعان اقتوعاي اۋدانىنىڭ شابانباي بي اۋىلى «ۇزدىك تۋريستىك اۋىل» اتانعانىن ەستىپ, ارقا جۇرتى بوركىن اسپانعا اتتى. اقجولتاي جاڭالىقتى «Kazakh Tourism» ۇلتتىق كومپانياسى سۇيىنشىلەدى.
اقتوعايعا شەتەلدەن تۋريستەر ءجيى كەلەدى. ەرتەدەن سولاي. جىل وتكەن سايىن بەعازى-ءداندىبايدىڭ مادەني ەسكەرتكىشتەرىنە قىزىعۋشىلىق تانىتاتىن تۋريستەر ءتىپتى كوبەيىپ وتىر. ونىمەن قوسا الاش كوسەمى ءاليحان بوكەيحاننىڭ تۋعان توپىراعىنا ءتاۋ ەتەتىندەر دە كوپ. ارقانىڭ ەڭ بيىك نۇكتەسى اقسوراڭنىڭ بيىگىن باعىندىرعىسى كەلەتىندەردىڭ دە قاتارى ارتقان كورىنەدى.
تۋريزم ساراپشىسى جازيرا جانكينا «شەتەلدىك تۋريستەر قازىر تامىلجىعان تابيعات ىزدەپ, تاۋ مەن تاس ارالاعاننان گورى ەلدىڭ كونە تاريحىن كوپ بىلگىسى كەلەدى», دەيدى.
– بىزگە شەتەلدەردەن تۋريست كوپ كەلەدى. اسىرەسە ەلشىلىكتەرمەن تىعىز جۇمىس ىستەيمىز. ەۋروپالىقتاردى ەتنوتۋريزم, ەكوتۋريزم قاتتى قىزىقتىرادى. قاراعاندى وبلىسىندا الىستان كەلگەن مەيمانداردى اپارۋعا بولاتىن جەر كوپ. اسىرەسە اقتوعاي اۋدانىنداعى بەعازى-ءداندىبايدى ىزدەپ كەلەتىن مەيمان سانى جىل سايىن وسۋدە. ساياحاتشىلار بۇل جەردىڭ تاريحىن ينتەرنەتتەن وقىپ الادى دا, كورۋگە قۇشتارلىعى ارتادى. تيىسىنشە بىزگە جۇگىنەدى. ءوزىم جول باستاپ تالاي مەيماندى اقتوعاي ەلىنىڭ عاجاپ جەرلەرى, تاريحي مەكەندەرىمەن تانىستىرىپ, العىسىن ارقالاپ قايتقانمىن. بۇرىن اقتوعايدىڭ ءوز باسىنا جەتۋ مۇڭ بولاتىن. جولى ويدىم-ويدىم. قازىر جول تاقتايداي. تۋريزم دامۋى ءۇشىن ەڭ الدىمەن ساپالى جول كەرەك. جاقسى جول شارشاتپايدى. ەندى اقتوعايدان قاراتالعا دەيىنگى جولعا اسفالت توسەلسە, ءتىپتى كەرەمەت بولار ەدى, – دەيدى جازيرا قۇرماشقىزى.
شابانباي بي اۋىلى حالقىنىڭ سىرتتان كەلگەن مەيمانىنا شاڭىراعىنىڭ ەسىگى اشىق, داستارقانى ءازىر. بۇعان بۇل ەلدى مەكەندە ەكوتۋريزمدى دامىتامىز دەپ بۇۇ گرانتىن ۇتىپ العان «اۆالون» تۋريستىك اگەنتتىگى جول اشىپ بەرگەن. 2007–2008 جىلدان باستاپ قىتاي, فرانتسيا, امەريكا, اۋستراليا سەكىلدى التى قۇرلىقتان تۋريستەر اعىلعان.
2013 جىلدان بەرى اۋىلداعى «سۇلۋتاس» قوناقۇيى تابىستى قىزمەت كورسەتىپ كەلەدى. قوناقۇي يەسى راۋشان دۇيسەنبەكوۆا «اۆالون» تۋريستىك اگەنتتىگى ۇيىمداستىرعان سەمينارعا قاتىسىپ, قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن جەتىلدىرۋدىڭ العىشارتىن جان-جاقتى ۇعىنىپ الىپتى. ونىمەن قوسا ءتۇرلى تۋريزم ساراپشىلارىنىڭ اقىل-كەڭەسىن قاعازعا ءتۇرتىپ الىپ, ىسكە اسىرىپتى.
«اۋلىمىزدىڭ اتى وزىپ, قۋانىپ جاتىرمىز. ەندى ءتىپتى تۋريست اعىلادى دەپ جەر اياعىنىڭ كەڭىگەنىن اسىعا كۇتىپ وتىرمىز. جىلىنا بىرنەشە مەملەكەتتەن 100-گە تارتا تۋريست كەلەدى. ءبىر كەزدەرى تۋريزم وشاعىنا اينالاتىنى ءتىپتى تۇسىمىزگە دە كىرمەگەن ەدى. سول سەبەپتى بۇل كورسەتكىشكە قۋانامىز. الىستان كەلگەن مەيمانداردىڭ كوبى ءبىزدىڭ قوناقۇيىمىزگە تۇسەدى. شەتەلدىكتەردىڭ تالعامى ءارتۇرلى. كوڭىل قالاۋىنا بايلانىستى تاعامدارىن ازىرلەيمىز. ءۇش مەزگىل. اسىرەسە ۇلتتىق تاعامدارىمىزعا تامساناتىندار كوپ. اق سۇتتەن ازىرلەنەتىن اس تۇرلەرى ولارعا تاڭسىق بولسا دا تامسانىپ جەيدى», دەيدى ر.دۇيسەنبەكوۆا.
ايتپاقشى, قوناقۇيدىڭ جۋرنالى بار ەكەن. كەلگەن تۋريستەر ءوزىنىڭ پىكىرىن ءبىلدىرىپ, قولتاڭباسىن قالدىرادى. وسى ۋاقىتقا دەيىن بىردە-ءبىر سىني پىكىر جازىلماپتى. ارقا ەلىنىڭ دارقان كوڭىلىنە, قوناقجاي قۇرمەتىنە ءدان ريزا بولعان قوناقتار قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن باس بارماقپەن باعالاپتى.
ءيا, مۇندا توپتاسىپ كەلەتىن وتاندىق تۋريستەر دە جەتىپ ارتىلادى. اسىرەسە وڭتۇستىك وڭىردەن كەلەتىن تۋر اقسوراڭعا عانا ەمەس, تۇتاس ارقا جەرىنە مارشرۋت سىزىپ الىپتى. بالقاش كولىن جاعالاي كەلىپ, بەكتاۋ اتا, ودان ءاليحان بوكەيحاننىڭ اتا قونىسىنا, تالدىبەيىتكە سوعىپ ءتاۋ ەتىپ, بەعازى-ءداندىبايدىڭ تىلسىم تاريحىمەن تانىسادى. سودان اقسوراڭنىڭ ەتەگىندەگى شابانباي بي اۋىلىنا كەلىپ توقتاپ, اقسوراڭ شىڭىن باعىندىرادى دا, قارقارالىنى بەتكە الاتىن كورىنەدى.
ال جىلدا جاز بويى اقتوعاي اۋدانىنىڭ ۇزدىك ءارى بەلسەندى وقۋشىلارىنا ارنالعان «اراي» لاگەرى جۇمىس ىستەيدى. اۋىل شەتىنە كيىز ءۇي تىگىلىپ, بالالار تاۋ-تاستى ارالاپ, قاسيەتتى مەكەننىڭ سىرىنا قانىعادى. بىلتىر 350 بالانى قابىلداپتى.
ەلىمىزدىڭ تۋريزم الەۋەتى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ءاردايىم نازارىندا. «ەلىمىزدەگى ءتۋريزمنىڭ əلەۋەتى زور, كورىكتى جەرلەرىمىز وتە كوپ. بىراق سول جەرلەرگە بارىپ, دەمالۋعا ءəلى دە جۇرتتىڭ قولى جەتە بەرمەيدى. بۇل سالاعا تىڭ سەرپىن بەرۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, ينفراقۇرىلىم مəسەلەسىن كەشەندى تۇردە شەشىپ, قىزمەت ساپاسىن تۇبەگەيلى جاقسارتۋ قاجەت», دەگەن ەدى پرەزيدەنت. سونىمەن قاتار تۋريزم سالاسىنا كوبىرەك ينۆەستيتسيا تارتۋدى تاپسىردى.
مىنە, قاراتالدىڭ (كوپتىڭ اۋىزىندا وسىلاي اتالادى) ۇزدىك تۋريستىك اۋىل اتانۋى – بولاشاق ينۆەستور اكەلەر يگىلىكتىڭ العاشقى قادامىنداي. ءارى ءوڭىرىمىز ءۇشىن وشپەس تاريحي ءسات.
«ۇزدىك اتانعالى بەرى جاستاردىڭ دا تالپىنىسى كۇشتى», دەيدى اۋىل اكىمى اسقار مۇراتوۆ. «بۇل جاڭالىققا اۋىلدىڭ ەڭسەسى كوتەرىلىپ قالدى. جىلدا «اۆالون» تۋريستىك ۇيىمى تۋريزمگە قاتىستى سەمينار وتكىزەتىن. سوعان قاتىسساق دەگەن جاستاردىڭ نيەتى ءتىپتى كۇشەيدى. گيد بولساق, تۋعان جەردىڭ تاريحىمەن كەلگەن مەيمانداردى تانىستىرساق, تۋريست تارتۋدىڭ ءتۇرلى ءتاسىلىن مەڭگەرسەك دەگەن ارمان-ويلارى بار. مەملەكەتتىڭ گرانت سەكىلدى قانداي دا ءبىر كومەگىن ءتيىمدى پايدالانساق دەگەن ىنتالارى قۋانتىپ وتىر. «اۆالون» كومپانياسى وسى ماۋسىمدا ۇجىمىمەن كەلىپ, جاستاردى وقىتىپ, قىزمەت كورسەتۋدى جاقسارتامىز دەيدى. بىزدە الەۋەت بار. اۋىلدىڭ ماڭايىنىڭ وزىندە بىرنەشە نۇكتە بار. اقسوراڭنىڭ شىعىس بەتىندەگى مىرزاقوجا سايىنداعى سارقىرامانىڭ سۇلۋلىعى, اۋليەتاۋداعى تىلسىمعا تولى ەكى بىردەي ۇڭگىر كەلۋشىلەردى تاڭداندىرماي قويمايدى. 20 شاقىرىم جەردەگى قىپشاق عيباداتحاناسىندا, جەلتاۋ تاۋىنداعى تاڭبالى تاستاردا, جەكەجال قىستاعى مەن قاراشوقى تاۋىنداعى بۇركىت بەينەسىندە, اۋليەتاۋ ۇڭگىرىندەگى ءبىزدىڭ زامانىمىزعا دەيىنگى 3 مىڭ جىل بۇرىن جوسامەن سالىنعان سۋرەتتەردە ءتۇرلى اڭىز-ءاپسانا جاتقانى انىق. ونىمەن قوسا بالبالتاستىڭ 38 ءتۇرى بار. وسىنىڭ ءبارىن بىلگىسى كەلەتىن تۋريستەر بىرەۋىن قالت جىبەرمەيدى عوي. اۋىلىمىز وركەنيەتتەن الىس ەمەس. ۇيالى بايلانىس ۇستايدى. Beeline, Altel, Activ, Tele2 جەلىلەرى بار. ينتەرنەت تارتىمدىلىعى – 4G. ءتىپتى ءار ءۇي Wi-Fi ورناتىپ العان. اۋدان ورتالىعىنا اكەلەتىن قاراعاندىنىڭ دا, بالقاشتىڭ دا جولى تاماشا. ەندى بيىل اۋلىمىزدان اقتوعايعا دەيىنگى جولدىڭ 15 شاقىرىمىنا اسفالت توسەمەك. جالپى, اراسى 40 شاقىرىم عوي. جارتىسىن اسفالتتاسا دەگەن ءۇمىتىمىز بار. ويتكەنى وسى ءبىر قۋانىشتى جاڭالىقتان سوڭ اۋلىمىزعا ات شالدىراتىن مەيمان كوبەيەدى», دەيدى اكىم ا.كاكەن ۇلى.
گيدتەردى وقىتۋ بويىنشا حالىقارالىق ترەنەر ارينا جامانقاراەۆا دا بۇل جاڭالىقتى تۋريزم وشاعىنا اينالۋ ءۇشىن ۇلكەن مۇمكىندىك دەيدى. ارمەن قاراي جەتىلدىرىپ, ناعىز ەتنواۋىل جاساسا, جارناماسىن ۇدەتسە دەگەن پىكىرىن قوسا كەتتى. الماتىداعى ءتۋريزمنىڭ قارا قازانىنا اينالعان ميلليونەر اۋىل ساتىنى مىسالعا كەلتىردى.
«اقتوعاي اۋدانىنا جول تۇسكەندە كوردىك, بارلىق مۇمكىندىك بارىن. ەندى تاۋ ەتەگىنە كيىز ءۇي تىگىپ, شەتەلدىكتەرگە اۋىلدىڭ قوڭىرقاي تىرشىلىگىن كورسەتسە, كەرەمەت بولار ەدى. قازىر اۋىلدى اڭساپ جۇرگەن قالاداعى ەل دە كوپ. اۋىلى جوق ولار سىزدەرگە اعىلادى. Instagram جەلىسىنەن پاراقشا اشىپ, جارنامانى كۇشەيتۋ قاجەت. تارگەتپەن جۇمىستى شيراتۋ كەرەك. اقتوعايعا كەلگەن تۋريستەردىڭ 70-80 پايىزى وسى اۋىلعا كەلەدى. ءداپ اقسوراڭ تاۋىنىڭ باۋرايى, تاريحي ورىنداردىڭ ءبارى وسى ايماقتا. وسى اۋىلعا ساتىنىڭ مادەنيەتىن تولىعىمەن اكەلۋ كەرەك. قازىر ساتى اۋىلىنىڭ كىشكەنتاي بالالارى دا تۋريزممەن اينالىسادى. بالانىڭ ءوزى ايىنا 1 ميلليون تەڭگەدەي تابادى. اتىن جالعا بەرسە دە. مىسالى, اقسوراڭعا شىعۋ ءۇشىن ات جالعا بەرسە بولادى. اياعى اۋىراتىن كىسىلەر, ۇلكەندەر بۇل قىزمەت تۇرىنە جۇگىنەدى. وسىلاي ات ءتۋريزمىنىڭ ءوزىن قولعا الۋعا بولادى. ودان بولەك «ۋازيك» الىپ, سونىمەن دە تۋريستەردى تاۋ-تاسقا تاسۋ پايدالى. مۇنان اقشا تاباسىز, تۋريست تارتۋعا دا جول اشاسىز. وسىنداي قاراپايىم جولى ارقىلى ءتۋريزمدى تۇلەتۋگە بولادى. مۇنداعى حالىق وتە قوناقجاي ەكەنىن بىلەمىن. ەتى, قىمىزى سونداي ءدامدى. مۇنىڭ ءوزى تۋريست تارتۋعا سەپ. تەك مادەنيەتتى قالىپتاستىرعان ءجون. سوندىقتان مەن اۋىلدىڭ كەلەشەگىنە سەنەمىن», دەگەنى ءۇمىت سىيلاعانداي.
بەلگىلى تۋروپەراتوردىڭ تاعى ءبىر ۇسىنىسى كوڭىلگە قونادى. قالاداعى كولىك كوپ وتەدى دەگەن جەرگە بيلبورد ءىلىپ, اقتوعايدىڭ اسەم جەرلەرىن, تاريحي مەكەندەرىن نەگە جارقىراتىپ, جارنامالاپ قويماسقا؟
قورىتا ايتقاندا شابانباي بي اۋىلىنىڭ تۋريزممەن شەكەسى شىلقىپ كەتۋگە مۇمكىندىگى جەتىپ ارتىلادى. ميلليونەر اۋىل اتانۋعا الەۋەت بار, ارەكەتتى دە باستادى.
قاراعاندى وبلىسى,
اقتوعاي اۋدانى,
شابانباي بي اۋىلى