قاۋىپتىڭ الدىن الۋعا قامدانىس

سەرگەەۆ سۋ تورابى – ەسىل وزەنى اعىنىنىڭ نەگىزگى رەتتەۋشىسى. وتكەن جىلى سۋ تاسقىنى كەزىندە سەرگەەۆ سۋ تورابىنىڭ تومەنگى سالاسىنداعى توپىراقتى سەل شا­يىپ كەتكەن ەدى. پەتروپاۆل سۋ تورابىنا زاقىم كەلگەن جوق.

بىلتىر ۇكىمەت رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن گيدروتەحنيكالىق نىسانداردى اعىمداعى جوندەۋگە جانە سەرگەەۆ پەن پەتروپاۆل سۋ توراپتارىندا سۋ تاسقىنىنا قارسى ءىس-شارالاردى جۇرگىزۋگە 278,5 ملن تەڭگە ءبولدى. جاعالاۋلاردى بەكىتۋ ءۇشىن بۇل نىساندارعا 1,4 مىڭ تەكشە مەتردەن استام ءىرى كەسەك تاستار اكەلىندى, سەرگەەۆ سۋ قۇرىلىسى بوگەتىنە جاقىن تومەنگى ساعاسىنا ءتۇبىن تەرەڭدەتۋ جۇمىسى جۇرگىزىلدى, 940 تەكشە مەتر توپىراق قوسپاسى قازىپ الىندى.

«قازسۋشار» رمك سولتۇستىك قازاقستان فيليالىنىڭ ديرەكتورى شۇعايىپ يباتۋللين قازىرگى ۋاقىتتا ەكى سۋ تورابى دا قاناعاتتانارلىق جاع­دايدا جانە شتاتتىق رەجىمدە جۇمىسىن جالعاستىرىپ جاتقانىن بايان­دادى. بيىل قوسىمشا 14 ءىس-شارا وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. وڭىردەگى «قازگيدرومەت» فيليالىنىڭ باسشىسى قىمبات مەرعاليموۆا جاۋىن-شاشىن مولشەرى وڭتۇستىك جانە شىعىس اۋدانداردا نورمادان كوپ بولاتىنىن ايتتى. ياعني سەرگەەۆ سۋقويماسىنان تومەن ورنالاسقان اۋداندار ءۇشىن سۋ تاسقىنى قاۋپى جوعارى.

«سەرگەەۆ سۋ تورابى – سۋ تاسقىنى قاۋپى بار ايماقتاعى ستراتەگيالىق نىسان, تۇرعىنداردى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە دە جاۋاپتى. ەگەر سۋدىڭ تولۋ دەڭگەيى 2 مەتر­دەن اساتىن بولسا, ورتالىققا جانە جەكە ماعان شۇعىل حابارلاۋدى تاپسىرامىن», دەپ اتاپ ءوتتى و.بەكتەنوۆ.

پەتروپاۆل قالاسىندا پرەمەر-مينيستر بىلتىر سۋ تاسقىنى كەزىن­دە اپاتتى جاعدايدا توقتاپ قالعان 1-كوتەرگىش سورعى ستانساسىن رەكونسترۋكتسيالاۋ بارىسىن تەكسەرىپ, جاڭا تەحنولوگيالىق جابدىقتارىمەن تانىس­تى. 70-جىلدارى سالىنعان سورعى ستانسا­سى 50 جىل بويى جوندەلمەگەن. اياقتال­­عان رەكونسترۋكتسيانىڭ ناتيجەسىندە قۇر­عاق جەردە جانە سۋ استىندا جۇمىس ىس­تەي الاتىن 2 سورعى ورناتىلدى. سونداي-اق سىرتقى اسەرلەردەن جانە مەحانيكا­لىق زاقىمدانۋدان قورعاۋ ءۇشىن ەلەكتر كابىلدەرى جەر استىمەن جۇرگىزىلدى. بۇل شارالار سۋ باسقان جاعدايدا دا ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ تۇراقتى بەرىلۋىن قامتا­ماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

سونداي-اق ىقتيمال اپاتتىڭ الدىن الۋ جانە تۇرعىنداردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قام­تاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەسىل وزەنىنەن وتە­تىن كوپىر سالۋ ارقىلى پەتروپاۆل قالا­­سىن اينا­لىپ وتەتىن جولدى رەكونسترۋك­تسيالاۋ جوسپارلانعان. قۇنى 71 ملرد تەڭگە بولاتىن جوبا ءبىرىنشى كەزەڭدە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلىپ, 18 ملرد تەڭگە ءبولىندى.

سونىمەن قاتار پرەمەر-مي­نيستر­گە جي ەلەمەنتتەرى بار تەحنولوگيالىق مۇمكىندىكتەر, اتاپ ايتقاندا, «درون­داردىڭ بىرىڭعاي ينفرا­قۇرى­لىمى» جوباسى تانىستىرىلدى. بۇگىندە بۇل جۇيە الماتىدا قوعامدىق قاۋىپسىز­دىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بەلسەندى قولدانىلادى. بيىلدان باس­تاپ ونى سقو-داعى سۋ تاسقىنى جاع­دايىن باقىلاۋعا, ودان ءارى وزگە دە سۋ تاسقىنى قاۋپى بار وڭىرلەرگە كەڭەيتۋ ماقساتىندا ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر.

سونداي-اق ولجاس بەكتەنوۆ وڭىرگە جۇمىس ساپارى بارىسىندا سۋ تاسقىنى كەزەڭىنە دايىندىق ماسەلەلەرى بويىنشا رەسپۋبليكالىق كەڭەس وتكىزدى. ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى­نىڭ دەرەگىنشە, ىلعال كورسەتكىشى سولتۇس­تىك قازاقستان, اقمولا, پاۆلودار, قاراعاندى, شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا, ۇلىتاۋ, اباي, جەتىسۋ, اقتوبە, اتىراۋ, ماڭعىستاۋ وبلىستارىنىڭ باتىس بولىكتەرىندە جانە الماتى, تۇركىستان, جامبىل وبلىستارىنىڭ تاۋ بوكتەرىندەگى اۋداندارىندا شامادان تىس جوعارى ەكەنى بايقالادى. سونداي-اق بىرقاتار وڭىردە توپىراقتىڭ قاتۋ تەرەڭدىگى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا تومەن.

ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمي­نيسترى ەرلان نىسانباەۆ بيىلدان باستاپ سۋ تاسقىنى كەزەڭىنە ارنالعان جيناقتال­عان گيدرولوگيالىق بولجامعا قوسا, ءار ايماقتا ەگجەي-تەگجەي اقپارات پەن كەڭەستەر بەرىلىپ جاتقانىن باياندادى. ولار قاۋىپتى ايماقتاردا ورنالاسقان ناقتى ەلدى مەكەندەردى كورسەتە وتىرىپ, سۋدىڭ ەڭ جوعارى دەڭگەيى مەن شىعىنىن, گيدرولوگيالىق بەكەتتەردەگى اعىننىڭ كولەمىن جانە سۋ تاسقىنى باستالۋىنىڭ بولجامدى كۇندەرىن كورسەتەدى. سون­داي-اق مەتەوستانسالار دەرەگى نەگىزىن­دە گيدرولوگيالىق باقىلاۋمەن قام­تىل­ماعان اۋماقتارداعى ەرىگەن سۋدىڭ كۇتىلەتىن كولەمى تۋرالى اقپارات بەرىلەدى.

تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ۆيتسە-ءمينيسترى مالىك ولجابەكوۆ «Tasqyn» سۋ تاسقىنىن بولجاۋدىڭ جاڭا اقپاراتتىق جۇيەسى سياقتى تسيفرلىق شەشىمدەردى ەنگىزۋ تۋرالى حابارلادى. وزەندەردىڭ 128 ۋچاسكەسىندەگى 142 گيدروبەكەتتە سۋ تاسقى­نىن مودەلدەۋ جۇرگىزىلەدى. سونىمەن قاتار سۋقويمالارىنان جىبەرىلەتىن سۋ مولشەرى بويىنشا جەدەل مالىمەت اۆتوماتتاندىرىلعان جانە قاۋىپ-قاتەردى ەرتەرەك ەسكەرتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن «GloFAS» جاھاندىق سۋ تاسقىنى تۋرالى ەسكەرتۋ جۇيەسىمەن بىرىكتىرىلگەن.

سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا ءمينيسترى نۇرجان نۇرجىگىتوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە 74 نىسان قالپىنا كەلتىرىل­دى, 46-سى جوندەۋ ساتىسىندا, 18-ءىنىڭ جوبا­لىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسى ازىرلەندى. ستراتەگيالىق ماڭىزى بار ۋچاسكەلەردى قوسا العاندا, 1 مىڭ شاقىرىمنان استام كانال, 153 شاقىرىمنان استام وزەن ارناسى تازارتىلىپ, 205 نىساندا جوندەۋ جۇمىسى جۇرگىزىلدى. بىلتىر كولەمى 245 ملن م3 بولاتىن اقتوبە سۋقويماسىن رەكونسترۋكتسيالاۋ اياقتالدى.

توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى شىڭعىس ءارىنوۆتىڭ مالىمەتىنشە, سۋ تاسقىنى قاۋپى بار ايماقتا 1 223 ەلدى مەكەن بار. ولاردى قورعاۋ ءۇشىن 576 شاقىرىم توپى­راق ۇيىندىلەرى مەن قورعانىس بوگەت­تەرى تۇرعىزىلدى, 822 شاقىرىم سۋ بۇرۋ جۇيەلەرى, كانالدار مەن ارىقتار جون­دەلىپ, سالىندى. اۆتوموبيل جانە تەمىرجول قاتىناستارىندا 960 سۋ وتكىزۋ قۇرى­لىسى ورناتىلدى جانە اۋىستىرىلدى. 74 وزەن­نىڭ قاۋىپتى ۋچاسكەلەرىنىڭ 500 شاقى­رىمعا جۋىعىنىڭ ءتۇبى تەرەڭدەتىلىپ, جاعالاۋى بەكىتىلىپ, ارنالار تازارتىلدى.

پرەمەر-مينيستر اكىمدەر مەن ۆەدومستۆولارعا سۋ تاسقىنى كەزەڭىنە دايىندىقتى ناۋرىز ايىنىڭ باسىنا دەيىن اياقتاۋدى تاپسىردى.