اقتوبەدە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى قولداۋ مەن قازاقستاندىق ۇلەستى دامىتۋعا ارنالعان كەڭەس ءوتتى.
كەڭەسكە ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار جانە ولاردىڭ اۋماقتىق بولىمشەلەرى, ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ, كاسىپوداق جانە قوعامدىق ۇيىمداردىڭ, قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ, سونداي-اق, ءبىرقاتار كاسىپورىنداردىڭ باسشىلارى قاتىستى.
وندا باقىتجان ساعىنتاەۆ الەمدىك قارجى داعدارىسىنا, سونداي-اق, رەسەي ءرۋبلىنىڭ قۇنسىزدانۋىنا بايلانىستى ەل ەكونوميكاسىنا ىقپالىن ازايتۋعا باعىتتالعان ۇكىمەت قولعا الىپ جاتقان شارالاردى اڭگىمە وزەگىنە اينالدىردى.
– الەمدەگى ساياسي جانە ەكونوميكالىق جاعدايعا بايلانىستى جەرگىلىكتى جەردەگى جۇيە قۇراۋشى جانە ۇلتتىق كومپانيالارمەن جەرگىلىكتى اكىمدىك تاراپىنان قازاقستاندىق مازمۇندى ارتتىرۋ جانە وڭىرلەردە الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ بويىنشا جۇمىستار قولعا الىنۋدا. ەلباسى الەمدىك داعدارىس پەن رەسەي ءرۋبلىنىڭ قۇنسىزدانۋىنىڭ سالدارىن دەر كەزىندە سەزىپ, ءوزىنىڭ «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا وسى سىن-قاتەرلەردەن شىعۋ جولدارىن كورسەتتى.
وسىنداي كۇردەلى كەزەڭدە ەل ەكونوميكاسى دامۋىنىڭ جەتى باسىم باعىتتارىن ايقىنداپ بەردى. بۇل باعىتتار بويىنشا شارالار الىنىپ, جۇيەلى جۇمىستار جاسالۋدا. ەلىمىزدىڭ جىلدىق بيۋدجەتى بۇرىن ءبىر توننا مۇنايدىڭ باعاسى 80 دوللار شاماسىندا بەلگىلەنسە, كەيىن 50 دوللار باعامىمەن ناقتىلاندى. الايدا, «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتىندا قارالعان باعدارلامالاردىڭ بارلىعى دا ورىندالاتىن بولادى. كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا دا جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلىپ, قارجىلاي قولداۋ كورسەتىلەدى. 2016 جىلعا قارالعان قارجىلاي قولداۋدى 2015 جىلعا ءبولۋ جونىندە ەلباسىمەن كەلىسىلدى. تەمىرجول ءتاريفىن, ەلەكتر قۋاتى باعاسىن تومەندەتۋ باعىتىندا قادامدار جاسالۋدا. جالپى, ورتا جانە شاعىن بيزنەستى قولداۋدىڭ مۇمكىن بولعان تەتىكتەرى قاراستىرىلۋدا. وڭىرلەردە سالىنىپ جاتقان تۇرعىن ۇيلەر دايىن بولسا, ونى ۇكىمەت بەلگىلەگەن باعامەن ساتىپ الۋ ويلاستىرىلۋدا. ەلىمىز بويىنشا بەس-التى قالادا مۇنداي مۇمكىندىكتەر بار ەكەنى قازىردىڭ وزىندە بەلگىلى بولىپ وتىر, – دەدى باقىتجان ساعىنتاەۆ.
ول سونداي-اق, جۇمىس ورىندارىن قىسقارتپاۋ, وندىرىستەردىڭ ىرعاقتى جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىنە دە توقتالدى.
ءوز كەزەگىندە وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ بايانداماسىندا وڭىردەگى وتاندىق ءونىم وندىرۋشىلەردى قولداۋ, داعدارىسقا قارسى شارالاردى قابىلداۋ جانە جەرگىلىكتى قۇرامدى دامىتۋ جايىندا باياندادى. وسى ورايدا, قازاقستاندا ساتىپ الىناتىن تاۋارلار كولەمىن ۇلعايتۋ ماقساتىندا وڭىردە جاڭا ءوندىرىس ورىندارى قۇرىلىپ, قولدانىستاعىلارى جاڭعىرتىلاتىنىن جەتكىزدى. ءوڭىر باسشىسىنىڭ مالىمدەۋىنشە, وبلىستا العاشقى بەسجىلدىقتا ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا جالپى سوماسى 691,1 ملرد.تەڭگەنى قۇرايتىن 83 ينۆەستيتسيالىق جوبا ەنگىزىلىپ, 11,8 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلعان. 74 كاسىپورىن ونىمدەرىن شىعارىپ, ولار قازاقستاندىق نارىقتا سۇرانىسقا يە بولىپ وتىر.
ءوڭىر باسشىسى قازاقستاندىق قۇرام ۇلەسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا بەلسەندى جۇمىس جاساپ وتىرعان كەيبىر كومپانيالاردى اتاپ ءوتتى. قازاقستاندىق وندىرۋشىلەرمەن تابىستى ىنتىماقتاستىقتىڭ ءبىر مىسالى رەتىندە ءدوڭ كەن-بايىتۋ كومبيناتىنىڭ اقتوبە مەتالل قۇرىلىمدارى زاۋىتىمەن بىرلەسكەن جۇمىسىن مىسالعا كەلتىردى.
سونداي-اق, اقتوبەلىك ءوندىرۋشىلەر قازاقستاننىڭ ايماقتارى اراسىندا تاۋار-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعىن نىعايتۋ بويىنشا ماقساتتى تۇردە جۇمىستار جۇرگىزىپ جاتقانى اتاپ ءوتىلدى. مىسالى, «اقتوبە مەتالل قۇراستىرمالارى زاۋىتى» جشس-ءنىڭ مەتالل بۇيىمدارى, «سترويدەتال» جشس تەمىر-بەتون بۇيىمدارى, «كوكتاس» اق قۇرىلىس تاستارى مەن قيىرشىق تاستارى, «ەكوتون باتىس» جشس ۇياشىقتى بلوكتارى, «اقتوبەسترويحيممونتاج» جشس پوليەتيلەن قۇبىرلارى قازاقستاندىق نارىقتا سۇرانىسقا يە. اتىراۋ جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىنىڭ مۇناي كاسىپورىندارى «اقتوبە مۇناي جابدىقتارى زاۋىتى» اق ونىمدەرىن پايدالانادى.
كەڭەس سوڭىندا قىزمەتتىڭ ءار ءتۇرلى باعىتتارى بويىنشا بىرقاتار مەموراندۋمدارعا قول قويىلدى. وبلىس اكىمدىگى مەن ۇلتتىق كومپانيالار جانە جۇيە قۇراۋشى كاسىپورىندار اراسىندا جالپى سوماسى 44,6 ميلليارد تەڭگەگە جەرگىلىكتى قۇرامدى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جەتى مەموراندۋمعا قول قويىلدى.
مەموراندۋمعا قول قويعاندار اراسىندا «ەۋرازيا توبى» جشس, «قازمۇنايگاز» اق, «قازاقمىس كورپوراتسياسى» جشس, «قازاقتەلەكوم» اق, «قازاقستان تەمىر جولى», ۇك» اق, «سنپس-اقتوبەمۇنايگاز» اق, «ۆوسحود وريەل» جشس بار.
بۇدان باسقا, جۇمىس ورىندارىن جانە جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەكاقىسىن قىسقارتۋعا جول بەرمەۋگە, سونداي-اق, جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ ەڭبەك زاڭدىلىقتارىن ساقتاۋ جونىندەگى, ونىڭ ىشىندە, ەڭبەكاقى بويىنشا قارىزداردى وتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا جۇمىستارىن جانداندىرۋعا باعىتتالعان الەۋمەتتىك دامۋ سالاسىنداعى جەتى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. قول قويۋشىلار اراسىندا جالپى العاندا 23 مىڭنان استام ادام ەڭبەك ەتەتىن «قازحروم» تۇك» اق, «سنپس-اقتوبەمۇنايگاز» اق, «قازاقويل اقتوبە» جشس, «ازحس» اق, «ترانسەنەرگو» اق, «ۆوسحود-Oريەل» جشس, « ۇلى قابىرعا» جشس بار.
الەۋمەتتىك باعىتتاعى مەموراندۋمدارعا قول قويۋ – بۇل ءبىر رەتتىك اكتسيا ەمەس, تۇپكى ماقساتى ايماقتىڭ تۇرعىندارىنىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ بولىپ تابىلاتىن دايەكتى جۇمىستار ەكەنىن اتاپ كورسەتۋ قاجەت. جىل باسىنان بەرى وبلىستا وندىرىستىك ۇدەرىستەردى تۇراقتاندىرۋ جانە جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەك قۇقىقتارى مەن كەپىلدىكتەرىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ءوزارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى 62 مەموراندۋمعا قول قويىلدى.
كەڭەس جۇمىسىن قورىتىندىلاعان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باقىتجان ساعىنتاەۆ «سنپس-اقتوبەمۇنايگاز» اق-تىڭ وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى كومپانيانىڭ ءونىمىن پايدالانباي وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. بۇل مۇناي سالاسى كاسىپورىندارى ءۇشىن ءونىم شىعاراتىن بىردەن-ءبىر كاسىپورىن ەكەنىن, ماسەلەگە تەرەڭىرەك قاراۋ كەرەكتىگىن قاداپ ايتتى.
ساتىبالدى ءساۋىرباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقتوبە وبلىسى.