قازاق «كيە» دەگەن سوزگە ايرىقشا ءمان بەرگەن. مارقۇم اجەم دە كيەلى ۇعىمدار تۋرالى ءجيى ايتۋشى ەدى. اسىرەسە تورعاي جۇرتى اۋليە دەپ دارىپتەيتىن سارى قوشقار بابامىزدىڭ كيەلى ادام بولعانى جايىندا كوپ اڭگىمەلەيتىن. سونداي-اق ءاربىر جانۋار مەن قۇستىڭ دا كيەسى بار. ماسەلەن, «اققۋدى نەگە كيەلى» دەيمىز؟ ويتكەنى حالقىمىز ونى قۇستىڭ تورەسى ساناپ, وعان ەشقاشان وق اتپاعان. شىنىمدى ايتسام, جاس كۇنىمدە بۇل ۇعىمعا ونشا ءمان بەرگەن جوقپىن. بىراق ەسەيگەندە ونىڭ بەكەر ەمەس ەكەنىن ءتۇسىندىم. وعان ءبىر وقيعا سەبەپ بولدى.
ءبىزدىڭ بالالىق شاعىمىزدا اۋىل قىزىق ەدى. كوڭىلدى بولاتىن. بىراق 90-جىلدارداعى ەكونوميكالىق قيىنشىلىق اۋىلعا قاتتى سوققى بولىپ ءتيدى. قاتتى كۇيرەتىپ كەتتى. ۇجىمدىق شارۋاشىلىق جابىلعاننان كەيىن جۇمىسسىزدىق بەلەڭ الدى. جۇرت «ەكى قولعا – ءبىر كۇرەك» ىزدەپ, باسقا جاققا كوشە باستادى. كوپشىلىگى قالاعا قونىس اۋداردى. ءسويتىپ, اۋىلدا ءبىراز ۇيلەر بوس قالدى. ستۋدەنتپىن. ءبىرىنشى كۋرستى اياقتاپ, جازعى دەمالىسقا كەلگەن ەدىم. اۋىلدىڭ ورتاسىندا نۋ ورمان سەكىلدى ۇلكەن ساياباق بار-تۇعىن. اۋماعى دا اتشاپتىرىم. جازدا جاستار كەشقۇرىم سوعان جينالادى. ساياباقتىڭ قاسىندا مادەنيەت ءۇيى ورنالاسقان. مەن دە اسىعىپ وسى جەرگە كەلدىم. كوپتەن كورمەگەن قۇرداستارىممەن كەزدەسىپ, مارە-سارەمىن. ءبىر كەزدە كلۋبقا قاراسام, ورنىندا جوق. تىپ-تيپىل. تومپەشىك بولىپ جاتىر. شوشىپ كەتتىم.
بۇل مادەنيەت ءۇيى سوناۋ 60-جىلدارى بوي كوتەرگەن. اۋىلعا ايرىقشا كورىك بەرگەن ساۋلەتتى عيمارات بولاتىن. ونىڭ ساحناسىندا كىمدەر ءان سالمادى دەرسىز؟ اقجول مەيىربەكوۆ, قۇدايبەرگەن بەكىش, روزا رىمباەۆا, ماقپال ءجۇنىسوۆا, ناعيما ەسقاليەۆا سەكىلدى مادەنيەت مايتالماندارى ونەر كورسەتتى. بۇرىنعى تورعاي وبلىسىنىڭ اتاعى كەڭ جايىلعان «شەرتەر» فولكلورلىق-
ەتنوگرافيالىق ءانسامبلىنىڭ ونەرپازدارى دا ءجيى كەلەتىن. ونىڭ ۇستىنە اۋىلعا قوناققا كەلگەن قانشاما اقىن-جازۋشى, ەل اعالارىمەن وسىندا تالاي مارتە كەزدەسۋ ءوتتى. مادەنيەت ءۇيىنىڭ ءبىر جاعىندا اۋىلدىڭ ورتالىق كىتاپحاناسى ورنالاسقان ەدى. ونىڭ كىتاپ قورى وتە باي بولاتىن. سونداي-اق بالا كۇنىمىزدە كلۋبتا كۇندە كينو كورسەتەتىن. سونىمەن قاتار سەنبى-جەكسەنبى كۇندەرى جاستار بي كەشىن وتكىزەتىن. مىنە, وسىنداي تاريحى بار عيمارات كەڭشار تاراعاننان كەيىن قاراۋسىز قالدى. جىلۋ جۇيەسى ىستەن شىقتى. تونالدى. اقىرى, يەسىز قالعان دۇنيەنى ءبىر كۇنى اۋىل ادامدارى بۇزىپ, ماتەريالىن تۋ-تالاقاي ءبولىپ العان.
بىردە انامنان شاي ۇستىندە وسى وقيعانىڭ ءمان-جايىن سۇرادىم. مەنىڭ سۇراعىما اپام ۇزاق ويلانىپ بارىپ, جاۋاپ قاتتى. ء«بىزدىڭ جاستىق شاعىمىزدىڭ كوزى ەدى سول كلۋب. ءبىر كۇندە بۇزىپ تاستادى. ونىڭ ءبىر-ەكى زاتى قاي جىرتىققا جاماۋ بولارىن بىلمەيمىن. ءبىر جاعىنان, قازىرگى پەندەلەردىڭ پەيىلى وزگەردى مە دەپ ويلايمىن. كلۋبتىڭ ساحناسىندا ەل سىيلاعان قانشاما جان ونەر كورسەتتى. ءسوز سويلەدى. مۇندا وسى ەلگە ەڭبەگى سىڭگەن اتا-اجەلەرىمىزدىڭ دە تابانىنىڭ ءىزى قالدى. ولاردىڭ اراسىندا كيەلى ادامدار بولدى. سولاردىڭ كيەسى ۇرار دەپ ەشكىم ويلاعان جوق. مەن سودان قورىقتىم», دەپ كۇرسىنگەن ەدى.
اۋىلعا بارعان سايىن باياعى كلۋبتىڭ تومپەشىك بولىپ قالعان ورنىن كورەمىن. سوندا مارقۇم انامنىڭ كيە تۋرالى ايتقانى ويىما تۇسەدى.