ەرتىس-بايان وڭىرىندەگى العاشقى باسپا ونىمدەرى قولمەن باسقارىلاتىن «Hogen forst» ستانوگىندە باسىلىپ شىققان. سونىڭ ءبىرى قازىرگى ۋاقىتتا جەرگىلىكتى مۋزەيدىڭ ءسانىن كەلتىرىپ تۇر.
الەمدەگى تۇڭعىش باسپا ستانوگىن 1468 جىلى نەمىس ونەرتاپقىشى يوگانن گۋتەنبەرگ ويلاپ تاپقان. ول جىلجىمالى قۇيما ءارىپتى باسپا ستانوگىنىڭ ەۋروپالىق ءادىسىن ومىرشەڭ ەتىپ, الەمدە العاشقى بولىپ باسپاحانا نەگىزىن قالاعان.
باسپا جابدىقتارى سودان بەرى ۇنەمى جەتىلۋمەن بولدى. ارنايى ماشينالارى شىققانعا دەيىن پرەستى ستانوكتار كەڭ قولدانىلعان. سونىڭ ءبىرى – «Hogen forst» ستانوگى. ول XVIII–XIX عاسىرلاردا باسپا ىسىندە كەڭىنەن پايدالانىلعان. پاۆلودار قالاسىندا XIX عاسىردىڭ العاشقى شەنىندە مۇنداي قۇرالدىڭ كومەگىمەن ۇندەۋ پاراقتارى, كىتاپشالار, العاشقى گازەتتەر باسىلىپ شىققان.
«Hogen forst» باسپا ستانوگى – تولىقتاي مەحانيكالىق ادىسپەن باسقارىلاتىن پرەستى قۇرال. ەرتىس-بايان جەرىندەگى العاشقى گازەتتەر – «وبەدينەنيە» مەن «دالا جارشىسى» 1918 جىلى وسى ستانوكتىڭ كومەگىمەن جارىق كورگەن. ياعني قۇرىلعى وڭىردەگى العاشقى ءباسپاسوزدىڭ اتاسى دەسەك جاراسادى. تولىقتاي شويىننان جاسالعان. سالماعى وتە اۋىر, 8–10 ادام ورنىنان ارەڭ قوزعايدى. شويىن جوعارى تەمپەراتۋراعا اسا ءتوزىمدى ءارى كەز كەلگەن ءدىرىل مەن تەربەلىسكە بوي بەرمەيدى. كەڭەس وكىمەتى ورناعان جىلدارى ونىڭ كومەگىمەن كوپتەگەن باسپا ونىمدەرى باسىلعان. بىراق جىلدار وتە باسپا ماشينالارى قولدانىسقا ەنە باستاعان سوڭ, جۇمىسىن توقتاتقان. ولكەتانۋشى ي.لاگۋتيننىڭ ۇسىنىسىمەن پاۆلودار مەملەكەتتىك باسپاحاناسى ەجەلگى باسپا ستانوگىن 1960 جىلى مۋزەيگە تابىستادى. سودان بەرى قۇندى جادىگەرىمىزگە اينالدى», دەپ اڭگىمەلەدى ەرەكشە قۇرال تۋرالى پوتانين اتىنداعى تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيى ولكە تاريحىن عىلىمي قامتاماسىز ەتۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى گۇلجانات اليەۆا.
قولمەن باسىپ شىعارۋ ماشيناسىنىڭ نەگىزگى بولىگى – مەحانيكالىق پرەسس, ونىڭ كومەگىمەن ءماتىن قاعازعا نەمەسە وزگە ماتەريالعا ءتۇرلى ءتۇستى باسۋ ارقىلى تۇسىرىلگەن. بۇل ونەرتابىس كەزىندە شاراپ پرەستەۋ ستانوگىنىڭ جانە قاعاز ءوندىرىسىنىڭ ۇقساس مەحانيزمدەرىنە نەگىزدەلگەن دەپ ەسەپتەلەدى.
پاۆلودار