پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ الماتىدا وتكەن «Digital Almaty 2025: Industrial AI: جاڭا داۋىرگە ارنالعان تەحنولوگيالار» حالىقارالىق تسيفرلىق فورۋمىندا ءسوز سويلەدى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz ۇكىمەتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنە سىلتەمە جاساپ.
پلەنارلىق وتىرىسقا ازەربايجان پرەمەر-ءمينيسترى ءالي يدايات وعلى اسادوۆ, بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى رومان گولوۆچەنكو, يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەزيدەنتى ارەف موحامماد-رەزا, قىرعىز رەسپۋبليكاسى مينيسترلەر كابينەتىنىڭ توراعاسى – پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى ادىلبەك قاسىماليەۆ, رەسەي فەدەراتسياسى ۇكىمەتىنىڭ توراعاسى ميحايل ميشۋستين, وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ابدۋللا اريپوۆ, ارمەنيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆيتسە-پرەمەرى مگەر گريگوريان جانە ەەك القاسىنىڭ توراعاسى باقىتجان ساعىنتاەۆ قاتىستى. سونداي-اق حالىقارالىق ۇيىمدار مەن قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ وكىلدەرى شاقىرىلدى.
الاڭدا AI-ءدىڭ ەكونوميكاعا, ونەركاسىپتىك ەكوجۇيەلەرگە, مەديتسيناعا, بىلىمگە جانە باسقا دا سالالارعا ينتەگراتسياسى جانە يننوۆاتسيالىق دامۋ پەرسپەكتيۆالارى ماسەلەلەرى كوتەرىلدى.
فورۋمنىڭ پلەنارلىق وتىرىسىندا سويلەگەن سوزىندە پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ جاساندى ينتەللەكت دامۋىنىڭ نەگىزگى فاكتورلارى: ادامي كاپيتالدى, تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جانە ينستيتۋتسيونالدىق نەگىز قۇرۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ءجىو-ءنىڭ جىل سايىنعى ءوسىمىن 2-3%-عا قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, بۇل جي-ءدىڭ ەكونوميكا دامۋىنداعى ماڭىزدى ءرولىن ايقىندايدى.
«جاساندى ينتەللەكتىنىڭ جاھاندىق مودەلى جەدەل تۇردە باسەكەلەستىكتەن كووپەراتيۆتىك ۇلگىگە اۋىسىپ جاتىر. ول ءۇشىن IT-يندۋستريانىڭ الەمدىك كوشباسشىلارى ىنتىماقتاسا وتىرىپ, وزدەرىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ جوبالارىن بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. تانىمال پلاتفورمالاردا ەنتۋزياستار ءوز ازىرلەمەلەرىمەن اشىق تۇردە ءبولىسىپ وتىر. ولار مۇنى تەحنولوگيالاردىڭ جاپپاي دامۋى ءۇشىن جاسايدى. ءبىز بۇل تاجىريبەنى ءوزىمىزدىڭ جانە بىرلەسىپ جاسالاتىن ازىرلەمەلەر ءۇشىن دە پايدالانۋىمىز كەرەك. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ اlem.ءاى حالىقارالىق جاساندى ينتەللەكت ورتالىعىنىڭ نەگىزىندە قۇزىرەتتەر ەكوجۇيەسىن قۇرۋ باستاماسىن كوتەردى. ول بيىل استانادا اشىلادى. بۇل ءبىر الاڭدا جەتەكشى IT-كومپانيالاردى, زەرتتەۋ زەرتحانالارىن, ستارتاپتار مەن شەشىمدەردى بىرلەسىپ ازىرلەۋ ءۇشىن ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن بىرىكتىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەپ اتاپ ءوتتى ولجاس بەكتەنوۆ, Alem.ءاى ورتالىق بازاسىندا جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى بىرلەسكەن R&D جوبالارىن ازىرلەۋدە ەاەو بويىنشا ارىپتەستەردىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋدارا وتىرىپ.
قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق باسىم مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – جاساندى ينتەللەكت سالاسىندا ماماندار دايارلاۋ. الداعى 5 جىلدا مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرمەن تولىق قامتي وتىرىپ, 1 ملن ادامدى وقىتۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل باعىتتا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. مىسالى, وتكەن جىلى قازاقستاندا بەلگىلى فرانتسۋز پەداگوگى نيكوليا ساديراكپەن بىرلەسىپ Tomorrow School جاساندى ينتەللەكت مەكتەبى اشىلدى. ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسى يننوۆاتسيالىق ادىستەرگە, سونىڭ ىشىندە گەيميفيكاتسياعا جانە وقىتۋشىلاردى قاجەت ەتپەيتىن peer-to-peer جۇيەسىنە نەگىزدەلگەن. قازاقستان بىلىكتى كادرلاردى دايارلاۋدا ستاندارتتى ەمەس تاسىلدەردى ەنگىزۋ ماسەلەلەرىندە تاجىريبە الماسۋعا دايىن ەكەندىگىن ءبىلدىردى.
ولجاس بەكتەنوۆ تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جاعدايىندا ەسەپتەۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى ءبولۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. جەرگىلىكتى ۇلكەن تىلدىك ۇلگىلەردى (LLM) جانە مۋلتيمودالدى جۇيەلەردى ازىرلەۋ مادەني قۇندىلىقتاردى ساقتاۋعا جەرگىلىكتى ەرەكشەلىكتەر مەن ازاماتتاردىڭ مۇددەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ, تسيفرلىق شەشىمدەردى بەيىمدەۋگە جانە دەرەكتەر قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
جاساندى ينتەللەكتتى دامىتۋدىڭ ينستيتۋتسيونالدىق نەگىزىن قالىپتاستىرۋ شەڭبەرىندە قازاقستاندا ءتيىستى تۇجىرىمداما بەكىتىلدى, ول ۇلتتىق جي ستراتەگياسىن ازىرلەۋ ءۇشىن باستاپقى نەگىز بولدى. يننوۆاتسيالاردى دامىتۋ ءۇشىن قۇقىقتىق نەگىز قۇرۋعا باعىتتالعان جاساندى ينتەللەكت تۋرالى زاڭ جوباسى ازىرلەندى. بۇعان قوسا قر پرەزيدەنتىنىڭ جانىنان وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ءۇشىن جەتەكشى وتاندىق جانە حالىقارالىق ساراپشىلاردى بىرىكتىرەتىن جاساندى ينتەللەكتتى دامىتۋ جونىندەگى كەڭەس قۇرىلادى. سونىمەن قاتار AI-ستارتاپتارىن قولداۋ ءۇشىن Astana Hub بازاسىندا ماقساتتى كولەمى $1 ملرد-تى قۇرايتىن ۆەنچۋرلىك ينۆەستيتسيالار قورلارىنىڭ قورى قۇرىلدى.
ولجاس بەكتەنوۆ فورۋمعا قاتىسۋشىلاردىڭ نازارىن جاساندى ينتەللەكت دامۋىنىڭ بىرقاتار ماڭىزدى اسپەكتىلەرىنە اۋداردى. بۇل – جاساندى ينتەللەكت دامۋىنىڭ ەڭبەك نارىعىنا اسەرىمەن بايلانىستى سىن-قاتەرلەر, مامانداردى قايتا دايارلاۋ قاجەتتىلىگى, ەتيكا ماسەلەلەرى, ەكولوگيالىق جۇكتەمە جانە تەحنولوگيالارعا تەڭ قول جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ.
فورۋم شەڭبەرىندە وتاندىق جانە شەتەلدىك مامانداردىڭ جي-ستارتاپتارى مەن جوبالارى ۇسىنىلدى. وتاندىق Codiplay ءموبيلدى قوسىمشاسى بۇگىندە 13 ەلدە قولدانىلادى جانە IT-ساۋاتتىلىق بويىنشا وقىپ جاتقان 13 ملن بالانى قامتيدى. شىنايى ءومىردى مودەلدەۋ جانرىندا رولدىك رەجيمى بار Grand Mobile ويىنى تانىستىرىلدى. بىرەگەي پايدالانۋشىلار سانى ايىنا 5 ملن-نان اسادى. ءىرى كاسىپورىننىڭ جۇمىسىن باسقارۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن امك X Belka AI جوباسى كورسەتىلدى. تەحنولوگيانى اقتوبە مىس كومپانياسى پايدالانادى جانە +3% وندىرىستىك قۋاتتى جانە +1% كەننەن مەتالل الۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
ستارتاپتاردىڭ دامۋى ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سالالارىندا ىلگەرىلەۋگە ىقپال ەتەتىنى اتاپ ءوتىلدى. قازاقستان ۇكىمەتى ىنتىماقتاستىققا اشىق ءارى جاڭا جوبالارعا قولداۋ كورسەتۋگە دايىن.