عالام وزگەرىس الدىندا تۇر

ساراپشىلار جي مۇمكىندىكتەرىن بىرنەشە دارەجەگە ءبولىپ قاراستىرادى. سونىڭ ىشىندە ەڭ العاشقىسى – بولعان جاعدايدان ساراپتاما جاساۋ مۇمكىندىگى. ماسەلەن, ەگەر الەمدىك ساۋدا نەمەسە دەموگرافيالىق احۋال تۋرالى بىلگىڭىز كەلسە, جي سىزگە بارلىعىن ساراپتان وتكىزىپ, مالىمەتتى الدىڭىزعا دايىن كۇيىندە بەرە الادى. سونداي-اق ءبىر ءونىم شىعارسا­ڭىز, ونى ساتۋعا كومەكتەسىپ, ماركەتينگ ستراتەگياسىن قۇرىپ بەرەدى. جي-ءدىڭ مەملەكەتتىك قىزمەت­كە دە جاردەمى وراسان زور. ايتالىق, ونىڭ كومەگىمەن ستاتيستيكالىق دەرەك­­تەردى ەسەپتەپ شىعارۋعا بولادى. جاساندى ينتەللەكتىنىڭ جوعارى مۇم­كىندىكتەرىنىڭ ءبىرى – كەز كەلگەن ماسەلەگە بايلانىستى بولجام جاساي الاتىنى. ماسەلەن, مەديتسينا سالاسىندا جي دارىگەردىڭ كومەگىنسىز-اق قان سىناماسى ناتيجەسىنە قاراپ, دەنساۋلىق جاعدايىڭىز تۋرالى ايتىپ بەرە الادى. قايبىر جىلدارى «General Electric» كومپانياسى جاساندى ينتەللەكت پەن ون ۇزدىك مەديتسينا مامانى­نىڭ قاتەرلى ىسىكتى انىقتاۋ دالدىگىن سالىستىرىپ كورگەن. ناتيجەسىندە, جاساندى ينتەللەكتىنىڭ بولجامدارى دارىگەرلەردىڭ قورىتىندىلارىنا قاراعاندا دالىرەك شىققان. بۇگىندە «ChatGPT», «Gemini», «Microsoft Copilot» سياقتى جاساندى ينتەللەكت ونىمدەرى ادامداردىڭ سەنىمدى سەرىگىنە اينالىپ كەلەدى. ينتەرنەت پايدالانۋشىلارى ولاردىڭ كومەگىمەن كەز كەلگەن تاقىرىپتا ءماتىن جازدىرىپ, وزدەرىن مازالاعان سۇراقتارعا جاۋاپ الا الادى.

عالىمدار عىلىمي دامۋدى ءۇش كەزەڭگە بولەدى. ءبىرىنشى كەزەڭ – 2020 جىلعا دەيىنگى ۋاقىت. بۇل كەزەڭدە بارلىق تەحنولوگيانى ادامدار وزدەرى باسقاردى. جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ىقپالى بولا قويعان جوق. ەكىنشى كەزەڭ – قازىرگى ۋاقىت. بۇل وتپەلى كەزەڭدە نەيروجۇيەلەر قارقىن­دى دامىپ, ءتۇرلى سالالاردا كەڭىنەن قولدانىلىپ جاتىر. ءۇشىنشى كەزەڭ – 2030–2035 جىلدارعا سايكەس كەلەدى. بۇل كەزدە تەحنولوگيالاردىڭ بار­لىعى دەرلىك جاساندى ينتەللەكتىگە نەگىزدەلەدى. عالىمدار بۇل كەزەڭگە «بەسىنشى وندىرىستىك رەۆوليۋتسيا» دەگەن اتاۋ بەرگەن.

بۇگىندە كومپيۋتەرلەردىڭ قۋا­تىن ارتتىرۋ باعىتىندا اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. تايۆان – الەمدەگى ميكروچيپ ءوندىرىسىنىڭ جە­تەكشى ورتالىعى. وندا نانومەتر­مەن ولشەنەتىن, وتە كىشكەنتاي ءارى قۋاتتى ميكروچيپتەر شىعارىلا باستادى. سونىمەن قاتار «Google», «Microsoft» سەكىلدى ءىرى كومپانيالار كۆانتتىق كومپيۋتەرلەردى دامىتىپ جاتىر. بۇل كومپيۋتەرلەر قازىرگى كومپيۋتەرلەرگە قاراعاندا جۇزدەگەن ەسە جىلدام جۇمىس ىستەيدى. «Google» وكىلدەرى­نىڭ ايتۋىنشا, ولاردىڭ جاڭا كۆانت­تىق ەسەپتەۋىش قۇرىلعىسى 200 سەكۋند ىشىندە قازىرگى ەڭ كۇردەلى ەسەپتەردى ورىنداپ شىق­قان. 2020 جىلى اقش ۇكىمەتى كۆانت­تىق كومپيۋتەرلەردى دامىتۋ جانە ولار­دى نا­رىققا شى­عارۋ بويىن­شا 5 جىل­دىق باعدارلا­ما قا­بىلدادى. سا­راپ­شى­لاردىڭ سوزىنشە, كۆانتتىق كومپيۋتەرلەر الداعى بەس جىلدا كەڭ تارالماۋى مۇمكىن. بىراق ودان كەيىنگى بەس جىلدا ولار قالتا تەلەفونى سياقتى ءار ادامعا قولجەتىمدى قۇرالعا اينالادى. جاساندى ينتەللەكت نەگىزىندەگى روبوتتار دا ءدال وسى ميكروچيپتەرمەن جابدىقتالادى. مۇنداي روبوتتار ادام سياقتى ويلانىپ, شەشىم قابىلداپ, ءوزىن-ءوزى باسقارا الادى. سونىمەن قاتار زەرتتەۋشىلەر 2030 جىلدان باستاپ, ەڭبەك نارىعىنا ارالاساتىن تۇلەكتەر ءبىز بىلمەيتىن جاڭا ماماندىقتاردى يگەرەتىنىن ايتادى. عالىمدار بۇل كەزەڭدى بەكەر «بەسىنشى وندىرىستىك رەۆوليۋتسيا» دەپ اتاماسا كەرەك.

ەندىگى جەردە ەلىمىز وسى الداعى تەحنولوگيالىق دامۋ كوشىنەن قالىپ كەتپەۋگە ءتيىس. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بىلتىرعى جولداۋىندا جاساندى ينتەللەكتىنى قولعا الۋ ۇلتتىق ستراتەگيالىق ماڭىزدى قادام ەكەنىن اتاپ وتكەن ەدى. وسىعان وراي ەلىمىزدىڭ باس باسىلىمىندا وسى باعىتتا قانداي جۇمىستار اتقارىلىپ جاتقانى تۋرالى جۋىردا ارنايى ماقالا جاريالاندى. وندا ەلىمىز تۇڭعىش رەت «Alem.Al» دەپ اتالاتىن جاساندى ينتەللەكت ۇلتتىق ورتالىعى قۇرىلاتىنى, ول «EXPO» كەشەنىندە ورنالاساتىنى ايتىلعان. دەگەنمەن ونىڭ بولاشاقتا قالاي جۇمىس ىستەيتىنىن, ناتيجەسى قانداي بولاتىنىن ۋاقىت ءوزى كورسەتەر. ال وركەنيەتتى ەلدەر ۇمتىلعان وزىق تەحنولوگيادان ءوز ۇلەسىمىزدى الۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى ول سول سالانى جەتىك بىلەتىن ماماندار دايارلاۋ ءىسى ەكەنى انىق. بۇل رەتتە شىمكەنت قالاسىنداعى م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقۋ-دا بۇگىنگى زامانعا لايىقتى ءىت ماماندارىن ­دايارلاۋ ماسەلەسى وتە تىڭعىلىقتى قولعا الىنىپ جاتىر. ءتىپتى اتالعان جوعارى وقۋ ورنى ءوزىنىڭ 80 جىلدىق مەرەيتو­يىندا العاش رەت جاساندى ينتەللەك­تىنى قولدانىپ كەلگەن قوناقتاردى ­تاڭ-تاماشا ەتكەنى بار. قالاي بولعان كۇندە دە الداعى ونجىلدىقتا الەمدىك عىلىم جۇيەسىن تۇبەگەيلى باسقا ارناعا بۇرىپ جىبەرەتىن عالامات وزگەرىستەر بولعالى تۇر. سول جاڭالىقتار ىشىندە قازاق ەلى دە ءوزىنىڭ نەسىبەسىنەن ايىرىلىپ قالماۋ كەرەك.

شىمكەنت