بايىپتاۋ مەن ايىپتاۋدىڭ اراسى

ءتىل تۇيتكىلدىڭ ءتۇيىنى مە؟

«بولاشاق» باعدارلاماسىمەن وقۋعا تاپسىرعان ۇمىتكەر جاسۇلان تەمىرباەۆتىڭ الەۋمەتتىك جەلىدە جاريالاعان جازباسى قىزۋ تالقىعا ءتۇستى. ول وتكەن قارا­شا ايىنداعى اڭگىمەلەسۋ كەزىندە وعان ورىس تىلىندە اكتسەنتپەن سويلەگەنى ءۇشىن قازاقستاندى ۇياتقا قالدىراتىنى تۋرالى ايتقانىن جازعان.

ماسەلەگە وراي ءبىراز «بولاشاق» تۇلەگىمەن تىلدەستىك. سونىڭ ءبىرى – مانشۇك شىمىرباي 2023 جىلى اقپاندا قابىلدانىپ, امەريكادا ءبىلىم الىپ كەلدى. ستيپەنديا يەگەرى بىزگە وقۋعا تاپسىرۋ دا, سۇحباتتاسۋ دا تولىعىمەن ونلاين بولعانىن, سۇحبات باستالعانعا دەيىن اتى-ءجونىن جازباۋ كەرەگىن, تەك قانا ءارىپ نە سان جازا الاتىنى وتە قاتاڭ ەسكەرتىلگەنىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل – سول ادامي فاكتوردى ارالاستىرماۋدىڭ امالى.

«جالپى, سۇحبات كەزىندە ءۇش تىلدە سۇراق قويى­­لادى, قاي تىلدە سۇراسا, سول تىلدە جاۋاپ بەرۋدى ايتقان. مەنىمەن 5 ادام اڭگى­مە­­لەستى. سونىڭ تورتەۋى قازاق تىلىن­دە, ال بىرەۋى اعىلشىن تىلىندە سۇراق قويدى. ورىس ءتىلىنىڭ قاجەتى بولعان جوق. سۇراق­تار تاڭدا­عان ماماندىعىمنىڭ اياسىندا بولدى, ەڭ نەگىزگى ەكپىن قويىلعانى «بولاشاقپەن وقىپ كەلۋىڭىزگە مۇرسات بەردىك دەلىك. سوسىن كەلگەندە ەلگە قانداي پايدا­ڭىز تيەدى؟..» دەگەن سۇراق بولدى. شىنىم­دى ايتسام, بۇل سۇراق امەريكادا وقىپ جۇر­گەنىم­دە ءبىر ساتكە دە كوكەيىمنەن كەتكەن جوق. «الماقتىڭ دا سالماعى بار» دەگەن. ءالى دە يىعىمدا تۇر. نەگىزى تىلگە قاتىستى داۋدى ورىستىلدىلەردىڭ ءوزى تۋدى­رادى-اۋ دەي­مىن. سەبەبى مەن تاني­تىن بىرنەشە ءورىس­تىلدى ارىپتەس «بولا­­شاق­قا» تاپسىرۋعا «قازتەست­» سىناعىنان وتە الماۋ­­دان قورقاتىنى كەدەرگى ەكە­نىن ايتاتىن. جەكە باسىم تىلگە قاتىستى ەش تۇيت­­كىل, قاق­پاي­لاۋ كورمەدىم», دەيدى م.شى­­مىر­­باي.

ءتىل دەگەننەن تۋادى

ال اتى-ءجونىن جازباۋدى وتىنگەن «بولاشاقتى» ءبىتىرۋشى وتانداسىمىز تىلگە قاتىستى تاعى ءبىر تۇيتكىلدىڭ شەتىن شىعاردى. ول امەريكاعا ءبىلىم قۋىپ بارعاندار وندا اعىلشىنشا ەمەس, ورىسشا وقىپ جۇرگەنىن ايتتى.

«مەن وقۋعا تاپسىرعاندا ماعان ءبىر ساراپشى ورىس تىلىندە سۇراق قويدى. مەن امەريكادا ءبىلىم الۋدى تاڭداپ وتىرعاندىقتان, اعىلشىنشا جاۋاپ بەرۋدى دۇرىس كورىپ, توقتاماي ويىم­دى ايتىپ شىقتىم. ساراپشى ما­عان قاراماي, تەرىس بۇرىلىپ وتىردى دا قويدى. «بولاشاقتىڭ» قىزمەتكەرى ەمتيحان الىپ وتىرعان ساراپشىلاردىڭ اعىلشىنشا تۇسىنبەيتىنىن, سول سەبەپتى قازاقشا ايتۋ كەرەگىن جەتكىزدى. ءسويتىپ, الدىندا ايتقانىمدى قايتادان قازاق تىلىندە بايانداپ بەردىم. مەنىمەن قاتار بارعان جەرلەستەرىمنەن بايقاعانىم, اعىلشىنشا كەرەمەت بىلمەسە دە, ءتۇسىپ, ايتەۋىر وقىپ, وندا دا اقش-تا ورىسشا ءبىلىم الىپ ءجۇردى. «New York Film Academy»-دە ورىسشا وقىتاتىنىن اڭداعام. سوندا ورتالىق تۇسۋشىلەردەن نەسىنە اعىلشىن ءتىلىن ءبىلۋدى تالاپ ەتەدى دەيمىن دە. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, «بولاشاق» ورتالىعى تۇلەك رەتىندە ماعان ايىنا ءبىر رەت ورىسشا حات جازادى, قازاقشاسىن سۇراتامىن, كەيدە جىبەرەدى, كەيدە جىبەرمەيدى. ونىڭ ۇستىنە امەريكانىڭ ەلشىلىگىندە «قازاقستاننان قانشا ادام وقىپ كەتىپ جاتقانىن, بىراق سولاردىڭ تۋعان جەرىنە بارىپ قانداي ناتيجە بەرىپ جاتقانى تۋرالى ەشقانداي اقپارات جوق. بىتپەيتىن ەسەپ», دەگەن ماعىنادا سىندى دا ەستىگەنمىن. نەگىزى ءبىر تۇيگەنىم, الپاۋىت ەل ءبىزدى ءورىستىلدى دەپ قابىلدايدى, بىزبەن اعىلشىنشا ەمەس, قازاقشا دا ەمەس, ورىسشا سويلەسە كەتەتىنى سوندىقتان. بۇعان اعىلشىنتىلدى ەلگە بارسا دا, اعىلشىنتىلدى ەلمەن بايلانىس ورناتسا دا سويلەۋگە, سويلەسۋگە, وقۋعا ورىس ءتىلىن تاڭداۋدى قولاي كورەتىندەر «ۇلەس قوسىپ كەلەدى». بۇل – مەنىڭ ويىم», دەدى اتالعان ستيپەنديا يەگەرى.

ءبىز جوعارىدا اتى اتالعان مانشۇك شىمىربايدى سپيكەر رەتىندە بەكەر تاڭ­دامادىق. سەبەبى ول اتىن اشىق كورسە­تۋ­دى قالاماعان ءبىتىرۋشىنىڭ سىنىنداعى «New York Film Academy» -دە ءبىلىم الىپ كەلدى.

«الەمنىڭ بىرنەشە ەلى مەن اقش-تىڭ وزىندە «New York Film Academy»-ءدىڭ نيۋ-يورك, مايامي جانە لوس-انجەلەستە فيليا­لى بار. وسىلاردىڭ ىشىندە نيۋ-يوركتە جۋرنا­ليستيكا ماماندىعى بويىن­شا ورىس تىلىندە ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگى قاراس­تىرىل­عان. مەن لوس-انجەلەستە وقى­دىم, مۇندا ورىس تىلىندە وقىتپايدى. سون­دىق­تان تو­لىق اعىلشىن تىلىندە ءبىلىم الدىم. ال ورىس تىلىندە وقىعان جانە وقىپ جات­قان ارىپ­تەستەردىڭ كوبىن تانيمىن. ءبىر ايتا كەتەر­­لىگى, ورىس ءتىلى بولىمىنە تۇسكەنىنە قارا­­ماستان, ولار نيۋ-يوركتە كامەرالارىن ارقالاپ, بارلىق ماتەريا­لىن اعىل­­شىن تىلىندە ءتۇسىرىپ, جازىپ ءجۇر. امە­­ري­­كادا پراكتيكاعا باسىمدىق بەرە­تى­نى­نىڭ ناتي­جەسىندە وقىپ تا, سيۋجەت جاساپ تا ۇلگەرۋ – جەتىستىك», دەپ جاۋاپ بەردى م.شى­مىر­باي.

ماسەلەنىڭ ءمانىسى نەمەسە پريزما

اركىم, البەتتە, بەلگىلى ءبىر ماسەلەگە ءوز پريزماسىنان قارايدى. دەگەنمەن كەيدە كوپكە ورتاق نەمەسە ءبىراز ادامعا تانىس تاقىرىپقا ءار قىرىنان قاراپ كور­گەن­دە ماسەلەنىڭ ءمانىسىن اشا تۇسەتىندەي كورى­نەدى. داۋدىڭ باسى ۇمىتكەردىڭ جازباسى بولعانىمەن, ءارى قاراي تالقىلاۋلاردىڭ اۋقىمى كەڭەيىپ كەتتى. سونىڭ ءبىرى – ەلگە بەلگىلى تۇلعانىڭ «بولاشاق» ستيپەندياسىن تاعايىنداۋدا تامىر-تانىستىقتىڭ با­سىم بولىپ كەتەتىنى تۋرالى سىن. مۇ­نىڭ دا سەبەبىن سۇراپ ءبىراز سپيكەردى سوي­لەت­تىك. سونىڭ ىشىندە ويعا قونعان ءۋاج – «بولا­شاق­پەن» انگليادا ماگيستراتۋرادا وقىپ كەلگەن ەركەجان ايتقازىنىڭ پىكىرى سەكىلدى.

«كەيدە ءبىر ۇمىتكەردىڭ «IELTS» بالى ەكىنشى ءبىر ۇمىتكەردىكىنەن جوعارى بولسا دا, تۇسە الماي قالۋى مۇمكىن. بۇعان ءتۇرلى فاكتور اسەر ەتەدى. مىسالى, اعىلشىن ءتىلىنىڭ دەڭ­گەيى تومەن بولا تۇرا ءتۇسىپ كەتكەن ادام­نىڭ وقۋعا تاپسىرعان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەيتينگى نەمەسە شاقىرتۋى, بولماسا اڭگىمەلەسۋ كەزىندەگى سالماقتى جاۋابى مەن ەلدە سۇرانىسقا يە ماماندىعى, تاڭداعان تاقىرىبىنا قاراي باعى جانعان بولۋى مۇمكىن. جاعداي ءارتۇرلى. ايتالىق, مەنىڭ ءبىر جاقىن تانىسىم سۇرانىستاعى اتوم قاۋىپسىزدىگى سالاسىن تاڭداپ تۇرسا دا, تۇسە المادى. ويتكەنى تۋرا سول باعىتقا تالاس كوپ ەدى. نەگىزى وقۋعا تاپسىرۋ كەزىندە, مەنىڭشە, تانىستىققا تارتۋ قيىن. ويتكەنى مەن تاپسىرعاندا ەمتيحان الۋشىنىڭ اتى-ءجونىن بىلگەن جوقپىن, ءتىپتى ماسكىمەن وتىرعاندارى دا بولدى, سول سەبەپتى ءتۇرىن دە تانىمايسىڭ, ول دا مەنىڭ اتى-ءجونىمدى بىلمەدى, ۇمىتكەرلەر تەك نومىرمەن بەلگىلەندى. بارلىق اڭگىمەلەسۋدىڭ ۆيدەوسى قوردا ساقتالىپ تۇر, الداپ كەتۋ مۇمكىن ەمەس, كۇدىكتەنسە, سول ۆيدەوسىن الىپ كورۋىنە دە بولادى. بالكىم بۇرىن تانىسىڭدى سالىپ وتۋگە بولعان بولار, بىراق قازىر ءبارى تسيفرلانعان عوي, بۇكىل قۇجات, ۇمىتكەردىڭ مالىمەتى اشىق ۇكىمەت پورتالىنا جۇكتەلەدى», دەيدى ە.ايتقازى.

ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, «بولاشاق» تالابى بويىنشا كەيبىر ۇمىتكەرلەر باسقا قارسىلاسىنا قاراعاندا تومەن بالمەن تۇسۋگە قۇقىلى. ماسەلەن, تەحنيكالىق ماماندىقتارعا تاپسىرعان تالاپكەرلەر IELTS بالى 6 يا 6,5 ەمەس, 5,5-پەن تۇسە الادى. بىراق ولار بىردەن ماگيستراتۋرانىڭ باعدارلاماسىن باستاپ كەتپەيدى, الدىمەن ءتىل كۋرسىنا تۇسەدى, سونى ءبىتىرىپ بارىپ ماگيستراتۋرا وقيدى. مۇنى وقۋعا تۇسە الماي قالعان گۋمانيتارلىق باعىتتاعى ۇمىتكەر تامىر-تانىستىق دەپ ۇعۋى مۇمكىن.

«بولاشاقتىڭ» بەرگەنى مەن بەرەرى

اينالامىزدا «بولاشاقپەن» ءبىتىرىپ كەلگەندەر كوپ. ولاردىڭ قاتارىندا ءىلىم ىزدەپ شەتەل اسقان ەڭبەگى ەلەنگەندەرى دە, ءسويتىپ جاقسى قىزمەتكە كوتەرىلىپ, جەمىستى جۇمىس ىستەپ وتىراتىندارى دا بار, ءباز باياعى قالپىنا ءتۇسىپ, جالاقىسىنىڭ جارىم تيىنعا دا وسپەگەنىنە قىنجىلاتىنى دا كەزدەسەدى, دوكتورانتۋرادا وقۋىن جال­عاس­تىراتىنداردىڭ «ماعان سول ستيپەندياسى كەرەك قوي, ايتپەسە ايلىقپەن كۇن كورە المايسىڭ» دەپ اشىق ايتاتىندارى دا, ءبىر تابىسقا كۇنەلتۋ مۇمكىن ەمەسىن مويىن­داپ, جەكە كاسىپكە كەتكەندەرى دە, ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تاپپاي جۇمىسسىز جۇرگەندەرى دە جولىعادى. سوندايدا ء«بىز وسى باعدارلامامەن بىتىرگەن تالاي كادر­­­دىڭ الەۋەتىن جەتكىلىكتى پايدالانا الىپ وتىر­مىز با؟» دەگەن سۇراق مازالايدى. «بولا­شاق­تىڭ» بەرگەنى قانداي, بەرەرى قايسى؟ تۇلەك­تەر شەتەلدەن العان ءبىلىمىن ەلدە قول­دا­نا الىپ ءجۇر مە؟ سۇراقتان سۇراق تۋادى.

ستيپەنديات م.شىمىرباي بۇل ساۋال­دار­عا: «بولاشاقپەن» ءبىلىم العاندا ۇيرەن­گەنىم كوپ. «جەڭىل بارىپ, اۋىر قايتتىم» دەسەم دە بولادى. مەنىڭ تاڭداۋىم كينو جانە تەلەۆيزيا پروديۋسەرى ماماندىعىنا ءتۇستى. ونداعى وقۋ باعدارلاماسىنىڭ ناق­تى پراكتيكاعا قۇرىلاتىنى ۇنادى. «پرو­ديۋسەر امبەباپ بولۋى كەرەك» دەگەن­ ۇستا­نىممەن كامەرا, جارىق, دىبىسپەن جۇمىس ىستەۋدەن باستاپ, مونتاج, ستسەناري جازۋعا دەيىن ۇيرەندىك. 20 جىلدان اسا تەلە­ۆيدەنيەدە ىستەسەم دە, رەجيسسەر رەتىندە ءبىرىنشى رەت كوماندامەن جۇمىس ىستەپ كوردىم. العان ءبىلىمىمدى ەلدە قولدانۋعا كەلسەم, ەلىمىزگە جاڭا يدەيالارمەن, جاڭا بىلىممەن, اكادەميا ۇستازدارى ميىمىز بەن جۇرەگىمىزدى تولتىرىپ بەرگەن جىگەرمەن, قازىرگى تىلمەن ايتقاندا, موتيۆاتسيامەن كەلگەنىم انىق. ەندى يدەيالاردى ناقتى كونتەنتكە, ونىمگە اينالدىرۋ كەرەك. بۇل ءۇشىن ارينە ينۆەستيتسيا تارتۋ قاجەت. حولليۆۋد بۇل ماسەلەنى زاڭمەن رەتتەپ قويعان. ال ءبىزدىڭ ەلىمىزدە, وكىنىشكە قاراي, پروديۋسەر جوباعا قارجىنى جوقتان بار قۇراي ءجۇرىپ تارتادى, قاتتى ايتساق, تىلەنشىنىڭ كۇيىن كەشەدى. وسى رەتتە جاڭا جوبالارىما ينۆەستور قاجەت ەكەنىن قۇلاققاعىس قىلا كەتەيىن. پراكتيكاعا كەلسەك, قانشاما جىل جاڭالىقتاردا ىستەپ كەلدىم. جۋىردا ءوزىم قىزمەت ەتەتىن ارنانىڭ كونتەنت قابىلداۋ قىزمەتىنە اۋىستىم. بۇل جۇمىس شەتەلدە وقىعان ماماندىعىممەن تىكەلەي بايلانىستى. باعدارلامالار, دەرەكتى فيلم, سەريال­داردى كورەرمەنگە ساپالى ۇسىنۋدى كوزدەيمىز. اۋديتوريانى مازمۇندى, بەرەرى بار دۇنيەمەن قامتۋ – باستى ماقسات», دەپ جاۋاپ بەردى.

ال ە.ايتقازى بۇل ماسەلەگە كەلگەندە تۇلەكتەردىڭ شەتەلدە العان ءبىلىمىن ەلدە پايدالانۋ, كادەگە جاراتۋى كوبىنە وقىعان ماماندىعىنا بايلانىستى ەكەنىن جەتكىزدى. «مەن, مىسالى, «مەديا جانە حالىقارالىق دامۋ» بويىنشا وقىدىم. ءوزىم وقىعان انگليادا مەديا دامۋ باعىتىنداعى بەدەلدى ۇيىمدار كوپ جانە بۇلار – بۇگىن اشىلىپ, ەرتەڭ جابىلىپ قالا سالاتىن ەمەس, كادىمگىدەي تاريحى, ماقساتى مەن ستراتەگياسى بار, قالىپتاسقان ۇيىمدار. ماگيستراتۋرادا ءدال سونداي ۇيىمداردىڭ جۇمىسىن, مۇنداي مەكەمەلەردى قالاي قۇرۋ, قالىپتاستىرۋ كەرەگىن زەرتتەدىم. ءبىزدىڭ ەلدە دە مەديانى دامىتۋ ۇيىمدارى بار, بىراق بىرنەشە ەلدىڭ وسى باعىتتاعى جۇيەسىن زەردەلەگەن ءبىلىمىمدى قولدانا الاتىن, سوعان مۇمكىندىك بەرەتىن جەر شاقىرا قويمادى. بولسا, مىندەتتى تۇردە بارار ەدىم, ويتكەنى تەوريا باسقا, پراكتيكا باسقا. ءسوزىمنىڭ باسىندا ماماندىعىنا بايلانىستى دەگەنىم وسى, بۇل رەتتە ءىت, مەديتسينا, پەداگوگيكا بويىنشا ءبىلىم الىپ كەلگەندەردە شەتەلدەگى تۇيگەنىن بىردەن ءىس جۇزىندە پايدالانۋعا, تاجىريبەدە ىسكە اسىرىپ كورۋگە مۇمكىندىك مول», دەيدى ول.

جاۋاپتى ۇيىمداردىڭ جاۋابى

ءبىز وسى باعدارلامانى ۇيلەستىرۋشى ۇيىمعا, ياعني «بولاشاق» حالىقارالىق باعدارلامالار ورتالىعىنا بىرنەشە سۇراقپەن شىقتىق. ءبىر جۇما كۇتتىرگەن جاۋاپقا سۇيەنسەك, وسى ۋاقىتقا دەيىن اتالعان باعدارلامامەن 12 727 مامان دايىندالدى. قازىر 28 ادام جۇمىس ىزدەپ ءجۇر. بۇل بۇگىندە ءوز مىندەتىن اتقارۋشى­لار تىزىمىندەگى 2 401 تۇلەكتىڭ 1,17 پايىزىن قۇرايدى. ساۋال-حاتىمىزدا ورتالىقتان «تۇلەكتەر ەلگە كەلگەننەن كەيىن قانشا ۋاقىت ارالىعىندا جۇمىس ىزدەيدى؟» دەپ سۇراعانبىز, بۇعان جاۋاپتى ۇيىم تۇلەكتىڭ وقۋ ءبىتىرىپ ەلگە كەلگەن كۇنىنەن باستاپ ­6 اي ىشىندە جۇمىس تابۋعا مىندەتتى ەكەنىن, تاپپاعان جاعدايدا ورتالىققا حابارلاسىپ, جۇمىسقا تۇرۋعا بولاتىن مەكەمەلەردىڭ ءتىزىمىن الا الاتىنىن جازدى. «ەلدە مىندەتتى جىلىن جۇمىسپەن وتەپ بولعان سوڭ, قانشا ادام ءارى قاراي دا ەلدە قالدى؟» دەگەن سۇرا­عىمىزعا «باقىلاۋىمىز بەن كەرى بايلانىس بويىنشا تۇلەكتەردىڭ باسىم بولىگى ەلىمىزدە قالىپ, قوعام مەن ەكونوميكانىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسىپ وتىر», دەپ جاۋاپ بەردى. ال «بولاشاقپەن» وقۋعا تۇسكەندە قاي ءتىلدى جەتىك مەڭگەرگەنىنە باسىمدىق بەرىلەتىنىن سۇراعانىمىزعا وقۋ ءتىلىن جەتىك ءبىلۋى مىندەتتەلەتىنى ايتىلعان.

ايتپاقشى, جاسۇلان تەمىرباەۆتىڭ جازباسىن عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك حايپقا تەڭەدى. مينيستر ۇمىتكەردىڭ تەست تاپسىرۋ كەزىندەگى ۆيدەوسىن ءوزى قاراپ, ورىس ءتىلىن اكتسەنتپەن سويلەگەنى ءۇشىن ەلدى ۇياتقا قالدىراتى­­نى تۋرالى ءسوز ايتىلماعانىن انىقتاعا­­­نىن ايتادى. وسىعان قوسا س.نۇربەك جۋرناليستەرگە بەرگەن جاۋابىندا ۆيدەونىڭ دا الداعى ۋاقىتتا اشىق جاريالاناتىنىن, ساراپشىنىڭ قۇجات جۇزىندە رۇقساتىن الۋ ماسەلەسى كەزەك كۇتتىرىپ تۇرعانىن جەتكىزگەن. كەيىن سول ۇمىتكەر ءوزىنىڭ پاراقشاسىندا «بولاشاق» ورتالىعىنىڭ باسشىسىمەن كەزدەسكەنىن, كوپ سۇراققا جاۋاپ العانىنا العىس ءبىلدىرىپ, ورەسكەل قاتەلىك كەتسە, جۇرتتىڭ كەشىرۋىن سۇراپ جازبا جاريالادى. ءبىز العاشقى شۋ بولعان جازباسىنا «نەلىكتەن بۇل تۋرالى تاپسىرىپ شىققان ساتتە, ياعني قاراشادا ايتپادىڭىز؟» دەپ سۇراق قالدىرعانبىز, الايدا كوپ ادامعا جاۋاپ بەرگەن ۇمىتكەردە بىرنەشە كۇن ىشىندە ءبىزدىڭ ساۋالعا كەرى بايلانىس بولمادى. شىندىعىندا, سىني ويلاي الاتىن سانادا «ۇمىتكەر اڭگىمەلەسۋدەن 2 اي بۇرىن ءوتتى. بىراق سول ساتتەگى وقيعانى ناتيجە شىققاننان كەيىن عانا ايتتى. سوندا وقۋعا ءتۇسىپ كەتسە, بۇل تۋرالى جاق اشپاي قويا ما؟» دەگەن ساۋال مازالارى ءسوزسىز...