قاجەتتى بيىكتىككە كوتەرىلگەن ۇشاق تەرەزەسىنەن سىرتقا قاراساڭ, اپپاق بۇلتقا شاعىلىسقان كۇننىڭ شۇعىلاسى كوز قارىقتىرادى. جاقسىلىق تا كۇن سەكىلدى, كەيدە قويۋ بۇلت كولەگەيلەپ, كەيدە ساۋلەسىن مول شاشىپ, نۇرىن توگەدى. اينالاسىن ىزگىلىككە بولەگەن جاقسى جاندى ەسكە الۋدى – ادالدىققا قۇرمەت دەپ سانايمىز. وكىنىشكە قاراي, جاقسى ادامىڭ كەلمەستىڭ كەمەسىنە ءمىنىپ, ماڭگىلىك ساپارعا اتتانسا, ەستەلىكتى عانا مەدەت تۇتاتىنىمىز راس.
اسقاق الاتاۋ مەن قارت قاراتاۋ تۇيىسكەن جەرگە ورنالاسقان تۇلكىباس اۋدانىنىڭ تابيعاتى كورىكتى, ازاماتتارى ابىرويلى. قازاقتىڭ كورنەكتى جازۋشىسى شەرحان مۇرتازانىڭ تۇلكىباسقا «تۇلپارلار تۋعان جەر, سۇڭقارلار قونعان جەر» دەپ انىقتاما بەرۋى تەگىن ەمەس. وسى تۇلكىباس اۋدانىنىڭ اقبيىك اۋىلىندا تۋعان پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, ۇعا اكادەميگى سەرىك پىراليەۆ ءبىلىم سالاسىنىڭ كورنەكتى قايراتكەرى, اقىل-وي قازىناسىندا وزىندىك ورنى بار اسىل ازامات ەدى. سەرىك جايلاۋ ۇلىن تۇركىستانداعى قىزمەتى كەزىنەن جاقىن تاني تۇسكەنمىن. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى, ەلىمىزدەگى بىرقاتار ىرگەلى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ رەكتورى بولعان ول ءوزىنىڭ باسشىلىق قابىلەتىن ادامگەرشىلىكپەن ۇشتاستىرىپ وتىردى. 2003-2007 جىلدارى ق.ا.ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرەزيدەنتى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى رەتىندە ءوڭىردىڭ, تۇركىستاننىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ەرەكشە ۇلەس قوستى. سەرىك جايلاۋ ۇلى مەملەكەتشىل ازامات ەدى. تۇركىستان قالاسىنىڭ اكىمى قىزمەتىن اتقارىپ جۇرگەن كەزىمدە ونىڭ ۇلگى الاتىن ادامي قاسيەتتەرىن اڭعاردىم. سەرىك اعامىزدىڭ ەرەكشە قاسيەتتەرىنىڭ ءبىرى – الدىنا كەلگەن ادامداردىڭ ماسەلەسىن شەشپەي قايتارمايتىن. قاجەت بولسا جاعداي جاسايتىن, ايتىلعان ءسوزى جەردە قالماي ىسكە اسىرىلاتىن. ءۇش بىردەي ۇلتتىق وقۋ ورداسىنىڭ رەكتورى بولعان ونىڭ عالىمداردى قۇرمەتتەپ, حالىقتىڭ بارلىق وكىلىمەن ەتەنە ارالاساتىن, ءتىل تابىسا الاتىن شىنايى ازامات, مەنمەنسۋ مەن استامسۋدان ارقاشان ءوزىن الىس ۇستاعان بىلىكتى باسشى, ۇلاعاتتى ۇستاز ەكەنىن ايتۋشىلار كوپ. قازاق مەملەكەتتiك قىزدار پەداگوگيكا ينستيتۋتىنداعى باسشىلىق قىزمەتiن ابىرويمەن اتقارعان ەڭبەگى ەلەنىپ, تۇركىستان قالاسىنداعى ق.ا.ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىنە رەكتور بولىپ بەكىتىلگەن ول ءتۇبى ءبىر تۇركى باۋىرلاس ەكى ەل اراسىنداعى وقۋ ورنىن وركەندەتۋگە ۇلكەن ۇلەس قوستى. ۇلتجاندى باسشى سەرىك جايلاۋ ۇلىنىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ باس عيماراتى سالىنا باستادى. مادەنيەت سارايى, كىتاپحانا بوي كوتەردى. سونىمەن بىرگە مەديتسينا فاكۋلتەتىنىڭ 10 قاباتتى عيماراتى سالىنىپ, ۋنيۆەرسيتەت جانىنان حالىقارالىق ستاندارتقا ساي كەلەتىن كلينيكانىڭ اشىلۋىنا اتسالىستى. وقىتۋشىلاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن كوتەرۋ, الاڭسىز جۇمىس ىستەۋىنە جاعداي جاساۋ ماقساتىندا «ۇستازدار قالاشىعىنىڭ» بوي كوتەرۋىنە, ەليتالىق كوتتەجدەردىڭ سالىنۋىنا سەبەپشى بولدى. سپورت كەشەنىنىڭ قۇرىلىسىنا ۇلكەن كۇش جۇمسادى. مۇنداي جاناشىرلىق, ەل ەرتەڭىن ويلاۋ ۇلتىن سۇيگەن پاراساتتى ازاماتقا ءتان قاسيەت بولسا كەرەك. وقۋ ورنىنىڭ وقىتۋشىلار قۇرامىن عىلىمعا ىنتالاندىرىپ, بەس ماماندىق بويىنشا ديسسەرتاتسيالىق كەڭەس اشتى. ياعني وقىتۋشىلاردىڭ ديسسەرتاتسيا قورعاۋىنا قولايلى جاعداي جاساپ, عىلىمي جەتەكشىلەردىڭ ەڭبەگىن ەسكەرۋسىز قالدىرمادى. عالىمداردىڭ باستامالارى قولداۋ تاۋىپ, عىلىمي جاڭالىقتارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن زەرتحانالار تۇرعىزىلدى, ەڭبەكتەرى كىتاپ بولىپ باسىلىپ حالىقارالىق دەڭگەيدە دارىپتەلدى. كليماتى اۋىرلاۋ تۇركىستاندا دەكوراتيۆتى جانە جەمىس-جيدەك وسىمدىكتەرىنىڭ تۇرلەرىن زەرتتەيتىن عىلىمي ينترودۋكتسيالىق ورتالىق قۇرۋ جانە ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بيولوگيا, ەكولوگيا, گەوگرافيا ماماندارىنا وقۋ-وندىرىستىك بازا ورناتۋ ماقساتىندا سالىنعان بوتانيكالىق باقتى ءارى دەمالاتىن, ءارى عالىمدار جۇمىس ىستەيتىن ناعىز ورتالىققا اينالدىردى. بۇگىندە 88 گەكتار اۋماقتى الىپ جاتقان بوتانيكالىق باقتا دەكوراتيۆتى جانە جەمىس تالدارىنىڭ 150-گە جۋىق ءتۇرى مەن سورتى بار. سونداي-اق سەرىك جايلاۋ ۇلى وقىتۋشىلاردىڭ, ستۋدەنتتەردىڭ كۇشىمەن كوگالداندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, وقۋ ورنى اۋماعىن كوركەيتتى. ۋنيۆەرسيتەتتە شەتەلدىك ستۋدەنتتەر سانى ءوستى. ونىڭ ىشىندە تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ جاستارى دا بار. ق.ا.ءياساۋيدىڭ ءومىرى, ەڭبەكتەرى تەرەڭ زەرتتەلە باستادى. ياسسى, ساۋران قالاشىقتارىنىڭ تاريحىن زەرتتەۋ جۇمىستارى قولعا الىندى. ساۋران قالاشىعىنداعى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جانداندىرعان وسى حقتۋ عالىمدارى بولاتىن. كەزىندە سەرىك جايلاۋ ۇلى باستاماشى بولعان جۇمىستار ارى قاراي جالعاسىن تابۋى ءتيىس. سەرىك پىراليەۆ باسقاراتىن ۋنيۆەرسيتەت قالانىڭ ۇلكەن ءبىر رۋحاني-مادەني ورتالىعىنا اينالدى. قازاق عىلىمىنا, ءبىلىم سالاسىنىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسقان عالىمنىڭ تۇركىستان ءۇشىن دە سىڭىرگەن ەڭبەگى مول. تۇركىستاننىڭ رۋحاني جاۋھارى, ماقتانىشىنا اينالعان ياساۋي ۋنيۆەرسيتەتىنە باسشىلىق جاساپ, وقۋ ورىننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەدەلىنىڭ ارتا تۇسۋىنە ايرىقشا ەڭبەك ەتتى. سەرىك جايلاۋ ۇلىنىڭ جۇيەلى ۇيىمداستىرۋ جانە باسقارۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى تۇركى الەمىنىڭ ۇيىستىرۋشى, ىنتىماقتاستىرۋشى رۋحاني ورتالىعىنا اينالدى. تۇركىستان حالقى دا, ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمى دا ونىڭ ەسەلى ەڭبەگىن ۇمىتقان جوق. ق.ا.ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىندە ۇعا اكادەميگى, اتالعان وقۋ ورداسىنىڭ 2003-2007 جىلدارداعى رەكتورى سەرىك پىراليەۆ اتىنداعى كونفەرەنتسيا زالىنىڭ اشىلۋى – سوزىمىزگە دالەل. سەكەڭ – ءوز ورتاسىنا مادەنيەتىمەن, ادەپتىلىگىمەن, ساۋاتتىلىعىمەن عانا ەمەس, جوعارى تەكتىلىگىمەن دە تانىلعان تۇلعا. جۇرەگى كەڭ, ءوز حالقىن شەكسىز سۇيەتىن, ادامداردىڭ بارلىعىن جاقسى كورەتىن ازامات ەدى. بىرەۋگە قيانات جاساماۋ, كىسىنى الالاماۋ – ونىڭ قاسيەتى ەدى. ءوزى باسشىلىق ەتكەن جوعارى وقۋ ورنىندا ۇلتتىق تاربيەنى باستى قاعيدا تۇتتى. ونى «جاھاندانۋ ۇدەرىسىندەگى جاستارعا ۇلتتىق تاربيە بەرۋدىڭ ءرولى» اتتى كوسەمسوزىنەن دە اڭعارۋعا بولادى. ول ەڭبەگىندە سەرىك جايلاۋ ۇلى مىناداي پىكىر ايتقان: «ۇلتتىق تاربيە تۋرالى يدەيا بۇگىنگى كۇن تالابى مەن ومىرلىك قاجەتتىلىكتەن تۋىنداپ وتىر. قازاق ەلىنىڭ الەمدىك كەڭىستىكتە ءوز جولىن تاڭداۋى – ءاربىر قازاقتىڭ ەمىن-ەركىن ءومىر ءسۇرۋىنىڭ كەپىلى. ول ءسوزسىز ۇرپاقتار قامى دەگەن ۇعىممەن ۇندەسەدى. ەل بولۋ, مەملەكەت قۇرۋ – سوناۋ تۇركى زامانىنان جەلىسى ۇزىلمەي كەلە جاتقان ۇلتتىق ارمان-اڭسار. ەل بولۋ – بولاشاققا اشىلعان داڭعىل جول. سول بولاشاققا اشىلعان داڭعىل جولدا ۇلتتىق تاربيە ارقىلى ءجۇرۋدى ۇيرەنسەك, ەشكىمنەن كەم بولمايتىنىمىز انىق. بۇدان شىعاتىن قورىتىندى, ۇلتتىق تاربيە يدەياسى اتا-بابالار الدىنداعى قارىز بەن وكشەباسار ۇرپاقتىڭ الدىنداعى پارىز دەپ ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. ياعني پارىز بەن قارىزدىڭ تۇيىسەر تۇسى وسى ۇلتتىق تاربيە دەپ بىلەمىز».
ءاربىر قوعامدىق, قايراتكەرلىك ىسىنەن قازاقى ءيىسى اڭقىپ تۇراتىن سەرىك پىراليەۆتىڭ ءوز ىسىنە اسقان ادالدىعىن, كاسىبىنە دەگەن شەكسىز سۇيىسپەنشىلىگىن, جانكەشتى ەڭبەكقورلىعى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن ەڭبەكتەرى تانىتادى. توم-توم كىتاپقا ارقاۋ بولار ەل بىلۋگە ءتيىس ەڭبەگى قانشاما. عالىمنىڭ ارتىندا قالعان وشپەس مۇراسى 6 عىلىمي جاڭالىعىمەن قوسا, 200-دەن استام عىلىمي ماقالاسى تالاي ۇرپاققا رۋحاني ازىق بولارى انىق. تالانتتى شاكىرتتەر باۋلىعان ۇلاعاتتى ۇستاز, ەل ىسىنە ەتەنە ارالاسقان كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى وتاندىق عىلىمنىڭ قارقىندى دامۋىنا ايرىقشا ۇلەس قوستى. سونىمەن قاتار قوعامدىق ىستەرگە دە اتسالىسىپ, جۇرتشىلىقتىڭ ىزەت-ءىلتيپاتى مەن قۇرمەتىنە بولەندى. جەمىستى قىزمەتى جوعارى ماراپاتتارمەن اتاپ ءوتىلدى. ونىڭ ەسەلى ەڭبەگى جوعارى باعالانىپ, «قازاقستان ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى» اتاندى, ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى التىن, كاپيتسا اتىنداعى كۇمىس مەدالدارمەن, «قۇرمەت» وردەنىمەن ماراپاتتالدى. وسىنداي ونەگەلى ومىرىمەن ەل ەسىندە قالعان كورنەكتى عالىم, اكادەميك سەرىك پىراليەۆ تاعىلىمى – پەداگوگتەردىڭ جاڭا بۋىنىنا ونەگە. تابيعاتىنان قاراپايىم, مىنەزگە باي, اقىل-پاراساتى جوعارى, ءيمانجۇزدى ازاماتتىڭ اسىل جارى سوفيا ارعىنقىزى تۇركىستانعا, ۋنيۆەرسيتەتكە ءجيى كەلىپ تۇرادى. اكادەميكتىڭ سۇيىكتى كاسىبىمەن الاڭسىز اينالىسۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزعان ادال جار ۇلدارىمەن بىرگە عالىمنىڭ ەڭبەكتەرىن جاريالاپ, فيلم ءتۇسىردى. تۇركىستاننىڭ ەل اعالارىمەن, زيالى قاۋىمىمەن ارنايى سۇحباتتاسىپ تا تۇرادى. سەرىك جايلاۋ ۇلىنىڭ ۇلكەن ۇلى جومارت اتىنا ساي جومارت مىنەزىمەن تانىلسا, ورتانشى ۇلى عالىمجان عىلىم دوكتورى رەتىندە اكە جولىن جالعاستىردى, كەنجە ۇلى بولات بۇگىنگى نارىق زامانىنىڭ زاڭدىلىقتارىن مەڭگەرىپ ءجۇر. ءيا, جاقسى ادام جارىق شام سەكىلدى. سەرىك جايلاۋ ۇلىنىڭ جان-جاعىنا تيگىزگەن شاراپاتى, تۇسىرگەن ساۋلەسى, كورسەتكەن قامقورلىعى ۇمىتىلماسى, وشپەسى انىق. ارتىندا قالعان مول مۇراسى حالقىنىڭ يگىلىگىنە قىزمەت ەتە بەرەدى.
ءالي بەكتاەۆ,
سەنات دەپۋتاتى, اگرارلىق ماسەلەلەر, تابيعاتتى پايدالانۋ جانە اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى