• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
باستى سايتقا ءوتۋ
تاريح 14 قاڭتار, 2025

عالام جانىنىڭ عاداۋاتى

70 رەت
كورسەتىلدى

ماحاببات بولماسا, عاداۋات تا جوق شىعار, كىم ءبىلىپتى. دەمەك ماحاببات تۋعان كۇنى ول دا بىرگە كەلە مە, الدە اۋەلدە ماحابباتتىڭ جاڭعىرىعى مەن جارقىن ساۋلەسىنەن شوشىپ ويانىپ, ادەتىنە باستى ما ەكەن؟ وي ەڭبەگىن بىلاي قويعاندا, جان ەڭبەگى, سانا-سەزىم, رۋح بيىگىنە قۇلاش ۇرۋشى اقىن-جازۋشىنىڭ شيىرلاعان تاقىرىبىنىڭ ءبىر پاراسى وسىعان سايادى.

تاريحي ساناعا توڭكەرىس جاسا­عان ۇلتتىق جا­زۋ­­شىمىز ءىلياس ەسەن­بەر­لين قىلىشىنان قان تامعان قى­زىل يمپەريا زامانىنىڭ وزىن­دە حالقىمىزدىڭ مىڭجىلدىق تا­ري­حىنىڭ جارىمىنان استامىن قاۋزاپ حات­قا تۇسىرگەندە, وت­كەننىڭ بايانىمەن بىرگە الگىندەي قۇبىلىستى قاتار ورگە­نىن كورە­مىز. كەسكىلەسكەن سوعىس پەن كۇي­رەگەن قالالاردى, گۇلدەنگەن نەمەسە قۇلا­عان مەملەكەتتەردىڭ باسىنداعى وقي­عا­لاردى تىزبەلەپ كەتپەيدى. ءۇش كىتاپ­تان تۇراتىن تاراۋ-تاراۋ «التىن وردا» تري­لوگياسىنىڭ ءار ءبولىمىن ءبىر نەمە­سە بىرنەشە سيۋجەتپەن بايىتىپ, جان بىتى­رەدى. ەسكى ۋازىنگە ۇرلەپ جان سالادى. سوي­تەدى دە, وقىرمانىن ويلاندىرىپ قويادى.

«التىن وردانىڭ» ءبىرىنشى كىتابى باتۋ حاننىڭ ولىمىنەن باس­­تالادى. جازۋشى مۇندا سارا­­يىنىڭ سىرتىنا شىعىپ, ولەر الدىندا بوي جاساپ جۇرگەن باتۋ­دىڭ ىشكى تولعانىسى مەن كو­كەيىنەن تىرىلگەن وتكەن ءومىرىن سۋ­رەتتەپ قانا قويمايدى. توبە با­سىندا شوقيعان حاننىڭ جادىنان التىن وردا لاشكەرلەرى­نىڭ جورىعىن جۇزدىرۋىمەن قاتار, اراسىندا ونى اسپاندا قالىق­تا­عان كەرەگە قانات قىرانمەن «ايقاستىرىپ» قويادى. جەر دۇ­نيە­نىڭ جارىمىن باعىندىرىپ, ­ۋىسىندا ۇستاعان الاپات جوشى ۇلىسى بيلەۋشىسىنىڭ جانىندا بەسىنشى نە التىنشى ۇلى باراق بار. ساراي سىرتىنا سەر­ۋەن­گە وسى بالاسىن عانا الىپ شى­عۋىنا ۇل­كەن ءمان ۇستەيدى. بۇل باراق – ­باتۋ ءومىرىنىڭ ءمانى. نەگە دەسەڭىز, تۋعا­لى ات ۇستىندە جورتۋىلدا جۇر­گەن باتۋ – ومىرىندە جانى ەلجى­رەپ عاشىق بولماعان ادام. اقىل-ەسى كەمدىگىنەن, سانا-سەزىمىنىڭ تو­مەندىگىنەن ەمەس, ارينە. اكەسى جوشى ەرتە كوز جۇمىپ, باتۋ ەرتە ەسەي­گەنىمەن, جورىققا دا جاستاي ات­تانىپ, تاققا دا بۇرىن وتىرا­دى. قىز قۋىپ, جىگىتشىلىك داۋرەن سۇرە قويماعان. ەسىن جيا ەل قامىنا كىرىسكەن حانزادا باي­بى­­شەسى مەن توقالىن ومىرلىك جار رەتىن­دە تانىعانىمەن, ءولىپ-ءوشىپ ءسۇيىپ الماعان. ءتىپتى سۇيىسپەنشىلىك سە­زىمدەر تۋرالى ەستىپ-بىلگەنى­مەن, باسىنان وتكەرمەگەن حان اۋروپانى (ەۋروپا) جاعالاپ ەلگە قايتىپ كەلە جاتقانىن­دا, ورتا ­جاستان اسا تۇڭعىش رەت جات­جۇرت­تىق پەريزاتقا ەسى كەتە عاشىق بولادى. ەلگە اكەلىپ, كىشى توقالدىق­قا الادى. باسقا بالالارىنا اسا سۇيىسپەنشىلىكپەن قا­راماعان حان وسى توقالىنان تۋعان باراعىن جانىنداي جاقسى كورىپ, اكەلىك ماحابباتتى سەزىنە باستاماي ما؟ ءومىرىنىڭ سوڭىنا قاراي بوي جاساپ جۇرگەنىندە توبە باسىنا بەس جاسار وسى ۇلىن قوسا الىپ شىعىپ وتىرادى. ءبىر كۇنى كوك جۇزىندە قالىقتاپ ۇش­قان قىران وسى بالاسىن ءىلىپ اكە­تىپ, كوزىنەن تاسا قىلادى. كۇن سايىن وتكەن ءومىرىن ەلەستەتىپ وسىلاي وتىرعاندا توبەسىندە اينالا ۇشاتىن بۇركىت – كەزىندە ءوزى اڭعا سالعان اتاقتى قىرانى, ءبىر اڭشىلىقتا ءبورىنى حاننان بۇرىن ءولتىرىپ قويىپ, باتۋ ىزالانىپ, قامشىمەن ساباعاندا ۇستاتپاي ۇشىپ كەتەدى. سودان بەرى نەشە جىلدان بەرى اڭدىسىپ ءجۇرىپ, اقى­رى اياۋلى بالاسىن الىپ تىن­عان قىران – تۋاسى تابيعاتتىڭ ءتولى دەسەك تە, باتۋدىڭ قولىمەن باۋلىعانى ەدى عوي. قۇس ەمەس, باتۋ حانعا قاتىستى عالامنىڭ جانى دەسە جارايدى قىراندى. دەمەك وسىنداي وكىنىشپەن ولگەن حان ءومىرى باياندى بولماعانى – كىمدى دە بولسا ويلاندىرۋعا ءتيىس. اقىرىندا قازاسى دا وسى قۇستان كەلەدى.

«التىن وردانىڭ» ەكىنشى كىتابى بۇدان وتكەن حيكاياتپەن باستالادى. وندا توقتاي دۇنيە سالعاندا ونىڭ بالاسى, التىن وردانىڭ حانى ەلباسمىشقا باتۋ­دىڭ شوبەرەسى وزبەك پەن قۇت­لىق-تەمىر كوڭىل ايتا كەلەدى. ءدام تاتىپ, قۇران وقىپ وتىرعان وزبەك كەنەت قۇتلىقتىڭ وقىس قيمىلداعانىن سەزگەنىنشە بولمايدى, الدىنا كىسى باسىنىڭ دومالاپ تۇسكەنىن كورىپ شوشىپ كەتەدى. سول بويدا وزبەك تە جال­ما-جان قيمىلداپ, قىلىشىمەن قاسىنداعى ەلباسمىشتىڭ با­سىن قاعىپ تۇسىرگەنى ازداي, ەندى ونىڭ باسسىز دەنەسىن كەسكىلەي جونە­لە­دى. كەيىن وزبەك جانسىز دەنەگە نەگە سونشا وشىككەنى تۋرالى وي­لاندىرادى وقىر­مان­دى. اقىرىندا بالا كۇنىندە ەلباس­مىشپەن ويناپ ءجۇرىپ, وزبەك تورعا تۇسكەن تورعايدىڭ باسىن ج ۇلىپ لاق­تىرىپ تاستاعان­دا, دەنەسى انادايعا دەيىن ۇشىپ بارىپ, ءشيدىڭ ىشىنە ءسىڭىپ جوعالعا­نىن ەسكە سالادى. وسى وقيعا بىر­گە وسكەن ەكى بالانىڭ ساناسىنا وشپەستەي ءىز سالعانى سونشا, جورىقتا باسسىز دەنەنى ءوشى قالعانداي شاباتىن. بۇل ەندى تورعاي عوي, كىشكەنە قۇس. سوندا دا الگىندەي ۇرەي تۋعىزعانى كىسى بالاسىن ويلاندىرماي قويا ما؟ جوعارىداعى كەك پەن مى­نا ۇرەيدىڭ ساناعا تۇسىرەر پسيحو­لوگيالىق سالماعى مەن سالدارى تۋرالى ماماندار تارقاتىپ ايتسا, تۇگەسىلمەس اڭگىمە... ال اۆتوردىڭ قۇستى نەگىزگە العانى جەكە تاقىرىپ.    

سوڭعى جاڭالىقتار